د. نه‌سرین فه‌خرى.. رێبوارێکی رێی کوردایەتی
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
شێخ تاهیر شووشى 24/10/2021

د. نه‌سرین فه‌خرى.. رێبوارێکی رێی کوردایەتی

خوالێخۆشبوو نه‌سرین محه‌مه‌د فه‌خرى سابوونچى، كه‌ به‌ (د. نه‌سرین فه‌خرى) ناسراوه‌، له‌دایكبووى ساڵى ١٩٣٧ى گه‌ڕه‌كى سابوونكه‌رانى شارى سلێمانییه‌ و له‌و شاره‌ و له‌ ئامێزى خێزانێكى رۆشنبیر و كوردپه‌روه‌ردا په‌روه‌رده‌ بووه‌ و خوێندنى سه‌ره‌تایى و ناوه‌ندى و ئاماده‌یی ته‌واو كردووه‌.
له‌ ساڵى ١٩٥٩ بڕوانامه‌ى به‌كالۆریۆسى له‌ زمان و ئه‌ده‌بى عه‌ره‌بى، له‌ كۆلیژى ئادابى زانكۆى به‌غدا وەرگرتووه‌.

د. نه‌سرین فه‌خرى له‌ ناوه‌ڕاستى ساڵانى شه‌سته‌كانى سه‌ده‌ى بیست به‌ مه‌به‌ستى خوێندن چووەته‌ وڵاتى سۆڤیه‌ت له‌ شارى باكۆى پایته‌ختى ئازه‌ربایجان بڕوانامه‌ى دكتۆراى له‌سه‌ر (فه‌رمان له‌ هه‌ردوو شێوه‌زارى كرمانجى خواروو و ژووروو) وه‌رگرتووه‌، كه‌ له‌و كاته‌دا یه‌كه‌م بڕوانامه‌ى دكتۆرا بووه‌ له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌.

د. نه‌سرین دواى ته‌واوكردنى خوێندن ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ به‌غدا و له‌ كۆلێژه‌كانى ئاداب و په‌روه‌رده‌ و زمان خزمه‌تێكى زۆر ده‌گه‌یه‌نێته‌ زمان و ئه‌ده‌بى كوردى و پاشان پله‌ى پرۆفیسۆریشى پێ ده‌درێت و چه‌نده‌ها قوتابیى ماسته‌ر و دكتۆرا له‌سه‌ر ده‌ستى ئه‌و بڕوانامه‌ى به‌رزیان به‌ده‌ست هێناوه‌.
د. نه‌سرین مامۆستایه‌كى شاره‌زا و به‌هره‌مه‌ند بووه‌، زۆر دڵناسك و میهره‌بان بووه‌ و په‌یوه‌ندییه‌كى باشى له‌گه‌ڵ هه‌موو مامۆستا و قوتابییانى به‌شى كوردى هه‌بووه‌ و خۆشه‌ویستى هه‌موان بوو، هه‌روه‌ها شاره‌زاییه‌كى قووڵى هه‌بووه‌ له‌سه‌ر هه‌موو شێوه‌كانى زمانى كوردى، به‌تایبه‌تى شێوه‌ى رێزمان و قسه‌ و به‌كارهێنانى وشه‌كان له‌ناو رسته‌ى كوردیدا و چۆنیه‌تیى به‌كارهێنانى پیت و ئامرازه‌كان و دیاریكردنى رۆڵ و گرنگیى پێشگر و پاشگر بۆ دروستبوونى وشه‌ى نوێ به‌ ماناى نوێ له‌ زمانى كوردى.

