چارەسەری ئەم دۆخەی عێراق لە كوێیە؟
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
هەرمن ئەحمەد 30/07/2022

چارەسەری ئەم دۆخەی عێراق لە كوێیە؟

ئەگەر سه‌رنجێكی خێرا به ‌لاپه‌ڕه‌كانی مێژووی ده‌وڵه‌تی عێراقدا بخشێنین، مێژوویەكی خوێناوییە، هەرچییش ئێستا روو دەدات، پێوەندیی بەو مێژووە خوێناوییەوە هەیە، كە كۆمەڵگەی عێراقیی تێدا ژیاوە، ئەوە ئەگەر شتێك هەبێ بە ناوی (كۆمەڵگەی عێراقی!)

راستە لە عێراقدا، توانای مرۆیی باش هەبووە، داهێنانی زانستی و ئەدەبی و كولتووری هەبووە، لە هەندێ قۆناغدا پێشڤەچوونی ئاوەدانی و پەروەردە و كەرتی ئەكادیمییش لەئارادا بووە، عێراق لە هونەر و وەرزش و گەلێ لایەنی تریشدا، هەندێ جار ناوێكی درەوشاوە بووە، بەڵام لە سەروو ئەم تابلۆیانەوە، تابلۆی جەنگ و شەڕ و كوشتار و سەربڕگە باڵی بەسەر هەموو شتێكدا كێشاوە.

عێراق وڵاتێك بووە، تژی لە تاوان، تژی لە ستەم لە پێكهاتە جیاوازەكان، پڕ لە هەڵبەز و دابەز و ئەكشن و رووداوی ناجۆر و كودەتا، بە رادەیەك مرۆڤی ئەم وڵاتە پێی سەیر بووە ئەگەر چەند ساڵێكی كەم تێپەڕێت و شاهیدی جەنگێك، كودەتایەك، خوێنڕیژییەك، كوشتارگەیەك نەبووبێت.

ئەوەتا پاش سەد ساڵ لە دامەزراندنی ئەم دەوڵەتە سەیروسەمەرەیە، عێراق و عێراقیەكان، لە تراژیدیادا دەژین، لەم عێراقەی ئەمڕۆدا مرۆڤ بەهای نەماوە، گۆڕەپانی سیاسی لە لوتكەی بێئاكاری و بێڕەوشتییدایە، گەندەڵی گەیشتووەتە ترۆپك، دەستوەردانی دەرەكی بێهاوتایە، عێراق غەرقی قەرز و قەیران و تەنگژەیە، ناعەدالەتی سەروەرە، دادگا رۆڵی تێكدانی كۆمەڵگە دەگێڕیت، پەرلەمان پەك خراوە، شەقام خرۆشاوە و كەس نازانێ كلیلی چارەسەر لە گیرفانی كێدایە!

جارێكیان سەرۆكی وڵاتێك لە ئاخافتنێكیدا، عێراقی وه‌ك (گۆڕستانێك) ناودێر كرد و گوتی: ”كاتێ هه‌ر كه‌سێك لە عێراقدا ئه‌بێت به‌ سه‌ركۆمار یان سه‌رۆك وه‌زیران یان به‌ڕێوەبه‌ری گشتی یان بازرگانێك، كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ند ئه‌بێ، هه‌رچی خشڵ و پاره‌ی هه‌یه‌ ئه‌ینێرێ بۆ سویسرا، خۆشی سه‌فه‌ری فه‌ره‌نسا ئه‌كات بۆ عیلاج، له‌ ئه‌ڵمانیا وه‌به‌رهێنان ده‌كات و له‌ دوبه‌ی شمەك ئه‌كڕێ و بازاڕی دەكات، كاڵاكانی چینیش بۆ وڵاتەكەی هاورده‌ دەكات، نوێژەكەشی یان لە رۆمایە یان لە مه‌ككه‌، منداڵه‌كانی له‌ ئه‌ورووپا و كه‌نەدا ده‌خوێنن و هه‌موویان هه‌ڵگری ڕەگه‌زنامه‌ی ئه‌مریكا و ئه‌ورووپان، ئنجا كه‌ ده‌مرن له‌ عێراق له‌ خاكی نیشتمان به ‌خاك ده‌سپێردرێن، هه‌ر بۆیه‌ عێراق بووەته گۆڕستان، ئیدی چۆن ئه‌و گۆڕستانه‌ پێشكه‌وتوو بێت!“

