ناوماڵی عەرەبی شیعە دەبێتە دوو بەش
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x

ناوماڵی عەرەبی شیعە دەبێتە دوو بەش

سەدر لەلایەک و لایەنەکانی نزیک لە ئێرانیش لە بەرەیەکدا کۆدەبنەوە

ململانێی توند کەوتووەتە ناو ماڵی لایەنە عەرەبە شیعەکان و ئەوانەی نزیکن لە (ئێران)ەوە خۆیان لە بەرەیەکدا کۆدەکەنەوە، تاوەکو دەسەڵاتەکانی پۆستی سەرۆک وەزیران و حکوومەتی نوێی عێراق لەژێر هەژموونی خۆیاندا بێت. چاودێر و سیاسەتمەدارێکی کوردیش ئاماژە بەوە دەکات، ئەگەر لایەنە شیعە عەرەبەکان سیناریۆکانی پێشوو دووبارە بکەنەوە، دۆخی عێراق بەرەو خراپتر دەچێت.

سەدر بەتەنیا و ئەوانی دیکە لە (چوارچێوەی هەماهەنگی)دا رێک کەوتوون

بەپێی دوایین ئەنجامە بەراییەکانی ھەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق، کە لەسەر ماڵپەڕی فەرمیی کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێراقەوە بڵاوکراوەتەوە، لەناو لایەنە عەرەبە شیعەکاندا، رەوتی سەدر، بە سەرۆکایەتیی موقتەدا سەدر، لە کۆی 329 کورسیی ئەنجوومەنی نوێنەران، 73 کورسیی بەدەست ھێناوە.

لەلایەکی دیکەشەوە، ئەو لایەنە عەرەبە شیعانەی، کە زیاتر بە بەرەی ئێران ناسراون، ژمارەی کورسییەکانیان بەم شێوەیەیە: ھاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا، بە سەرۆکایەتیی نووری مالیکی 34 کورسی و هاوپەیمانیی فەتح، بە سەرۆکایەتیی هادی عامری (حەشدی شەعبی) 17 کورسی و ھەریەک لە ھاوپەیمانیی عەقدی نیشتمانی، بە سەرۆکایەتیی فالح فەیاز، پێنج کورسی و ھاوپەیمانیی نەسر، بە سەرۆکایەتیی حەیدەر عەبادی، دوو کورسی و رەوتی حیکمەش بە سەرۆکایەتیی عەممار حەکیم، دوو کورسییان بەدەست ھێناوە.

بەپێی زانیارییەکان، شەوی رابردوو، نزیکەی 14 هێز و لایەنی گەورە و بچووک بەشدارییان لە کۆبوونەوەی ماڵی نووری مالیکی کردووە، کە سەرۆکایەتیی ھاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا دەکات و رێک کەوتوون لەسەر ئەوەی، کە ئەوان ببن بە کوتلەی گەورەی ئەنجومەنی نوێنەران و کابینەی نوێی حکوومەتی عێراق و پۆستی سەرۆک وەزیران لەژێر هەژموونی ئەوان و دوور لە دەستی موقتەدا سەدر و مەرجەعیەتی شیعەکانی عێراقەوە بێت.

پەرلەمانتارێکی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا: دەتوانین ببینە کوتلەی گەورە

لەمبارەوە، خالید سەرای، پەرلەمانتاری هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا، لە لێدوانێکی ڕۆژنامەوانیدا ئاشکرای کردووە کە: "بەهەموو کوتلەکانی ناو چوارچێوەی هەماهەنگی ‌و ژمارەیەک لە پەرلەمانتاری سەربەخۆی سەر بە پێکهاتەی عەرەبی شیعە، دەتوانن 92 پەرلەمانتار کۆ بکەنەوە و گەورەترین کوتلەی پەرلەمانیی پێکبهێنن".

ئاماژەی بەوەش داوە، کە: "گفتوگۆ سیاسییەکان لەگەڵ هێزە کوردی ‌و سونییەکان، بابەتی گەورەترین کوتلەی پەرلەمانی بەتەواوی یەکلایی دەکاتەوە".