د. نه‌سرین شاره‌زاییه‌كى ته‌واوى هه‌بووه‌ له‌ مێژووى ره‌سه‌نى شێوه‌كانى رێزمانى كوردى وه‌ك هه‌بوونى ئامرازه‌كانى نێر و مێ له‌ هه‌ندێك شێوه‌كانى زمانى كوردى به‌تایبه‌تى شێوازى كرمانجى و په‌یوه‌ندیی ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییانه‌ به‌ زمانه‌كانى هیندۆئه‌ورووپى، هه‌روه‌ها شاره‌زاییه‌كى فراوانى هه‌بووه‌ له‌سه‌ر به‌كارهێنانى جۆراوجۆرى زمانى كوردى، وه‌ك ئامرازه‌كانى گۆكردن و چه‌ند ئامرازێكى تر، كه‌ ده‌ریخستووه‌ زمانى كوردى زمانێكى زۆر كۆن و ره‌سه‌ن و به‌رفراوانه‌ و ده‌وڵه‌مه‌نده‌ به‌ وشه‌ و ماناى جۆراوجۆرەوە.

د. نه‌سرین لێكدانه‌وه‌یه‌كى زانستى و گونجاوى هه‌بووه‌ له‌ گرێدانى فۆنه‌تیك و گراماتیكى زمانى كوردى به‌ هه‌موو شێوه‌كانیه‌وه‌ و شرۆڤه‌ى پوخته‌ى پێشكه‌شى قوتابیان ده‌كرد، به‌تایبه‌تى له‌ بوارى ئه‌و ده‌نگ و پیتانه‌ى وه‌ك بزوێن و نابزوێن له‌ زمانى كوردى به‌كار دێن، كه‌ پیته‌كانى شێوه‌ى لاتینى بۆ نووسینى كوردى گونجاوترن له‌ پیته‌ عه‌ره‌بییه‌كان، به‌تایبه‌تى پیتى (i) چونكه‌ ده‌نگى بزوێنى ئه‌م پیته‌ زۆر گرنگه‌ بۆ نووسینى زۆر له‌ وشه‌كانى زمانى كوردى.

د. نه‌سرین خاوه‌ن بیروباوه‌ڕێكى دیموكراسى و نیشتمانپه‌روه‌رى و ئاشتیخواز بووه‌ و چوونى بۆ یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت و ئاشنابوونى له‌گه‌ڵ زۆر له‌ قوتابى و مامۆستا و كه‌سانى بیانى كاریگه‌ریى ته‌واوى هه‌بووه‌ له‌سه‌ر بنیاتنانى كه‌سایه‌تیى دكتۆره‌ و به‌هێزكردنى بیروباوه‌ڕ و هه‌ڵوێسته‌كانى وه‌ك كه‌سایه‌تییه‌كى ئازاد و ئاشتیخواز و هه‌میشه‌ یارمه‌تیده‌ر بۆ قوتابیان و كه‌سانى نزیك لێیه‌وه‌.
د. نه‌سرین خاوه‌ن هزر و بیرى نیشتمانپه‌روه‌رانه‌ بووه‌ و په‌یوه‌ندییه‌كى پته‌وى هه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ بارزانیى نه‌مر و رێبازه‌كه‌ى و شۆڕشى كوردستان، هه‌میشه‌ رێز و سڵاوى تایبه‌تى بۆ جه‌نابى بارزانى ره‌وانه‌ ده‌كرد و هاوكارى شۆڕش و شۆڕشگێڕان بوو.

له‌ ساڵى ١٩٧٨ د. نه‌سرین به ‌سه‌ردانێكى زانستى هاته‌ زانكۆى مێشیگان له‌ ئه‌مریكا و په‌یوه‌ندیى ته‌له‌فۆنیى له‌گه‌ڵ كردم له‌ دالاس له‌ ویلایه‌تى تێكساس، له‌ كاتى قسه‌كردندا به‌ ته‌له‌فۆن زۆر پرسیارى ته‌ندروستى و سه‌لامه‌تیى بارزانیى نه‌مر و رێزدار مه‌سعود بارزانیى كرد، به‌رده‌وام له‌ خه‌میان بوو، زۆر دڵگران بوو به‌و بارى خراپى ته‌ندروستییه‌ى جه‌نابى بارزانى، له‌و كاته‌دا كه‌ هەواڵیانى ده‌پرسى زۆر دڵته‌نگ بوو، هەستێكى تایبه‌تى هه‌بوو، ده‌ستى به‌ گریانێكى به‌كوڵ كرد، بۆیه‌ لێم پرسى بۆ ده‌گریێی، له‌ وه‌ڵامدا گوتى: (من بۆ بارزانى و ره‌وشى ئێوه‌ و بۆ كوردستان و میلله‌تى كورد ده‌گریم)، هه‌ر له‌ هه‌مان شه‌ودا قسه‌كانى و ژماره‌ى ته‌له‌فۆنى دكتۆره‌ نه‌سرین له‌ رێگاى به‌ڕێز محه‌مه‌د سه‌عید دۆسكییه‌وه‌ گه‌یەندرایه‌ بارزانیى نه‌مر. بارزانیش سڵاو و رێزى بۆى هه‌بوو، گوتبووى چى پێویسته‌ بۆى بكه‌ن.

