بەڕێوەبەری هەرێمیی (WFP): حكوومەتی هەرێمی كوردستان هاوبەشێكی درێژمەودای بەرنامەی جیهانیی خۆراكە
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x

بەڕێوەبەری هەرێمیی (WFP): حكوومەتی هەرێمی كوردستان هاوبەشێكی درێژمەودای بەرنامەی جیهانیی خۆراكە

خاتوو کۆرین فلایشر، بەڕێوەبەری هەرێمیی بەرنامەی جیهانیی خۆراک (WFP) لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باكووری ئەفریقا کە خاوەنی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئاشتییە، لە سەردانی ئەم جارەیدا بۆ شاری هەولێر، دیمانەیەكی لەگەڵ (باسنیوز) کردووە و لە بەشێكی دیمانەكەدا دەڵێت: هەرێمی كوردستان ئەو شوێنەیە كە میوانداریی زۆرینەی ئاوارە ناوخۆییەكان و پەنابەرە سوورییەكانی کرد، بۆیە بەرنامەی جیهانیی خۆراک، بەشێكی بەرچاوی هاوكارییەكانی عێراقی لەوێ تەرخان كردووە و جێبەجێی دەكات.

(باسنیوز): چۆن پێناسەی بەرنامەی جیهانیی خۆراک دەكەیت؟

کۆرین فلایشر: بەرنامەی جیهانیی خۆراک سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان و براوەی خەڵاتی ئاشتیی نۆبڵی 2020ـە. ئێمە گەورەترین ڕێكخراوی مرۆیی جیهانین کە لە دۆخە نەخوازراوەكاندا ژیان ڕزگار دەكەین و یارمەتییە خۆراكییەكان بەكار دەهێنین بۆ بنیاتنانی ڕێگایەك بۆ ئاشتی و ئارامی و بەختەوەری و بووژانەوەی خەڵك لەپاش ململانێ و قەیرانەكان و كاریگەرییەکانی گۆڕانی كەشوهەوا.

لە ساڵی 1968ـوە بەرنامەی جیهانیی خۆراک لە ڕێگەی زنجیرەپرۆگرامێكی بەردەوامی مرۆیی و گەشەپێدەرەوە لە عێراقدا كار دەكات و لە ساڵی 2020دا WFP هاوكاریی 898 هەزار كەسی لە عێراقدا كردووە و لەگەڵ حكوومەتی عێراق كار دەكات بۆ بنیاتنانی توانای بەرگەگرتن و نەچەمانەوەی خەڵك و ئاسایشی خۆراكی لە ڕێگەی پێشكەشكردنی خۆراك بۆ خەڵكی هەژار و شارەزایی و لێهاتوویی بۆ بنیاتنانی داهاتوو، وێڕای باشتركردنی پاراستنی كۆمەڵایەتی.

(باسنیوز): هەماهەنگیتان لەگەڵ حكوومەتی هەرێمی كوردستان چۆنە؟

کۆرین فلایشر: حكوومەتی هەرێمی كوردستان هاوبەشێكی درێژمەودای بەرنامەی جیهانیی خۆراکە و لە ڕێگەی ئۆفیسی هاوبەشی هەماهەنگیی قەیرانەكانەوە (JCC) یارمەتیی ڕێكخستنی چوونە ناو كەمپەكانی دا بۆ گەیشتن بە خێزانە ئاوارە و پەنابەرەكان. ئێستاش لەگەڵ فراوانكردنی كارەكانمان لە پاراستنی كۆمەڵایەتیدا، حكوومەتی هەرێمی كوردستان بەردەوامە لە هاوبەشیی بەهێز و ئێمە چاوەڕیی باشتركردنی هاوكارییەكانمانین بۆ زیادكردنی تواناكانیان لەپێناو پێشكەشكردنی باشترین پاڵپشتی بۆ ئەو خێزانە ئاوارە و پەنابەرانەی کە زۆر هەژارن.

بە شێوەیەكی ڕێكوپێك بەرنامەی جیهانیی خۆراک ڕاهێنان و پاڵپشتی پێشكەش بە ستاف و نوێنەرەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان دەكات، بۆ نموونە لە ڕێگەی هەڵسەنگاندن و ڕاپرسییە گرنگەكانەوە، بۆ ئەوەی كە داتا كۆكراوەكان لەسەر بنەمای ئابووریی كۆمەڵایەتی و بارودۆخی ئاسایشی خۆراكیی خێزانەكان لە باری جۆرایەتییەوە بەهێز و پوخت بن، لەم ڕێگەیەشەوە حكوومەتی هەرێمی کوردستان و هاوبەشەكان دەتوانن بڕیارەكان لەسەر بنەمای بەڵگەمەندی بدەن بۆ وەڵامدانەوەی كاریگەر بە مەبەستی دابینکردنی باشتری پێداویستییەكان لەسەر ئاستی خێزان.

