قەدەغەكردنی هونەری كوردی لە توركیا سەری هەڵدایەوە
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x

قەدەغەكردنی هونەری كوردی لە توركیا سەری هەڵدایەوە

دوو كۆنسێرت و شانۆیەك قەدەغە كراوە

دوای ئەوەی، شارەوانیی كۆجایلی، كۆنسێرتی ئاینوور دۆغان، گۆرانیبێژی باكووری كوردستانی هەڵوەشاندەوە، بەدوای ئەودا كۆنسێرتێكی تر و شانۆیەكی كوردیی هەڵوەشاندەوە، هۆكارەكەیشی پێشكەشكردنی ئەو هونەرانەیە بە زمانی كوردی.

هاتنی پارتی داد و گەشەپێدان (ئاكەپە) لە ساڵی 2002 بۆ سەر دەسەڵات، ڕێگەخۆشكەر بوو، تا كوردانی باكوور، كۆنسێرت و گۆرانیی كوردی بڵێنەوە، هەروەها ڕێگە درا شانۆی كوردی هەبێت و تەنانەت تەلەڤزیۆنێكی دەوڵەت بە زمانی كوردی كرایەوە. بەڵام لە ماوەی دوو ساڵی ڕابردوودا، توركیا گەڕاوەتەوە بۆ ساڵانی نەوەدەكان و هەموو چالاكییەكی هونەری كوردی قەدەغە دەكرێت.

شارەوانیی كۆجایلی، كۆنسێرتی ئاینوور دۆغانی ڕەت كردەوە، سیاسییەكانی توركیا هاتنە دەنگ و گوتیان ئەمە پێشێلی زمانی كوردی و ئازادیی تاكە.

بەدوای ئەودا، شارەوانیی مووش، كۆنسێرتی مەتین و كەمال قارەمانی هەڵوەشاندەوە، ئەویش بەهۆی ئەوەی گۆرانی بە زمانی كوردی تێدا بووە.

كەمال قارەمان قسەی بۆ ئاژانسی (DW)ی توركی كردووە و دەڵێت: ”ئێمە هەموو شتێكمان كۆتایی پێ هێنابوو و بەنیاز بوین بەیانی كۆنسێرتەكە بەڕێوە ببەین، بەڵام لەلایەن پارێزگاری مووشەوە ئاگادار كراینەوە كە كۆنسێرتەكە هەڵوەشاوەتەوە، بەبێ ئەوەی هیچ هۆكارێكمان پێ بڵێن''.

باسی لەوەش كرد، دەسەڵات دەیەوێت قەدەغەكردنی میوزیكی كوردی بەشەرعی بكات، بەتایبەت ئێستا میوزیكی كوردی و زازاكی لەناو ئەو ئازارەدا دەژین كە هونەریان لێ قەدەغە دەكرێت، بە شێوەیەكی گشتی لەڕووی ئایدۆلۆژییەوە، دەسەڵات كێشەی لەگەڵ هونەری كوردیدا هەیە و دەبێت ڕای گشتی بیزانێت.

هەواڵی قەدەغەكردنی شانۆیەكی كوردی، لە كۆجەیلی بەدوای قەدەغەكردنی كۆنسێرتی ئاینوور و مەتین و كەمال بڵاو كرایەوە، ئەمەش وای كرد كە هونەرمەندانی باكووری كوردستان گومانی زیاتریان بۆ دروست ببێت بەوەی بە پلان دەیانەوێت هونەری كوردی لە تەواوی توركیادا قەدەغە بكەن.

تیپی شانۆی (ئامەد شەهیر) بە نیاز بوون لە 28/5/2022، شانۆیەك لە ناوچەی چایرۆڤەی سەر بە كۆجایلی نمایش بكەن، بەڵام بە بڕیاری شارەوانی، شانۆگەرییەكە هەڵوشایەوە.

بەرفین ئەمەكتار، ئەندام لە تیپی شانۆی ئامەد شەهیر، دەڵێت ئاگاداریان كردینەوە كە بەهەڵە ئەو هۆڵەیان بەوان داوە بۆ نمایشی شانۆیی.

