چارەسەر، نە پیاوسالارییە و نە ژنسالاری
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
هەرمن ئەحمەد 28/05/2022

چارەسەر، نە پیاوسالارییە و نە ژنسالاری

گەلێ جار رووداوەكانی كوشتنی ژنان و كچان دەبیستم و بیر له‌م سه‌رده‌مه‌ی ئێستای كۆمەڵگەی كوردستانی ده‌كه‌مەوە، بەڕاستی نازانم چۆن وه‌سفی بكه‌م! ئاخۆ ئەم دۆخە مەنگە یان شڵەقاوە؟ كە زۆریی ژمارەی تاوانەكانی ژنكوژی دەبیستم، دەڵێم دۆخێكە شڵەقاوە، كە بێدەنگیی زۆربەی هەرە زۆری داوودەزگا كۆمەڵایەتی و مەدەنییەكانیش لە ئاست ئەو تاوانانەدا دەبینم، دەڵێم دۆخێكی مەنگە!

كۆمەڵگەی كوردستانی هەموو گۆڕانكارییە ئابووری و تەكنۆلۆژییەكانیان بە ئاسایی وەرگرتووە و ئاوێتەی بوون، بەڵام هیچ لەو گۆڕانكارییە كۆمەڵایەتی و فەرهەنگییانەیان پێ قبووڵ نیە كە لە ئەنجامی ئەو گۆڕانكارییە ئابووری و تەكنۆلۆژییەدا هاتوونەتە ئارا، لە ڕووی ئابووری و بژێوییەوە، دەیانەوێ مۆدێرن بژین، ئۆتۆمبێلی مۆدێل بەرزمان پێ بێت، ڤێلامان هەبێت بە تازەترین دیزاین، دوا مۆدێلی مۆبایلمان پێ بێت، گەشتی وڵاتانی دونیا بكەین، ئاگامان لە بۆڕسەی جیهانی و نرخی نەوت و غاز و بیتكوین بێت، كەچی لە ژیانی كۆمەڵایەتیماندا، بە عەقڵی چەند سەدەیەك لەمەوبەر، تەماشای مافی ژن دەكەین.

لەم بەینەدا، ئه‌وانه‌ی خۆیان بە رۆشنگەر دەزانن، مات و مەلوول و بێدەنگ و بێ هەڵوێستی جدیین، یان دەنگیان زۆر كزە، چه‌پەكان له‌ وتاری پۆپۆلیستی بترازێ، هیچ هه‌نگاوێكی پراكتیكیان لێ نابینین، رۆڵی فیمینزمەكان دیار نیە، حزبە سەرەكییەكان نەیانكردووەتە خەم، تاكە دەنگێكی زاڵ كە لەمبارەیەوە دەیبیستین و قسە لەسەر تاوانەكانی ژنكوژی دەكەن، هەندێك كاراكتەری حزبە ئیسلامییەكان و بەشێك لەو پیاوانەی خۆیان ناو ناوە بانگخوازی ئایینی \هەڵبەت ناڵێم هەموویان\، لێ ئەمان بە پێچەوانەوە، هەندێكیان بە راشكاوی و هەندێكی تریان لە بن زمانەوە، شەرعییەت بە تاوانەكانی ژنكوژی دەدەن.

ئەوان بە شێوەیەك قسە دەكەن، كە چه‌ندین پاساو ده‌هێننه‌وه‌ بۆ كوشتنی كچ و ژنەكان، بە قسەی ئەوان،‌ گوایه‌ هه‌ر ژنێك بكوژرێت، یان توندوتیژی به‌رامبه‌ری بكرێت، لەپای (بێشه‌رەفییەتی) چونكە شەرەفی بنەماڵەیەكی لەكەدار كردووە!
چه‌ند مەترسیدارە‌ كۆمه‌ڵگا بەو ئاراستەیە هان بدرێت، كە ”ژن مرۆڤ نیە، بەڵكوو تەنیا شەرەفە، پیاویش مرۆڤێكی كامڵ و بەشەرەفە و هیچ بێشەرەفیەكی لێ ناوەشێتەوە، مەگەر ژن ئەو شەرەفەی لەكەدار بكات!“‌

له‌وانەیە ‌بڵێن ئه‌م نووسینەت سەرەتایەكی رەشبینانەی تێدایە،‌ بەڵام ئه‌وه‌ من نیم كه‌وا بیر دەكه‌مه‌وه‌، به‌ڵكوو هەر كەسێ بەڕاستی مرۆڤدۆست بێت و ژن وەك مرۆڤ سەیر بكات، وه‌ك من بیر له‌و رووداوانه‌ ده‌كاته‌وه،‌ دە تۆ وەرە و خۆت بخەرە شوێنی یەكێك لەو ژن و كچانەی دەكوژرێن، یان خۆت بخەرە شوێنی دایك و خوشكی یەكێك لەو خانمانەی بە تۆمەتی شەرەف لەناو دەبرێن، بزانە هەستت چۆن دەبێت؟

ئیتر دەبێ بگەینە ئاستێك لە فەرهەنگ و بیركردنەوە، ئەگەر بەلای كۆمەڵگەی ئێمەوە بڕیار وەها بێت كە پەیوەندییەك لەنێوان كچ و كوڕێك یان ژن و پیاوێك، تاوانی لەكەداركردنی شەرەفی ماڵباتێكە، بەدڵنیاییەوە دەبێ هەم ژنەكە و هەم پیاوەكە، وەك یەك تاوانبار بن و وەك یەكیش سزا بدرێن! ئەگەریش بڕیارە ئەو پەیوەندییە ئاسایی بێت و تاوان نەبێت، بێگومان دەبێ هیچیان تاوانبار دەرنەچن لە كۆتاییدا، بەڵام ئەمەی ئێستا لە كۆمەڵگەی ئێمەدا دەگوزەرێت، نە ئەمیانە نە ئەویان، بەڵكوو ئەوەیە ئەو پەیوەندییە بۆ پیاو مایەی شانازی و پیاوەتی و پۆزلێدانە، بۆ ژنیش گەورەترین تاوانە!

