هەژارییەك لەنێو كولتوورێكی دەوڵەمەندا
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
هەرمن ئەحمەد 22/11/2021

هەژارییەك لەنێو كولتوورێكی دەوڵەمەندا

پێش ماوه‌یه‌ك بابه‌تێكم خوێندەوە لەبارەی هەژاریی كۆمەڵگە لەڕووی كولتوورییەوە، بەڕاستی بابەتێكی زۆر سه‌رنجڕاكێش بوو، كرۆك و پوختەی بابەتەكەش ئەوەیە كە راستە هەژاریی میللەتێك یان وڵاتێك یان كۆمەڵگەیەك لەڕووی ئابوورییەوە كێشە و مەرگەساتی زۆری بەدواوەیە، بەڵام هەژاریی كولتوورییش بۆ هەر میللەت و كۆمەڵگەیەك كارەساتە و رێگرە لەوەی ئەو كۆمەڵگەیە یان ئەو وڵاتە پێش بكەوێت و بگاتە ئامانجە باڵاكانی و خۆی لە ریزی میللەتانی پێشكەوتوودا ببینێت، جا ئۆسكار لویس، كۆمه‌ڵناسی به‌ناوبانگ ده‌ڵێت: ”نه‌هێشتنی هه‌ژاریی ئابووری، ئاسانتره‌ له‌ نه‌هێشتنی هەژاریی كولتووری“.

ئێستا ئەگەر وەكوو كوردێك بیر بكەینەوە، پرسیارێكی جه‌وهه‌ری لامان سەرهەڵدەدات: ئایا كورد نەتەوەیەكی هەژارە لەڕووی كولتوورییەوە؟ ئایا ئەو مێژووە هەزاران ساڵەیەی نەتەوەی كورد لەسەر خاكی كوردستانی گەورە، گەنجینەیەكی كولتووریی دەوڵەمەندی لەگەڵ دروست نەبووە؟ ئایا ئەو جوگرافیا جیاواز و فراوانەی كوردستانی مەزن و ئەو هەموو رووداو و گۆڕانكارییانە و ئەو هەموو شێوەزار و شێوە ئاخافتنەی كورد هەیەتی، ئەو هەموو نەریت و جۆری پۆشاك و بۆنە و جەژن و ئایینە جیاوازانەی لە كوردستاندا هەبوون، ناكاتە ئەوەی بە خۆمان بڵێین، ئێمەی كورد خاوەن كولتوورێكی دەوڵەمەندین؟

بێگومان من بەش بەحاڵی خۆم لە وەڵامی ئەو سێ پرسیارەدا دەڵێم: نەخێر كورد نەتەوەیەكی هەزار نیە لەڕووی كولتوورییەوە. بەڵێ كورد نەتەوەیەكە خاوەن كولتوورێكی زۆر دەوڵەمەندە، بەڵام ئەوەی ئازار دەبەخشێت ئەوەیە كە وێڕای ئەو كولتوورە دەوڵەمەندە، بۆچی مرۆڤی كورد هەست بە گەورەیی خۆی ناكات؟ بۆچی زۆر لە كوردان خۆیان بە كەمتر دەبینن لە نەتەوەكانی تر؟ بۆچی ئێمەی كورد بەردەوامین لە لاساییكردنەوەی خەڵكی تر و نەتەوەكانی تر؟ بۆچی هەر كولتوورێكمان لە دەرەوەی كوردستانەوە بۆ بێت، تەسلیمی دەبین و دەیكەینە واقیعێكی فەرزكراو بەسەر خۆماندا؟

