Bedî’ûz-Zaman Ebu’ul-İzz Bin İsmail El-Cezerî
English Türkçe Kurdî
كوردی عربي فارسى

HABERLER GÖRÜŞ RAPOR SÖYLEŞİ EKONOMİ MULTİMEDİA YAŞAM SPOR KÜLTÜR/SANAT
×

Bedî’ûz-Zaman Ebu’ul-İzz Bin İsmail El-Cezerî

Erkan Özkalay

Birinci makalemizde El-Cezerî’nin Araplaştırılması ve Cizre’i olmadığının sözüm ona bilge, belge ve kaynaklara dayandırılarak gerçeğinden saptırılmasına karşı verilen tepkilerin ve bu tepkilere karşı bizlerinde karşıt yönde elde edeceğimiz bilgi, bulgular ve kaynaklar ile bu gerçeği gün yüzüne çıkarmak için bir misyon yükleneceğimizi belirtmiştik.Buradan yola çıkarak elde ettiğim kaynaklardan yararlanmaya çalıştım.”

Dünyanın var oluşu ile birlikte her devirde çağını aşan insanlar yetişmiştir. Bunlardan birisi de El-Cezerî’dir. ”Geçmiş dönemlerin ilim adamları, hikmet sahipleri yaşanılan dönemde çok sayıda problem tespit etmiş olsalar da bunların tümünü gerçekleştirmeye fırsat bulamadıkları gibi bu düzenleri kontrol edecek usulleri geliştirememiştir.” diyen İsmail Ebu’l –İzz El-Cezerî,  800 yıl önce teknolojik gelişmenin temelini oluşturan mekanik sistemleri tasarlayarak bunları tatbike dönüştüren ve gerçekleştiren müstesna bir bilim adamıdır.

El-Cezerî XII. yüzyılda otomatları, su ve mum saatleri, müzik ve kuş sesi çıkaran araçlar, suyu yukarı çıkartmaya ve boşaltmaya yarayan düzenler, fıskiyeler, şifreli kilitler, su akıtan ibrikler, kan almaya ve toplamaya yarayan kaplar ve çağında hayal bile edilmeyen daha birçok otomasyon araçlarını pratik ve estetik bir güzellikte tasarlayıp yapımını gerçekleştiren sekiz yüz asır saklı kalmış bir inci tanesidir, bir hazinedir.

El-Cezerî’nin hayatı ile ilgili en sağlam bilgiler birinci bölümde de belirttiğimiz gibi kendisine ait el yazması kitap ve nüshalarıdır. Mevcut nüshaların mukaddimesinde kendi söyledikleri dışında saray öncesi hayatına dair hiçbir kayıt iddia edilir ki mevcut değil. Bizler de saray öncesi bu kaynaklara ulaşmanın uğraşı içindeyiz. Asıl olan saray öncesi yaşamı ve nerede yaşadığıdır. Asıl adı İsmâil’dir. Künyesi Ebu’l –İzz, lakabı ise Bedîûzzamandır.(Çağın en zekisi).Bilim dünyasında “Cezerî” adı ile meşhurdur.

El-Cezerî denilmesinin sebebi, doğduğu Cizre şehrinin dört yandan Dicle nehri ile çevrili bir Cezire “ ada “ şeklinde olmasıdır. Birçokları “Cezerî” lakabını Dicle ile Fırat arası ada anlamında ki “ Cezîre” olarak yorumlasa da , Ebu’l – İzz esasen Cezîre’de; Cizre’de doğmuştur.

Burada ki asıl tartışma değindiğimiz gibi kendisinin Cizre’li olduğuna yönelik yapılan spekülasyonlardır. Birçok Avrupa’lı bilim adamları da, El-Cezerî’nin doğma büyüme Cizre yerlisi olduğunu kabul etmiştir. Türkiye’de bile halen birçok belgesel ve çizgi filmlere konu olan El-Cezerî’nin hayatının anlatıldığı programlarda kendisinden El- Cezerî ( Cizre Bölgesi ) olarak bahsedilmektedir. Buna rağmen yaşadığı ve doğduğu coğrafyanın neden bu şekil saklama gereği duyulduğunu anlamış değiliz.

Dönemine hâkim olan Arapça lisanından dolayı kaynaklarda adı künyesi ile birlikte “Bedî’ûz-Zaman Ebu’ul-İzz Bin İsmail İbnu’ur-Rezzaz l El-Cezerî “ olarak kaydedilmiştir. Bir insanın kullandığı lisan onu o millete ait kılmaz. Bizlerin de bu gün kendi dilimize yeterince hakim olamayıp kendimizi Türkçe ifade etmemiz gibi. Birçok Türk, Kürt bilim insanı, mucit, alimler, ulemalar, edebiyatçılar vs… Arapça lisanı ile eserler çıkarmıştır. Bu onları Araplaştırmaz. Türk veya Kürt olduğu gerçeğini değiştirmez.

Kaynak:

-Bedi’ûzzaman Ebu’ul İzz İsmail.b Rezzas el-Cezeri,El-Cami’ Beyne’l-İlm ve’l-Amel en-Nafi’fies-Sınnâ’til-Hiyel,çev.İnc.Sevim Tekeli,Melek Dosay,Yavuz Unat.TTK Ankara .2002,tek cilt,giriş.s.XVI.Meinecke,İslamic Architecture 1996.s.62

-“Sekiz asır sonra keşfettiğimiz deha” El-Cezerî..Pr.Dr.Kazım Çeçen,Köprü,Eylül 1982.sayı 66.s.13-15

-Michael Meinecke,Pattenrs of Stiylistic.Changes in İslamic.Arhitecture 1996.s.62

-Dr.Mesut Tüzün – Cizre Tarihi.Arkeoloji,Bilim ve Sanat.2.cilt s.408-409