عێراق بووەته‌ مه‌یدانی ململانێی ناوخۆیی و ده‌ره‌كی، عێراق بووەته‌ ناوچه‌یه‌كی گه‌رمی هەڵچوو بۆ رووداوه‌كان، هاوكێشه‌ی سیاسی له‌ عێراق وه‌ك ئه‌و نانه‌ گه‌رمه‌یه‌ كه‌ له‌ناو ته‌نووردایه‌ گه‌ر زوو فریای نه‌كه‌وی ئه‌سووتێ، ئێستاش دۆخەكە ئاوهایە: گه‌ر ڕێككه‌وتنێك به‌ قازانجی سه‌در و سه‌درییه‌كان نه‌بێت، ئه‌وا چاوه‌ڕێی ئاكامی نادیار و رەوشی ئاڵۆزتر ده‌كه‌ین، ئاخر سه‌در نیشانی دا كه‌ كلیلی جووڵاندنی شه‌قام له‌ گیرفانی ئەودایە، ئه‌م پشتیوانیه‌ زۆره‌ی شه‌قام بۆ سه‌در له‌ ڕوانگه‌ی دژایه‌تیكردنی لایەنه‌كانی تره‌ كه‌ وێڕای دۆڕاندنیان لە هەڵبژاردنەكاندا، ده‌یانه‌وێت هه‌یمه‌نەی خۆیان له‌ ڕێگه‌ی ئه‌و هاوپه‌یمانیه‌ی كه‌ دروستیان كردووه‌ له‌ ئه‌نجوومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق و لە گۆڕەپانی سیاسیی عێراقدا بیسەپێنن. خۆ ئەگەر رێككەوتنێكیش بە قازانجی سەدر بێت، ئەوە واتە دژی بەرژەوەندیی وڵاتێكی ئیقلیمییە، دیسان خوێنڕیژی چاوەڕێی عێراق دەكات.

نۆ مانگ به‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌كانی پێشوه‌خته‌ی ئه‌نجوومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق تێده‌په‌ڕێ، هێشتا حكوومەتی نوێ پێكنەهاتووە، هێشتا سەركۆماری نوێ هەڵنەبژێردراوە، هێشتا ماڵی عێراق پشێو و ئاڵۆز و تێكچووە، سەركردە عەرەبە شیعەكان، هەموویان بە چەكەوە هەڕەشە دەكەن و ناكۆكی و رق و كینە قووڵتر دەكەن، كەس نازانێ لە ئایندەدا باجی گەورە كامیان دەیدەن، ئەمما هەموومان لەوە دڵنیاین كە عێراقیەكان قوربانیی یەكەمن و زۆریش زەحمەتە عێراق ببێتەوە بە دەوڵەت.

ئەم رووداوانەی عێراق هێشتا كۆتاییان نەهاتووە و بەم زووانەش كۆتاییان نایە و تراژیدیای خراپتر دەبینین، بەیاننامەی ئینشائی و قسەی بێناوەڕۆك و ئامۆژگاریی بێتام، دەرمانی دەردی عێراق نیە، چارەسەری هەرە باش و عەقڵانی ئەوەیە، سێ پێكهاتە سەرەكییەكەی عێراق (كورد، عەرەبی سوننە، عەرەبی شیعە) ببنە سێ دراوسێی باش، كات تێدەپەڕێ و رۆژ لەدوای رۆژ ئەو راستییەمان زیاتر بۆ روون دەبێتەوە، كە ئەو ریفراندۆمەی كوردستانی باشوور لە ٢٥\٩\٢٠١٧دا كردی، باشترین چارەسەرە و دەبوایە عەرەبی سوننە و عەرەبی شیعەش لە ناوچەكانی خۆیان بیكەن و كۆتایی بەم ململانێ خوێناوییە بێت و هەموان نێوماڵی خۆیان رێك بخەنەوە.