هەژار وای گوت: جاسم ئاوی ماڵی سوننیی خواردووەتەوە
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
جەبار جەمال غەریب 28/11/2021

هەژار وای گوت: جاسم ئاوی ماڵی سوننیی خواردووەتەوە

گەورەترین گۆڕان گۆڕانە لە مێشكی مرۆڤەكاندا، هیچ گۆڕانێكیش بەبێ گۆڕانی بیركردنەوە و عەقڵ كاریگەرییەكی ڕاستەوخۆی لەسەر ژیان نابێت. گۆڕانی بیركردنەوە و بیروباوەڕ مەترسیدارترین گۆڕانیشن.
- گۆڕانی جلوبەرگ و شوێنی نیشتەجێبوون و خانوو، ئاسان و ئاسایین و ژیان هێشتا لەجێی خۆیدایە، بەڵام گۆڕانی گەورە گۆڕانی عەقڵە.

- ئایینەكان گۆڕانی گەورەیان لە بیركردنەوەی مرۆدا دروست كردووە، ئەوەش لە ژیان و پەیوەندیی كۆمەڵاتی و دەسەڵاتی سیاسیشدا ڕەنگی داوەتەوە. هەر لەبەر ئەوەشە، هەموو ئایینێكی تازە لەلایەن ئایینە كۆنەكانەوە ڕەت كراوەتەوە، ئایینە تازەكانیش سەركەوتوون و هەوڵی سڕینەوەی ئایینە كۆنەكانیان داوە.

- لە كۆتایدا ئایینە بەهێزەكان مانەوە.
دەستكاریكردنی بیركردنەوەی خەڵك وەك بەشێك لە دینامكیەتی پێشكەوتن و ململانێ هەر بەردەوام بوو.
- دووبارە دەڵێم، دەسكاریكردنی بیركردنەوەی خەڵك، كە مەسیدارترین كایەیە ئینسانەكان دەستی بۆ دەبەن، هەر بەردەوام بووە.

دەركەوتنی مەزهەبەكان

- دەركەوتنی مەزهەبەكان بەشێكی گرنگی ئەو دەسكاریكردنی بیركردنەوەیە. ئایینەكان مانەوە، بوونە بەشێك لە باوەڕ و كولتوور و پەیام و ڕەوشتی كۆمەڵگە، بەڵام وەك یەكەیەكی یەكپارچە بەرگەی گۆڕانەكانی ڕۆژگاریان نەگرت و درزیان تێ بوو.
- ئەو درز تێبوونانەش لە شێوەی مەزهەب دەركەوتن.

شیعە و سوننە

من نامەوێ لێكۆڵێنەوەیەكی زانستی لەسەر دەركەوتن و ململانێی ئەو دوو مەزهەبە بكەم، ئەوەی دەمەوێ بینووسم:
- یەكەم شوێنی ئەو ململانێیە لە چێشتی مجێوری هەژاردا.
- دووەم ڕەنگدانەوەی ئەو دوو مەزهەبە لە پەیوەندییە كۆمەڵاتییەكاندا.
. ئەو بابەتە ناچێتە ناو قووڵایی مێژووەوە، دەشێ بەشێك بێت لە مێژووی عێراق و ناوچەكە، چونكە ئەو زەمەنەی مام هەژار باسی دەكات، نزیكەی سی ساڵێكە لەدوای دروستبوونی دەوڵەتی عیراق وەك كیانێكی ئیداریی سەربەخۆیە. مێژووی ململانێكە زۆر لە عێراق كۆنترە.

. ئەوەش ئەوەمان پێدەڵێت، كە ئەو ململانێیە دروستكراوی هێزە دەرەكییەكان و داگیركەران و وڵاتان نییە، بەڵكوو ڕەگی لەناو قووڵایی كۆمەڵگەدا هەیە. دواتر ئەو جیاوازییە لەلایەن هێز و ناوەندی جیاوازەوە بۆ بەرژەوەندیی تایبەتی بەكار هێنراوە.
. ئەوەش خاڵێكی لاوازی كۆمەڵگە بووە و بووەتە هۆی یەكنەگرتنی ئەو وڵاتە، هیچ سەرداوێكیش نییە كە ئومێدێكی بۆ داهاتوو لەسەر دروست بكەین.

ڕەنگدانەوەی ئەو ململانێیە لە چێشتی مجێوردا

{..جاسم ناوی كوڕێكی عەرەبی چۆڵی عێراق، هات، كەس لە لەهجەی نەدەگەیی، ببوومە تەرجمانی ئەویش.
جاسم نەقڵێكی خۆی بۆ گێڕامەوە، كە جارێك ئەوەندەی تینوو بووە، ناچار ئاوی ماڵی سوننی خواردووەتەوە و نەیهێشتووە دایك و بابی بزانن!}.