ئیتر دەبێ ئەم كێشەیە لە رەگوریشەوە چارەسەر بكەین، ئەوەی فەرهەنگی كورد ناوی ناوە (بەرەڵایی) منیش هاوڕام و لەگەڵی نیم، بەڵام (بەرەڵایی) ئەگەر هەبێت، تەنیا ژن لێی بەرپرسیار نیە، بەڵكوو پیاویش ئەگەر لە ژن بەرپرسیارتر نەبێ ئەوە وەك ژن تۆمەتبارە لە بوونی (بەرەڵایی)دا، من بۆچوونم وەهایە كە ژن و پیاو هەردووكیان مرۆڤن و تەواوكەری یەكترن، ژیان بە تەنیاباڵیی هیچ یەكێكیان ناچێتە سەر، ژن دەبێ خاوەن كار و خاوەن كەسایەتی و خاوەن ئابووری و خاوەن پێگە بێت و دەبێ هەوڵ بۆ ئەم پێگەیە بدات، بەڵام پێویستە یاساكان و نەریتەكان و فەرهەنگەكەش لەگەڵ ئەم پرۆسەیەدا بن.

من نە ژنسالارییم پێ پەسەندە و نە پیاوسالاری، بەڵكوو دەبێ كۆمەڵگەی كوردی كۆمەڵگەیەكی مرۆڤسالار بێت و مرۆڤە باشەكان چ ژن بن چ پیاو، رۆڵی باڵایان هەبێت. ژنی كورد نابێ نە خۆی وەك كاڵایەك بۆ چێژبەخشین تەماشا بكات، نە رێگەش بدات پیاو وەك كاڵای چێژبەخشین تەماشای بكات، هەر فەرهەنگێك رێگە بۆ پیاوسالاری یان ژنسالاری خۆش بكات، دەبێ كۆمەڵگەی كوردی لێی دوور بكەونەوە و ئەو فەرهەنگە تەبەننا بكەن كە تیایدا خودی مرۆڤ سالار بێت \چ ژن بێت چ پیاو\ گرنگە یاساكانی كوردستانیش لەسەر ئەو بنەمایە دابڕێژڕێنەوە.

دەزانم لە هەرێمی كوردستان یاساگەلێكی باش بۆ ئەم پرسە دەرچوون، دەشزانم هیچ حكوومەتێكی كوردستان نەیویستووە كۆمەڵگەكەی بە كۆمەڵگەیەكی ژنكوژ بناسرێت و هەنگاوی بۆ نەهیشتنی ئەم جۆرە تاوانە قێزونانە داوە، بەڵام هیشتا پێویستمان بە یاسای زیاتر و بەهێزتر و دەستكراوەتر هەیە لەمبارەیەوە، ئاخر مه‌سه‌له‌ی توندوتیژی دژی ئافرەت، چ ده‌روونی بێت یان جه‌سته‌یی، یان ده‌ستدرێژیی‌ سێكسی به‌رامبه‌ر ژنان، یان گێچەڵی سێكسی، دەبێ روو لە كەمی و روو لە نەمان بێت نەك روو لەزیادی.

كە سەیری سۆشیال میدیا كوردی دەكەین، رۆژانە ژن نەك هەر جەستەی، بەڵكوو دەروون و كەسایەتیی تیرۆر دەكرێ، بەڵام كوا سزادانی ئەو تیرۆریستانەی نێو سۆشیال میدیا؟ كوا سزادانی ئەوانەی گەورەترین سووكایەتی بە باشترین ژنی ئەم كۆمەڵگەیە دەكەن؟ كوا سزادانی ئەو كەناڵ و سۆشیال میدیایانەی دەیانەوێ كۆمەڵگە بەو ئاراستەیە بەرن كە ژن تەنیا سەرچاوەی چێژبەخشیی سێكسییە؟ كوا سزادانی ئەوانەی بە حسابی خۆیان، شەرەفی یەك بنەماڵە بە كوشتنی ژنێك پاك دەكەنەوە؟

بەداخەوە هه‌ندێك جار میدیاكانی كوردستان بە شێوەیەك ڕووماڵی رووداوه‌كان ئه‌كه‌ن كە ڕێگه‌ خۆش ئه‌كه‌ن بۆ تاوانباران تا له‌ ڕێگه‌ی سه‌كۆی به‌رنامه‌كانیانه‌وه‌ قسه‌ بكه‌ن و بەرگری له‌ تاوانه‌كانیان بكه‌ن، ئەگه‌ر یاسا لەمەی ئێستا بەهێزتر بێت، ده‌بێ ڕێگری له‌و میدیا و میدیاكارانه‌ بكات و ناچاریان بكات ئاكار و ئیتیكی راستەقینەی ڕۆژنامه‌وانی، له مامەڵەكردن لەگەڵ ئەم رووداوانەدا فێر بن.