هەژار وای گوت: دەمگوت بزانم سەگبابێك دەزانێ خوێم تێنەكردووە؟
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
جەبار جەمال غەریب 18/01/2022

هەژار وای گوت: دەمگوت بزانم سەگبابێك دەزانێ خوێم تێنەكردووە؟

ئەو چێشتی مجێورە دەبوو ناوی هەژارنامە بایە، لەلایەكی دیكەشەوە، بەڕاستیی چێشتی مجێورە، كە سەری هاروماری تێدایە. من نیازم بوو تەنیا یەك وتار لەسەر ئەو بابەتە بنووسم، ئەویش بۆ ئەوەی یادی هەژار بكەمەوە، بەڵام دەوڵەمەندیی كتێبەكە بەری نەدام و هەر لاپەڕەیە و دەرگایەكی تازەی دەكردەوە. پێویستە دە وتار تەنیا لەسەر كەسایەتییەكانی ناویدا بنووسرێ.

ئەحمەد تۆفیق لەوێدا زیندووە، جگەرخوێن شاعیری خەڵكە، یەرمییا هێشتا لە كۆڵانەكانی بەغدایە و هێمن لەپەنا تینی ئاگر، بەدیار ساغكردنەوەی وشەكاندا دەگەڕێ.
- بەلامەوە پێویست بوو، سەردانی كەسایەتییەكان بكەم، بەتایبەتی ئەو كەسایەتییانەی، كە بەس لای هەژار هەن، بۆ نموونە، مام عەلی عەجەم، كە كەسایەتییەكی زۆر تایبەت و دەگمەنە:

{.. مام عەلی عەجەم شتێكی زۆر سەیر و خۆش بوو، درێژێكی باریك، بە جووتێك سمێڵی شاعەباسیی سپی و دەموچاوێكی سووری بریقەدار، وەك ”متوشالحی تەورات“، كەس نەیدەزانی عومری چەندە! بە خەیاڵ بە هەشتا ساڵمان دادەنا. وا دیار بوو ڕۆژێك لە ڕۆژان تركی ئازەربایجانی بووە. كوردییەكی زۆر چاكی دەزانی، بەڵام تركانەی دەگوت. تركیشی باش لەبیر نەمابوو. خوا دەزانێ چەند ساڵ بوو لە كوردستانی موكریان و لە كوردستانی عیراق ژیابوو. لە كێو نەبا نەدەژیا. دەگەڵ پێشمەرگەی جمهوری سابڵاخ لە لای سەردەشت بووە، پاش شكانی جمهوری، دەگەڵ ”عەلە گاور“ و ”سەمەدی چەتە“ شەو بە كێو ژیاوە.

لە سەرەتای شۆڕشی بارزانیشەوە هەر دەگەڵ بووە. قەت لە كاركردن ماندوو نەدەبوو، كاریشی چێشتلێنان و ڕێكوپێك ڕاگرتنی بنكە بووە. لە هەموو تەمەنی، شەو بەكێویدا و هەموو گیانیشی هەموو دەم فڕوفیشاڵ بوو. درۆی وای دەكرد، كە دەقوتووی هیچ عەتارێكدا نەبێ، ناوی هەركەسی بیستبا - جا با چوار سەد ساڵ لەوە پێشیش مردبا- دەیگوت دەمناسی و زۆری نەقڵی دۆستانەی لێ دەگێڕایەوە! بەڵام درۆكانی ئەوەندە بەڕێ و جێ دەكرد، زۆر كەس پێی هەڵدەفریوا و تا درەنگانێك بە ڕاستی دەزانین:

- لێنین؟ ئەی بەڕەحمەت بێ! لە مۆسكۆ دیتمی سەری چەنەگەی ماچ كردم، فەرمووی عەلی بەرنە مووزە بە كەیفی خۆی چی دەوێت هەڵگرێ! گەڕام، گەڕام، جووتێك كڵاشی هەورامیم هەڵبژارد. هەموویان بۆیان لە چەپڵەدام!
-گاگارین گوتی: میللیەت باش نییە!
گوتم: ئەگەر تۆ لە عاسمان دەگەڕای لە كوێ دڵت خۆش بوو؟
- لەسەر مۆسكۆ.
- ها ئەوە تۆش میللی!
لە چەپڵەیان دا! چێشتی مجێور، لاپەڕە ٣٤٧}.