سەبارەت بە گەورەترین کوتلەی پەرلەمانیش، ئەو پەرلەمانتارەی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا دەشڵێت: "شیکردنەوەی دادگای فیدراڵی بۆ بابەتی گەورەترین کوتلەی پەرلەمان ڕوونە بەوەی، ئەو کوتلەیەی لەناو پەرلەمان زۆرترین ژمارەی پەرلەمانتاری هەیە، ئەوا حکومەتی داهاتوو دروست دەکات، نەک ئەوەی لە هەڵبژاردندا زۆرترین کورسی بەدەست هێناوە".

رەوتی سەدر لە پەیامێکدا بۆ بەرامبەرەکانی: “خۆتان ماندوو مەکەن یەکلایی بووەتەوە”

سەبارەت بەو پرسە، رەوتی سەدر پەیامێکی ئاراستەی لایەنە شیعەکان کردووە، کە ئەوان ئەیاد عەلاوی نین گەورەترین کوتلە لەبەرامبەریان دروست بکرێت و حکوومەت پێک بھێنن.

لەمبارەوە، جەلیل نووری، کەسایەتیی نزیک لە موقتەدا سەدر، سەرۆکی رەوتی سەدر، لە پەیامێکدا بۆ ئەو لایەنانەی خەریکی دروستکردنی گەورەترین کوتلەی پەرلەمانین، گوتوویەتی: "خۆتان ھیلاک مەکەن و کات بەفیڕۆ مەدەن و چاوەڕێی دەستی دەرەکی مەکەن، ئەنجام یەکلایی بووەتەوە و موقتەدا سەدر، ئەیاد عەلاویی نییە گەورەترین کوتلەی پەرلەمانیی بەرامبەر دروست بکەن و بمان کەنە دەرەوەی حکوومەتی داھاتووی عێراق".

وتەکانی جەلیل نووری لەکاتێکدا دێت، لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی 2010دا، لیستی (ئەلعراقیە) بە سەرۆکایەتیی ئەیاد عەلاوی بە 91 کورسی، زۆرترین کورسیی پەرلەمانی بەدەست هێنا، بەڵام چەند لایەنێکی عەرەبی شیعە گەورەترین کوتلەیان لەبەرامبەردا دروست کرد و حکوومەتیان پێکھێنا.

سیاسەتمەدارێکی کورد: دووبارەبوونەوەی سیناریۆکانی رابردوو زیانی گەورەیان دەبێ

سیاسەتوان، د.مەحموود عوسمان، سەبارەت بە پێشهاتەکانی دوای هەڵبژاردن بۆ (باسنیوز) ڕایگەیاند، لەدوای ئەنجامە بەراییەکانی هەڵبژاردنەوە، بۆ جارێکی دیکە لایەنە عەرەبە شیعەکان دەستیان بە گفتوگۆ و دانوستان لەگەڵ یەکدا کردووە، هەریەکە لە کۆماری ئیسلامیی ئێران و مەرجەعیەتی شیعە لە عێراق دەیانەوێ پۆستی سەرۆک وەزیران و حکوومەتی نوێی عێراق لەژێر هەژموونی خۆیاندا بێت، ئەوەش وایکردووە، سەدر لەلایەک و هێزەکانی دیکەی عەرەبی شیعە لەلایەکی دیکەیەوە بن.

گوتيشی: “بۆ دۆخی عێراق باشترە سەرۆک وەزیرانێکی بە دەسەڵات و بە پشت و پەنا هەبێت، ئەگەر هێز و لایەنە عەرەبە شیعەکان هەروەکو پێشتر لەسەر کەسایەتییەک لەدەرەوەی خۆیان بۆ سەرۆک وەزیران و پشک پشکێنەی حکوومەت رێکبکەون، ئەوا بۆ جارێکی دیکە حکوومەتێکی لاواز و بێدەسەڵات دەبێت و هێندەی دیکە دۆخی عێراق ئاڵۆزتر و خراپتر دەکات، پێشتر مالیکی بۆ ئەوە تاقی کراوەتەوە و فەشەلی هێناوە، باشترە ئەمجارە دەرفەت بدرێ کەسی دیکە، سەدر یان هێزەکانی دیکەی لەپشتەوە بن، تاوەکو بتوانێ رووبەڕووی ئەو دۆخە خراپەی عێراق ببێتەوە”.