ئاكەپە بۆ بەدەستهێنانی دەنگی كوردە بێلایەنەكان هەوڵەكانی چڕ كردووەتەوە
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x

ئاكەپە بۆ بەدەستهێنانی دەنگی كوردە بێلایەنەكان هەوڵەكانی چڕ كردووەتەوە

لەناو ئاكەپە بە جیدی گفتوگۆ لەبارەی كەمیی دەنگەكانیان لە باكوور کراوە

پارتی داد و گەشەپێدان (ئاكەپە)، هەوڵەكانی چڕ كردووەتەوە، تا بتوانن بۆ هەڵبژاردنی داهاتووی توركیا، دەنگی ئەو كوردانە بەدەست بهێنن، كە بێلایەنن و دەنگیان بە هیچ پارتێكی سیاسی نەداوە، هەروەها ئەو كوردانەشی پێشتر دەنگیان بە ئاكەپە داوە، بەڵام ئێستا لێی تووڕەن و پشتیان تێی كردووە.

بە گوێرەی بەدواداچوونێكی ئاژانسی (BBC)ی توركی، ئاكەپە چەندین كۆبوونەوەی ئەنجام داوە، تا بتوانن ئەو بابەتانە دیاری بكەن، كە بوونەتە هۆكاری ئەوەی دەنگی ئاكەپە كەم بكات، دیارترینیان كەمكردنەوەی دەنگی ئاكەپەیە لە باكووری كوردستان.

لە كۆبوونەوە نهێنییەكانی ناو ئاكەپە، تیشك خراوەتە سەر دوو پارتی تازەی توركیا، كە كوردە موحافیزكارەكانی باكوور دەیانەوێت دەنگیان پێ بدەن، ئەوانیش (پارتی ئایندە و پارتی دەوا)، یەكەمیان ئەحمەد داودئۆغلۆ سەرۆكایەتی دەكات و ئەویشتریشیان، عەلی باباجان، هەردووكیشیان پێشتر سەركردەی دیاری ناو ئاكەپە بوونە، هەروەها موحافیزكارن.

لەلایەكی ترەوە، هاوپەیمانیی ئاكەپە، لەگەڵ بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی (مەهەپە)، تووڕەبوونی ئەو دەنگدەرە كوردانەی لێ كەوتووەتەوە، كە پێشتر ئاكەپە بوون و دەنگیان پێی داوە، چونكە مەهەپە بە ئاشكرا سووكایەتی بە كورد دەكات و بڕوای بە هیچ مافێكی كورد نییە.

بۆیە بەشێك لە سەركردەكانی ئاكەپە ئاماژەیان داوە، دەبێت وا لە كوردەكان بگەیەندرێت، كە نزیكبوونەوەی مەهەپە و ئاكەپە بۆ بچووككردنەوەی پێگەی كورد نییە.

هەمان ئاژانس بڵاوی كردووەتەوە، داخستنی پارتی دیموكراتی گەلان (هەدەپە)، لەسەر داوای مەهەپە بووە، كە داواكاری گشتیی توركیا داوای داخستنی دەكات، ئەمەش وای كردووە، كوردەكان نیگەران بن، چونكە پێیانوایە داخستنی هەدەپە، پشتگوێخستنی كوردە و لە نێوان مەهەپە و كورددا، ئاكەپە مەهەپەی هەڵبژاردووە، ئەمەش وای كردووە، كوردە موحافیزكارەكان و بێلایەنەكان لە ئاكەپە دوور بكەونەوە.

هەر ئەم هۆكارەش وای كردووە، ئاكەپە بە گەرمی پێشوازی لە داخستنی هەدەپە نەكات، بەڵام لەڕێگەی میدیاوە فشاری توندی كردووەتە سەر هەدەپە، تا دەنگدەری كورد لێی دوور بكەونەوە و بگەنە ئەو بڕوایەی، هەدەپە لەلایەن پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە)ەوە بەڕێوە دەبرێت.

لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی 2007، ئاكەپە لە باكووری كوردستان، توانی 54.5% دەنگەكان بەدەست بهێنێت، هەروەها كورد ئەوكات بە كاندیدی سەربەخۆ بەشداریی هەڵبژاردنی كرد و 25%ی دەنگەكانی هێنا، كەواتە ئاكەپە ئەوكات لە باكوور لە تڕۆپكدا بووە.

بەڵام لە هەڵبژاردنی شارەوانییەکان لە ساڵی 2019، ئاكەپە دەنگەكانی لە باكوور بۆ 25% كەم بووەتەوە، بۆیە عەبدولڕەحمان كورت پەرلەمانتاری كوردی پێشووی ئاكەپە دەڵێت، ئەمە دۆڕانێكی گەورەیە بۆ ئاكەپە و دەبێت بە جوانی كاری لەسەر بكات.

بە گوێرەی ئەو زانیارییانەی لەناو كۆبوونەوەكانی ئاكەپە دزەی كردووەتە ناو میدیاكان، ئاكەپە دان بەوەدا دەنێت، كە بۆشاییەكی زۆر گەورە لە نێوان ئاكەپە و ئەو دەنگدەرە كوردانە دروست بووە، كە پێشتر دەنگیان بە ئاكەپە داوە، بۆیە بە پەلەیی بڕیاریان داوە، هەنگاوی جیدی بنێن تا بتوانن، ئەو دەنگدەرە كوردانە ئاشت بكەنەوە.

بە گوێرەی بەدواداچوونی (BBC)، ئاكەپە و سەركردایەتیی ئەو پارتە بە رێبەرایەتیی رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەركۆماری توركیا، گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی، ئیدی بە هیچ شێوەیەك پرسی چارەسەری بەو شێوەیەی لە 2013 هەبووە نایەتەوە بەرباس، بەڵام تیشكی جیدی دەخرێتە سەر باشتركردنی رەوشی ئابووریی خەڵك لە باكووری كوردستان، هەروەها پرۆژەی وەبەرهێنانی گەورەش ئەنجام دەدەن، كە خزمەت بە باكوور بكات، ئەمەش یەكێكە لەو ڕێگەیانەی، ئاكەپە دەیگرێتە بەر بۆ راكێشانی ئەو دەنگە تۆراوانەی لە باكوور هەیانە.