هەژار وەك خۆی دەڵێت مەلا، كەڵكی لە هەموو جۆرەكانی گێڕانەوە وەرگرتووە، لە شوێنێك حیكایەتخوانە و بەسادەیی هەموو شتێك دەگێڕێتەوە، لە شوێنێك شیعر دەڵێت، لە سەدان شوێن فۆڕمی چیرۆك بەكار دێنێ و لەو بەشەشدا لە ڕێگای نوكتە و فەنتازییاوە كەسایەتییەكانی نیشان دەدات، دوای ئەو باسەی هەژار، ”مام عەلی عەجەم“ وەك كارێكتەرێكی زیندوو دەچێتە ناو یادەوەریمان. پیاوێكی سەیر، ئەو سەیروسەمەرەییەی لە یەكەم وەسفەوە دەردەكەوێت. ئازەری، كە ئازەری نازانێ، كوردی بە تۆنی تركی دەڵێ، كوردی بە ڕادەیەكیش دەزانێ كە هەژار، زانای زمان و بلیمەتی وشەسازی، كەڵكی لێ وەرگرتووە. ئەوە ژیانەكەی تەنیا بۆ لەزەت دەخوێنینەوە، ئەی قسە فەنتازییەكانی، كە تا دنیا هەیە كۆن نابن.

- پیاوێك لەو شاخ و كێوە لێنینی دیوە و قسەی لەگەڵ كردووە، دیاریی لێ وەرگرتووە. دیارییەكەش كڵاشی هەورامی.
- بە خەیاڵی خۆی، كە ڕاستیشە، گاگارین دێنێتە قسە و مۆسكۆ جێگای دڵخۆشیی ئەو بووە، كەواتە نەتەوەییە، ئێمەش حەقی ئەوەمان هەیە، دڵمان بە وڵاتی خۆمان خۆش بێ.
ئەو فەنتازی و وێنە جوانانەی لە قسەكانی مام عەلی عەجەمدایە، بەڕاستی ناوازە و دەگمەنن.

{ - مارشاڵ تیتۆ؟ ئەوێ ساڵێ ئەمن لە وارشۆ نوتقم دەكرد، منداڵێك بوو جلی مارشاڵیان دەبەر كردبوو، زۆر منداڵێكی خوێنشیرین بوو!
- مۆشی دایان؟ ئێستا تووتن و پەڕم پێ قەرزدارە! فەعلە بوو لە جادەی گەلی عەلی بەگ، گوتی مام عەلی بۆ جغارە چیبكەم؟ تووتن و پەڕ و چەغماغم دایە. ئەمما ئەودەم ناوی مووسا دایەن بوو!
- جزیرەی خارك چواردەوری بەحرە، پڕە لە تیمساح. كێ بچێتە دەم ئاو، تیمساح دەیخوا. تاقە پردێكی هەیە، تەنیا زیندانییەك لە دنیادا توانیویە لەوێ هەڵێ، ئەویش من بووم! چێشتی مجێور}.

مام عەلی فەنتازیاكانی لەسەر دنیای ڕاستیی دروست كردووە، لێنین، تیتۆ، مۆشی دایان، سمكۆی شكاك، سەتارخان، چەندان كارێكتەری ناسراوتر. ئەوەی جێگای سەرنجە، فەنتازییەكانی لەخۆیەوە دروست نەكردووە، جگە لەوەی مەبەستێكی تایبەتی هەبووە، لەگەڵ فەزاكەش گونجاندوویەتی.
مام عەلی عەجەم تەنیا بە وشە نوكتە و حیكمەت دروست ناكات، لە ئیشی ڕۆژانەشدا ئەوە بە كردار و واقیع دووبارە دەكاتەوە. ئەوەش یەك مانای هەیە، مام عەلی فەزایەكی مەعنەویی تایبەتی بۆ خۆی دروست كردووە، وایش كردووە، دەورە و بەرەكەی قبووڵی بكات. هەژار دەنووسێ:

{.. مام عەلی چێشتی لێدەنا، بەڵام دەگەڵی نەدەخواردین. ڕۆژێك برنجی سی كەسی لێنابوو، خوێی تێ نەكردبوو، كاكە ئەحمەد (مەبەست ئەحمەد تۆفیقی سەركردە و دلێرە) گوتی:
- مام عەلی وابزانم كەمێك بێ خوێیە!
- ئافەریم! هەر دەمگوت بزانم سەگبابێك دەزانێ خوێم تێنەكردووە؟ تەجرەبەم كردن، تۆ زۆر زیرەكی! چێشتی مجێور}.

مام عەلییەكی عەجەم، چێشتیان بۆ لێدەنێ، نەتەوەی جیاوازە، پلەیەكی ئەوتۆشی نییە، لەگەڵ ئەوەش دەتوانێ تەنز بە هەموویان بكات، لەپێش هەموویانەوە ئەحمەد تۆفیق، كە پیاوێكی چالاك و ئازا و سەركردەشە، لەگەڵ ئەوەشدا خۆشەویستی بارزانییە. عەلی عەجەم زۆر ئاسان پێی دەڵێ سەگباب، تەجروبەیان دەكات، جگە لەوەی خواردنەكەیان لێ خەسار دەكات، دەشیكات بە سەگبابێكی زیرەك.