كولتوور، چه‌مێكێكی فراوانه و‌ له‌ زۆر ره‌هه‌نده‌وه‌ ده‌توانرێت باسی لێوه‌ بكرێ، بەڕای من كولتووری دەوڵەمەند دەكرێ ببێتە سەرچاوەی هێز بۆ کورد، لێ پێم وابێت ئێمەی كورد، ئەم هێزە گەورەیەی خۆمان نەك هەر وەبەر نەهێناوە و كاری لەسەر ناكەین، بەڵكوو هێدی هێدی فەرامۆشی دەكەین و لەبەینی دەبەین لەبەر یەك هۆكار، ئەویش تەسلیمبوونمانە بە سیستەمی سەرمایەداریی جیهانی، مەخابن هەموومان پشتمان لە كولتوور كردووە و روومان لە سەرمایە كردووە، ئەوەی هەیەتی زیاتر كەڵەكەی دەكات و ئەوەشی نیەتی بەدوایدا وێڵە، لەم كەینوبەینەشدا كولتوور پەراوێز و ژێرپێ خراوە، راستیی تاڵ ئەوەیە ئێمە لەڕووی كولتوورییەوە نەتەوەیەكی هەژار نین، بەڵام وەك هەژار خۆمان دەناسێنین.

سەرنج لە وڵاتانی ئاسیای ئەولا بدەن، یابان، كۆریای باشوور، مالیزیا، سەنگافوورە، تایلاند و.. هتد، ببینن سیستەمی سەرمایەداری بە هەموو هێزیەوە رووی لەو وڵاتانە كردووە، بەڵام بە هیچ شێوەیەك كولتوور فەرامۆش نەكراوە، بەڵكوو وەكوو چیاكانی ئەو وڵاتانە جێگیر و بەهێز ماوەتەوە، مەخابن ئەوە تەنیا ئێمەی كوردین، تەنیا دوای سەرمایە كەوتووین و كولتووری خۆمان خستووەتە ژێر تایەی گالیسكە گەورەكەی سیستەمی سەرمایەداریی جیهانیەوە و زۆربەشمان چاومان تێر نابێت، ئێمە خەریكە هەموو بەها مرۆیی و كۆمەڵایەتی و ئایینییەكانیشمان دەكەینە قوربانی سەرمایە، تەلار و باڵاخانەكانمان وا بە گەرووی هەوردا دەچن و كولتوورە مرۆڤدۆستانەكەشمان بە ناخی زەویدا بردووە.

زمانی گفتوگۆمان لەدەست داوە، هەر رەئیەك دەردەبڕیت جنێوبارانت دەكەن، هەر قسەیەكی جیاواز لە بەرامبەرەكەت بكەیت، تۆمەتبارانت دەكەن، باس لە خۆشەویستیی نیشتمان و نەتەوە بكەیت، بە مەراییكەر و ماستاوچیت لەقەڵەم دەكەن، باس لە گرنگیی كولتووری رەسەنی كوردی بكەیت و لە بایەخی زمان و فەرهەنگ و هونەر و ئەدەب و شیعر و گۆرانیی كوردی بدوێی، بە نەزان و خڵەفاوت لەقەڵەم دەدەن، هەرچی بڵێیت لەوبارەیەوە بەرامبەرەكەت هەڵدەچێ و تووڕە دەبێ و غەزەبی لێ دەبارێت.

ئەوەی لە هەندەرانەوە دەچێتەوە بۆ نیشتمان، جنێو بە نیشتمان دەدات، ئەوەشی كە لە نیشتمانەوە كۆچ دەكات بەرەو هەندەران، بە هەمان شێوە جنێو بە نیشتمان دەدات، لە كاتێكدا كولتووری رەسەنی كوردەواری پڕیەتی لە میهرەبانی و مرۆڤدۆستی و خاكدۆستی، هەموو ئەو تووڕەبوونانەش هۆكارەكەی سەرمایەیە، وەك گوتم ئەوەی هەیەتی تووڕەیە و چاوی تێر نابێ و دەیەوێ زۆرتری هەبێت، ئەوەی نیەتی عەوداڵی نانە و بە هەمان شێوە تووڕەیە و دەیەوێ ئەویش هەیبێت، لە كاتێكدا كولتووری رەسەنی مرۆڤدۆستانەی كورد ئەوەیە كە ئەوەی هەیەتی لەوە زیاتر چڵێس نەبێت و بەشێك بدات بەوەی كە نیەتی.