ئه‌وه‌نده‌ى ئێمه‌ ئاگادارین زۆر مامۆستا و زانا و رۆشنبیرانى وه‌ك دكتۆره‌ نه‌سرین فه‌خرى هه‌بوون و هه‌ن، كه‌ به‌ئه‌مه‌ك و دڵسۆزى و هزرێكى نیشتمانپه‌روه‌رییه‌وه‌ تا دواهه‌ناسه‌ى ژیانیان به‌رده‌وام بوون له‌ خه‌بات و تێكۆشان بۆ نه‌ته‌وه‌ى كورد له‌سه‌ر رێبازى كوردایه‌تی و بارزانیى نه‌مر‌، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وه‌نده‌ى بزانم ئه‌و حزبی نه‌بوو، واته‌ ئه‌ندامی پارتى دیموكراتى كوردستان نه‌بوو، به‌ڵام وه‌ك ئافره‌تێكى دڵسۆز و په‌رۆشى كوردایه‌تى له‌ رێگه‌ى رێبازى بارزانییه‌وه‌ به‌رده‌وام خزمه‌تى به‌ دۆزى ره‌واى كورد و نه‌ته‌وه‌كه‌ى ده‌كرد و هاوكار و یارمه‌تیده‌ر و پشتیوانێكى له‌ڕاده‌به‌ده‌رى شۆڕشى كورد بووه‌. له‌ كاتێكدا كه‌ ئێمه‌ قوتابى بووین له‌ زانكۆ له‌ به‌غدا، به‌ئاسانى هه‌ستمان به‌و كوردپه‌روه‌ری و نیشتمانپه‌روه‌رییه‌ى د. نه‌سرین فه‌خرى و چه‌ند مامۆستایه‌كى دیكه‌ ده‌كرد.

ره‌وانی شاد بێت، به‌ڕاستى خزمه‌تێكى به‌رچاو و گه‌وره‌ى كرد هه‌م له‌ بوارى زانست و زانیارى و هه‌م له‌ بوارى سیاسى و نه‌ته‌وه‌په‌روه‌رییه‌وه‌. ئێستاش كه‌ رۆژنامه‌نووسى دڵسۆز و خه‌مخۆر زانیار سه‌ردار قڕگه‌یى خه‌ریكى ئاماده‌كردنى په‌رتووكێكه‌ تایبه‌ت به‌ د. نه‌سرین فه‌خرى، جێگه‌ى ده‌ستخۆشى و رێز و پێزانینه‌ و وه‌ك خۆم زۆر خۆشحاڵ بووم، بۆیه‌ پێم باش بوو منیش وه‌ك قوتابییه‌كى ساڵانى رابردووى د. نه‌سرین، كه‌ ئاگادارى هزر و هه‌ڵوێستى راستگۆیانه‌ى بووم، پشدارییه‌كم هه‌بێت و به‌ چه‌ند دێڕێك ئه‌و هه‌ڵوێستانه‌ى بخه‌مه‌ سه‌ر خه‌رمانى بیره‌وه‌رییه‌ زێڕینه‌كانى و له‌ هه‌مان كاتیشدا سوپاسگوزاریى خۆم پێشكه‌شى زانیار قڕگه‌یى بكه‌م، به‌و خزمه‌ته‌ زۆر و زه‌وه‌ندانه‌ى، كه‌ ئه‌نجامى داون و ئه‌نجامیان ده‌دات.