دەستەواژە و مەزهەبگەرا

ئەگەر جاسم وەك نوێنەری شیعە لە بەحنەس، ئەو شارەی لوبنان، كە هەژار بۆ چارەی دەردی سیلەكەی، لە ناوەندی سەدەی ڕابردوو بۆی چووە وەرگرین، ئەوا ڕەنگدانەوەی ڕای گشتیی باوەڕداری شیعەیە بەرامبەر بە سوننە.

ئەو درزە گەورەیە لە سەردەمێكی زۆر زووەوە كەوتووەتە جەستەی ئیسلامەوە و لەو كاتەشەوە جگە لە خوێ پێوەكردنی، هیچ چارەسەرێكی دیكەی بۆ نەكراوە. هەموو گرووپە ئیسلامییەكان، یان ڕابەرە فكرییە ئیسلامییەكان لە هەموو مەزهەبەكاندا، نەیانتوانیوە ئەو ئاستەنگە قورسە تێپەڕێین، نەك تێپەڕێنن، بەڵكوو هەر بیریش لە چارەسەركردنی بكەنەوە.

- جاسم ئاوی ماڵی سوننیی خواردووەتەوە.
ئایا ئاوی ماڵی سوننی ئاوێكی تایبەتە؟ هەر لەو سەرچاوانەوە نییە كە خەڵكی بەگشتی دەستیان دەكەوێت؟ گومانكردن لە ئاو، گومانكردنە لە هەموو شتێ، چونكە ئاو تاكە خواردنەوەیە كە بەبێ هیچ دەسكارییەك بەكار دێت و دەخورێتەوە. ڕاستە جاسم هەم نەخوێندەوار و هەم زانای كۆمەڵناسی و دەروونناسی نییە، بەڵام كولتوورەكەی وای ڕاهێناوە، كە تیرەكانی دڵی مەزهەبە ڕكەبەرەكەی دەپێكێ.

گومانكردن لە ئاو گومانكردنە لە هەموو جۆرە خواردن و خواردنەوەیەك، گومانكردنە لە هەموو جۆرە پەیوەندی و دۆستایەتییەك. ئەوەش هەڵوێستی ڕاستەقینەی كۆمەڵگەی شیعەیە بەرامبەر سوننە، نەك قسەی نەرم و لاستیكی و دیپلۆماسیی چەند ڕابەرێکی ئایین و چەند سیاسییەك.

- نەیهێشتووە باب و دایكی بزانن.
كوڕ كام خەتا و تاوان بكات لە باب و دایكی دەشارێتەوە؟ بێ گومان خەتای هەرە گەورە، خەتایەك، كە هەرگیز مایەی لیخۆشبوون نییە.
بۆچوونی جاسم بەرامبەر سوننە، ڕایەكی ڕاگوزاری نییە، بە جۆرێك لە ناخیدا ڕەگی داكوتاوە، كە نەك بووەتە بەشێك لە سلووكی، بەڵكوو بووەتە بەشێك لە جەستەی و تێكەڵی پێكهاتەی ئەندامەكانی بووە.

{.. ئەگەر جاسم جنێوی بە كەسێك دابا دەیگوت:
- ئێسكی سوننی بە قەبری بابی.
ڕۆژیك گوتیان جاسم حاڵی شڕە، چوومە لای:
- ها خێرە؟
- سەید عەزیز (هەژار لەوێ بەو ناوە خۆی ناساندووە) ئەو سوننی كوڕی سوننییە بەیانی زوو دیتم، وام بەسەر هات!
- سەگباب چەندم پێگوتووی بەیانییان سوننی نەتبینن.
- حەقتە، بەڵام چی بكەم؟
ئەو سوننییە سەیدێكی سامەڕائی بوو، بە ناوی سەید عەلی. بۆم گێڕاوە، زۆر پێكەنی، گوتی:
- شەرتبێ هەموو ڕۆژێ تولحی بەیانی خۆمی نیشاندەم. چێشتی مجێور، لاپەڕە ١٤٧}.

لێكۆڵینەوەی زانستیی لەسەر ئەو ڕەگە كولتوورییانە دەكرێ، ئەو چیرۆكە بچووكانەی ناوەوەی كۆمەڵگە ئاشكرا دەكەن. سەرەڕای ئەو ژیانە سەختەش، هەژار پڕژاوەتە سەر ئەوەی، بەشێكمان لەو هەستە شاراوانە بۆ بگوازێتەوە. منیش هەوڵ دەدەم چەند دانەیەكیان بە وردی بخوێنمەوە.