ئەردۆغان شەقامی لەدەست داوە و ئۆپۆزسیۆن بەدەستی هێناوە
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x

ئەردۆغان شەقامی لەدەست داوە و ئۆپۆزسیۆن بەدەستی هێناوە

ڕەجەب تەییب ئەردۆغان، وەكوو پێویست ناچێتە ناو خەڵك و میتینگەكانیشی وەكوو جاران قەڵەباڵغ و پڕ نین، هۆكارەكەیشی ئەوەیە، ئاستی جەماوەریی خۆی و پارتەكەی دابەزیوە، بەڵام بەپێچەوانەوە، بلۆكی ئۆپۆزسیۆن لە توركیا، توانیویەتی شەقامی توركیا لە خۆی نزیك بكاتەوە، ئەمەش لە كاتێكدایە شەقام لە ئەردۆغان تووڕەیە.

توركیا ئەگەر نەچێتە ناو هەڵبژاردنی پێشوەختەشەوە، ساڵێكی تر هەڵبژاردن دەکرێت، چاودێرانی سیاسیش پێیان وایە، پارتی دەسەڵات كە پارتی داد و گەشەپێدانە، دەیەوێت چیرۆكی تازە بۆ خەڵك بڵێتەوە، بەڵام شەقام گوێی لێ ناگرێت، ئۆپۆزسیۆنیش توانیویەتی شەقام بۆ خۆی ڕابكێشێت و بەو جۆرەش سیاسەت دەكات، كە توركیا لە كەشوهەوای هەڵبژاردندا بێت.

ئۆزگوون ئەمرە كۆچ، شرۆڤەكاری سیاسی، قسەی بۆ ئاژانسی (DW)ی توركی كردووە، پێی وایە هەرچەندە ئەردۆغان، فەرمانی بە ئاكەپە كردبێت كە بچنە ناو خەڵك سوودی نییە، چونكە چیرۆكەكانی ئاكەپە ئیدی گوێیان لێ ناگیرێت، تەنانەت لە میتینگەكانی ئەردۆغانیش هەست بەوە كراوە، خەڵك وەكوو جاران پێشوازییان لێ ناكەن.

لەدوای هەوڵی كودەتای 15ی تەمووز، ئەردۆغان ئاستی جەماوەری گەیشتبووە لوتكە، بەڵام دوای ئەوەی سیستەمی سیاسی بووە سەرۆكایەتی و لەڕووی ئابوورییەوە توركیا دووچاری قەیرانێكی سەخت بووەوە، ئیدی ئاستی جەماوەریی ئەردۆغان دابەزی.

سەرین سێلڤین، لێكۆڵەر لە ئەنیستیتۆی پۆلیتیك ئیستانبوڵ، دەڵێت ئەردۆغان پێشتر بەهێزترین كارئەكتەری شەقام بوو كە دەیتوانی هەزاران كەس كۆ بكاتەوە و قسەیان بۆ بكات، بەڵام ئێستا شەقام بە گلەییە و هەر بەرپرسێك ببینێت قسەی پێ دەكات و لە بارودۆخی ژیان ناڕازییە، بۆیە ئاكەپە ترسیان هەیە بچنە ناو خەڵك.

بلۆكی ئۆپۆزسیۆن لە توركیا، داوا دەكات سیستەمی سیاسی ببێتەوە بە پەرلەمانی، بەرپرسێكی سەر بە حكوومەتی توركیا، كە نەیویستوە ناوی خۆی ئاشكرا بكات، ئاماژە دەدات، كە پارتی دەسەڵات و هاوپەیمانەكەی مەهەپە، گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی كە سیستەمی سەرۆكایەتی بۆ توركیا سەركەوتوو نەبوو، بەتایبەت كاتێك دەنگی مەهەپە و ئاكەپە تا دێت بەرەو كەمی دەچێت، ئەمە جگە لەوەی وڵات تووشی قەیرانێكی سەختی ئابووری بووەتەوە.