بەرفین دەڵێت: ”بە ئێمەیان گوت دژی شانۆی كوردی نین و قەدەغەی ناكەین، بەڵام بۆچی شانۆی ئێمەیان قەدەغە كرد، لەو ڕووەوە هیچ ناڵێن. ئەمە بەلای ئێمەوە قبوڵكراو نییە، با بە ئاشكرا پێمان بڵێن كە زمانی كوردی لەم وڵاتەدا قەدەغەیە. بەداخەوە هیچ شتێك بە نووسراو ناڵێن، تەنیا بە لێدوانی زۆر پێكەنیناوی باس لە هۆكاری قەدەغەكردن دەكەن''.

پیشتریش شارەوانیی مێردین، شانۆیەكی هەمان تیپی قەدەغە كرد بە بەهانەی ئەوەی پەتای كۆرۆنا بڵاو بووەتەوە، بەڵام بەرفین دەڵێت: ڕۆژێك دوای قەدەغەكردنی شانۆگەرییەكەی ئەوان، شانۆیەك لە هەمان هۆڵ لە مێردین بە زمانی توركی نمایش كرا، واتە بۆ شانۆی كوردی كۆرۆنا هەیە و بۆ توركی كۆرۆنا نامێنێت.

لە 2020 شانۆگەریی (شانۆ ژیانە) بە زمانی كوردی لە ئیستانبوڵ نمایشكردنی قەدەغە كرا، لە كاتێكدا ئەو شانۆیە لە 2017 لە بەشێكی زۆری شارەكانی توركیا نمایش كرا، بەڵام قایقامیەتی غازی عوسمان پاشا، بە نووسراوێك داوای لە گرووپی شانۆگەرییەكە كردبوو، كە بەهۆی ئەوەی بەو شانۆیە شیرازەی ڕای گشتی دەشێوێنن، شانۆكە لە ئیستانبوڵ نمایش نەكەن.

سەندیكای پارێزەرانی ڕوحا، لە دادگا داوای یاسایی تۆمار كرد و داوایان كرد، كە بۆچی ڕێگە نادەن شانۆ بە زمانی كوردی نمایش بكرێت و پێویستە لەسەری بێنە دەنگ. بەڵام دادگا، بە نووسراوێكی فەرمی وەڵامی دابوونەوە و گوتبووی، بڕیاری قەدەغەكردنی ئەو شانۆیە لەجێی خۆیەتی، چونكە پڕۆپاگەندە بۆ پارتی كرێكارانی كوردستان پەكەكە دەكات.

د. سەركان تورگووت، كتێبێكی بە ناوی (مۆری كورد) بڵاو كردووەتەوە، لەوێدا باس لەو گرفتانە دەكات كە كورد بەهۆی زمانی كوردییەوە لە توركیا دووچاری دەبێتەوە.

سەركان ئاماژە دەدات بەوەی کە كاتێك زمانی كوردی قەدەغە دەكرێت، پاشماوەی بەردەوام و شۆكێكی گەورە بۆ كوردەكان دروست دەبێت.

ئەو پێی وایە، ئەگەر قەدەغەكردنی هونەری كوردی و زمانەكەی بەو شێوەیە بەردەوام بێت، وای لێ دێت لەسەر شەقامەكانیش نابێت بە كوردی قسە بكەیت، ئەمەش ئازارێكی قووڵە.

ئەو دەڵێت: ”پێویستە لەڕووی میدیایی و لە قوتابخانەكاندا ڕێگە بدرێت كوردەكان زمانی خۆیان بەكار بهێنن، بەپێچەوانەوە نەفرەت و كین لەناو كۆمەڵگەدا دروست دەبێت. دەبێت كورد بە زمانی خۆی بخوێنێت و بە زمانی خۆی گۆرانی بڵێت و شانۆ بكات، ئەوانەشی دژی دەوەستنەوە دەبێت بزانن هیچ سوودێك لەو قەدەغەكردنە نابینن''.