Osmanlı Rus savaşında (1877-1878) Kürtlerin rolü ve Şeyh Ubeydullah Nehri askeri birliklerinin uğradığı ayrımcılık üzerine…
English Türkçe Kurdî
كوردی عربي فارسى

HABERLER GÖRÜŞ RAPOR SÖYLEŞİ EKONOMİ MULTİMEDİA YAŞAM SPOR KÜLTÜR/SANAT
×

Osmanlı Rus savaşında (1877-1878) Kürtlerin rolü ve Şeyh Ubeydullah Nehri askeri birliklerinin uğradığı ayrımcılık üzerine…

Erkan Özkalay

Rusya ile savaş patlak verince, Osmanlılar Kürtlerin dini ve politik liderlerini yardıma çağırmaya başladı.Bu davete ilk uyan Şemdinlinin en güçlü ve itibar edilen Nakşi Şeyhi - Şeyh Ubeydullâh Nêhri’dir. Şeyh Ubeydullah Emrindeki 300 silahlı savaşçıyla Hakkariden hareket etti. Bu arada haberleri geçtiği yerlerdeki Aşiret reislerinin bir kısmı da askeri güçleriyle kendisine katıldı. Bu reislerin kimi de savaştan elde edecekleri maddi olanaklar ve ganimetler sayesinde bozuk maddi durumlarını düzeltecekleri düşüncesindeydiler.

Bu arada Kars Paşalığındaki Cemadanlı, Zeydanlı ve Kaskanlı Aşiretleri ise Osmanlı için savaşa girmeyi kabul etmediler. Hatta Dersimliler buradaki Osmanlı kuvvetlerinin savaşa gitmesi üzerine onların kışlalarını işgal ettiler. Ayrıca asker toplamaya giden görevlileri ve harp vergisi toplayan memurları sopalarla kovaladılar.Kafkas cephesi kumandanı Ahmet Muhtar Paşa, Van fırkası kumandanı Faik Paşa haber göndererek, Şeyh Ubeydullah, Seretli Hamza ve Musullu Mehmet Paşa tarafından hazırlanan 15.000 Kürt askerinin yakında Osmanlı yönetiminde ki Savaşa katılacaklarını bildirdi.

Ekim ayında Ubeydullah’ın gereken askeri birliği sağlaması ve Van’a gelmesine rağmen istenilen hareket bir türlü yerine gelmiyor, işler ağır yürüyordu. Faik paşa, Ahmet Muhtar Paşa’ya telgraf çekerek şimdiye kadar kendisine hiçbir Kürt kuvvetinin katılmadığını bildirdi. Bir süre geçtikten sonra Şeyh Ubeydullah’ın kuvvetleri gelmeyince Osmanlı’da telaş başladı. Van paşasına tekrar haber gönderilerek Şeyh Ubeydullah’ın kendileri ile Ruslara karşı savaşmak fikrinden vazgeçip vazgeçmediğini sordular.Gelen cevapta paşa, henüz kesin sonucu almadığını, yalnız büyük sayıda Kürt kuvvetlerinin sağlanması için yapılan çalışmaların olumlu bir aşamaya geldiğini ve temasların halen devam ettiğini belirtti. Fakat sonuç olarak 90 bine yakın Kürt kuvveti bu savaşa katkı sunmuştur. Savaşa Şeyh Ubeydullah ve kendisi ile birlikte bir çok Kürt Aşireti katıldılar.

Şeyh Ubeydullah’ın yanında 93 Harbine ( 1877-78 Savaşı ) katılmış olan Seyyid İslam Geylani ve bu savaşa, Süleymaniye, Rızaziye, Diyarbakır’dan ve Van’dan kırk milisle süvari olarak katıldıklarını anlatıyor.

Bu savaşta Kars’ın teslim olması sırasında köprü yapımlarında Çalışan bir köyün sakinleri de rus gazetecisi arasında geçen dertleşmek ilginçtir:“ Ah yaman geldi !Osmanlı, yaman. Hamza mı aldı götürdü. Bütün mallarımı götürdü. Bütün atları mı götürdü. Rus geldi buğday mı arpa mı aldı götürdü evet ama rus aldığının parasını verdi fakat ben şimdi parayı ne yapayım? Bana ve çocuklarıma ekmek için buğday ve üçbeş davarıma arpa lazım.Bunuda şimdi parayla bulmak mümkün mü.”

Kuşkusuz bu ve benzeri haberler Kürt savaşçıları üzerinde olumsuz etkileri yaratıyordu. Kürt askerleri Ordu’da ayrımcılığa uğruyordu.

Durum Osmanlı subaylarıyla Kürt kumandanları arasında tartışmalara neden oluyordu. Osmanlı askerlerine dağıtılan kumanya - iaşe ile Kürt güçlerine ayrılan bir değildi.

Bunu gören ve duyan Şeyh Ubeydullah, Osmanlı Paşası Ferit Paşaya ; tarafımdan delillerle sabittir ki bazı Osmanlı subayları 7-8 gündür askerlerimizi bütün yiyeceklerden yoksun bırakmıştır. Ümit ediyorum ki sizde bu duruma gereken müdahaleyi yapar bu tür hususlara son verirsiniz.

“ Bir Ordu düşününki yardıma çağırdığı birliğin askerlerine yemek yiyecek konusunda ayrımlılık yapmaktadır.Bu da o birliklerin savaşa katılmadan evlerine geri dönüşü demekti.” İşte bu ve benzeri haksızlıkların sonunun alınamaması Neticesinde, sadece din bağı ile eşitlik sağlanamayacağını gören Kürt askerlerinin bir kısmı silahlarını alıp karargahı terk etti.

Bunun neticesinde binlerce askerlerden geriye sadece 1443 Askeri olmak üzere Şeyh Ubeydullahın, 880 Nefer Celalettin Efendinin, 400 Asker de Hamza Efendinin kalmıştı.Diğer aşiretlerin askerleri silahlarını alıp tepki olarak cepheyi terk ettiler.Osmanlı ordusu bir kez daha Şeyh Ubeydullah’tan yardım etmesini ister. Kürtlerden yardım talep etmiş olsa da bir kısım aşiretler artık bu ikircikli yaklaşımlar yüzünden geri dönmemiştir.7 Kasım günü Ruslar Kars’ı aldı.Ve Kars düştü.Erzurum’da,Beyazıt’ta bozguna uğrayan Osmanlı iyice sarsıldı.

Şeyh Ubeydullah daha sonra 93 Rus - Osmanlı Savaşına dair yazdığı mesnevisinde şunu yazmıştır.

- Yardım istediler hem o diyarın ahalisi. Benim gibi fakirden hem Van Valisi.

- Zafer ordusunu toplamak için Gever’de , Ben bir kaç gün daha kaldım o yerde.

- Ordumuzu stadın karşısına çıktığı an, Rus yüzü tilki yüzü gibi oldu korkudan.

- Osmanlı’dan bir fert bile savaş esnasında, gelip yer almadı savaşçılarımızın yanında.

- Onların elinde bunca top tüfek vardı, ne yazıkki hiçbir savaşta bir işe yaramadı.

“ Savaşın bütün sıkıntılarını Kürtler çektiler.Fakat fethin nimetlerini Romlar yediler.”

Şeyh Ubeydullah..

Erkan Özkalay - 19.04.2021

Kaynak : Şeyh Ubeydullah Nehrî

Hamit Geylani-Sayı 1- s.104-105-106 -