وەكوو ئەوەی باسی دەكات، ئەگەر ئەم جارەش ئەردۆغان و پارتەكەی سەركەوتن بەدەست بهێنن، ئەگەر زۆر زۆرە، كە سیستەمی سیاسی بكەنەوە پەرلەمانی، چونكە ئیدی ئەوانیش لەوە گەیشتوون، سیستەمی سەرۆكایەتی بۆ توركیا زیانی لە سوود زۆرتر بووە.

دوای ئەوەی، بە نێوەندگیریی توركیا توانرا ڕێككەوتنێك لە نێوان ئۆكراینا و ڕووسیا بكرێت، تا ڕێگە بدرێت گەنمی ئۆكراینا بۆ جیهان بگوازرێتەوە، ئەمەش لە چوارچێوەی ڕێككەوتنی مۆنترۆدا ئەو عەمبارە گەنمانە بە دەریای مەڕمەڕەدا بۆ جیهان دەگوازرێتەوە، ئەمە ئەردۆغانی لەڕووی نێودەوڵەتی و سیاسەتی دەرەوە بەهێز كرد، بەڵام لە ناوخۆدا هاوكێشەكە هەر وەكوو خۆیەتی و ئاستی جەماوەریی ئەردۆغان وەكوو جاران نییە و خەڵکی توركیا پشتیان تێ كردووە.

ڕۆڵی هەدەپە لە هاوكێشەی سیاسی توركیا

ئەگەر بێت و هیچ بەربژێرێك، نەتوانێت لە گەڕی یەكەمی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیدا 50+1 بەدەست بهێنێت، ئەوكات ڕۆڵی هەدەپە گرنگ دەبێت، چونگە دەنگەكانی ئەو پارتە بۆ گەڕی دووەم چارەنووسساز و گرنگ دەبێت.

بەگوێرەی بۆچوونی ئۆزگوون ئەمرە كۆچ، دوای ئەوەی سەڵاحەددین دەمیرتاش، هاوسەرۆكی پێشووی هەدەپە، داوای كرد پەكەكە چەك دابنێت، ئەمە وای كرد كە بنكەی جەماوەریی هەدەپە دڵخۆش بن و توركەكانیش بە هەمان شێوە، بۆیە ئیدی دەسەڵات دەزانێت بنكەی جەماوەریی هەدەپە گۆڕانی بەسەردا نایەت.

هەدەپە لە پێنجەمین كۆنگرەیدا گوتی: ”هەر كەسێک هەنگاو بەرەو ئێمە بهاوێت، ئێمە لەگەڵی دادەنیشین“.

بەڵام ئەوەیان لا ڕوون بووەتەوە كە ئەردۆغان بە هیچ شێوەیەك لەگەڵ هەدەپە دانانیشێت و نابێتە هەڵبژاردەیەكی باش بۆ هەدەپە، بەڵام تا هەڵبژاردنیش نزیك دەبێتەوە، بەتایبەت گەڕی دووەم، نازانرێت ئاخۆ ئەردۆغان بەناچاری ڕوو لە هەدەپە دەكات یان نا.

پێشتر لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی 2019، نامەیەكی عەبدوڵڵا ئۆجەلان لەلایەن براكەیەوە لە TRT خوێندرایەوە كە داوای كرد كوردەكان لە ئیستانبوڵ دەنگ بە بەربژێری ئاكەپە بدەن، بۆیە ئەگەر ئەردۆغان پەنا بۆ ئۆجەلان ببات بۆ كۆكردنەوەی دەنگ، ڕەنگە ئەگەر بارودۆخی خراپ بێت، بۆ هەدەپەشی ببات.

نابێت ئەوەشمان بیر بچێت، ئەردۆغان تەمەنی گەورە بووە، ئەمەش هۆكارێكە كە ناتوانێت وەكوو جاران توركیا بەڕێوە ببات، بۆیە ئەگەر ئەم جارەش ببێتەوە بە سەركۆماری توركیا، هەر نابێتەوە ئەو ئەكتەرە سەرەكییەی لە 2003 هاتە سەر دەسەڵات و توركیای لە هەموو ڕوویەكەوە بردە پێشەوە.