(باسنیوز): ئایا هیچ ئامارێك دەربارەی برسیەتیی سەخت و دژوار لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لەبەردەستدا هەیە؟

کۆرین فلایشر: زۆرێك لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئاستێكی بەرزی ناسەقامگیریی خۆراكییان هەبوو، تەنانەت پێش پەتای كورۆناش. شۆك و ڕاتڵەكانە ئابوورییەكانی پەیوەست بە ڕێكارەكانی داخستنە هەرێمایەتی و جیهانییەكان و بوونی ململانێ لە هەندێک لە ناوچە هەرێمایەتییەكاندا ناسەقامگیریی خۆراكیی زیاتری لێ کەوتەوە. واش چاوەڕوان دەكرێت كە لە ماوەی چاوەڕوانكراوی داهاتوودا بارودۆخی ئاسایشی خۆراكیی هەرێمایەتی بە ناسەقامگیری بمێنێتەوە. تەنانەت لە پێش زنجیرەشۆك و ڕاتڵەكانەكانی 2020یشەوە، ناوچەكە ئاستێكی بەرزی ناسەقامگیریی خۆراكیی ئەزموون كرد و پێیدا تێ پەڕی.

ئاڕاستەكە بەتایبەتی لە یەمەن و سووریا توندتر و قورستر بوو، چونكە ململانێكان بزوێنەر و هۆكاری سەرەكی بوون لە كەمیی خۆراكدا بۆ ماوەی چەندین ساڵ و بە ملیۆنان خەڵكی ئاوارەی ناوچە جێناكۆكەكانیش بوونە هۆی ئاڵۆزكردنی ئاسایشی خۆراكیی دەوڵەتەكانی تری ناوچەكە.

هەندێك لە وڵاتانی ناوچەكە بەهۆی ململانێكان، یان ناجێگیریی ئابوورییەوە، بەتایبەتی لە بواری خۆراكدا ناسەقامگیر بوون، لە كۆتایی ساڵی 2019دا لە لوبنان قەیرانێكی گەورەی ئابووری سەری هەڵدا و لەو كاتەوە ئابووریی لوبنان بەردەوام لە لاوازبوون و تێكشكاندایە. لە یەمەن ئەو ململانێیەی كە لە ساڵی 2015 دەستی پێ كرد، ئابووریی ئەو وڵاتەی لەناو برد و نرخی خۆراك زۆر بەرز بووەوە، ئەمەش بووە هۆكاری ئەوەی كە یەمەن وەرگری فراوانترین وەڵامدانەوەی لەناكاوی هاوكارییە مرۆییەكانی بەرنامەی جیهانیی خۆراک بێت لەسەر ئاستی جیهان. تەنانەت لە پێش پەتاكەشەوە نزیكەی 20 ملیۆن كەس بەهۆی بەرزیی نرخی خۆراك و دابەزینی بەهای ڕیاڵی یەمەنییەوە لە باری خۆراکەوە ناسەقامگیر بوون.

سووریاش ململانێیەكی بەخۆوە بینی كە ئاسایشی خۆراكییەکەی داڕزاند. لە پێش ساڵی 2011 بە شێوەیەكی گشتی ئاسایشی خۆراكی لە ئاستێكی بەرزدا بوو، هەروەها كشتوكاڵ بەشێكی سەرەكیی ئابووریی ئەو وڵاتەی پێك دەهێنا، لە نێوان ساڵانی 2010 و 2014دا ئاستەكانی ئاسایشی خۆراكی بە ڕێژەی 34% دابەزی و بەردەوام بوو لە دابەزین (بەڵام بەو ڕادە زۆرە نا) کە لە نێوان ساڵەكانی 2014 و 2018دا  هەبوو. زۆر گرنگ و ژیانبەخشە كە بەرنامەی جیهانیی خۆراک هاوكارییە خۆراكییەكانی بەردەوام بێت لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوین و باكووری ئەفریقا بۆ زیاتر لە 24 ملیۆن كەس، لە كاتێكدا كە پەتای کۆرۆنا خەڵكانی زیاتر ڕاپێچی هەژاری دەكات. زۆر لە سوودمەندانی هاوكارییە خۆراكییەكانی بەرنامەی جیهانیی خۆراک پشت بەو هاوكارییانە دەبەستن بۆ بەردەوامبوون لە ژیان و ڕزگاربوونیان لە مردن.

زیاتر لە دوو لەسەر سێی ئەو 24 ملیۆن كەسەی كە هاوكارییەكان وەردەگرن لە سووریا و یەمەنن. هێشتا ئەو ململانێ و توندوتیژییە بەردەوامەی كە زۆر جار سووتەمەنییەكەی، ستەمە ڕامیاری و كۆمەڵایەتی و ئابوورییەكان، یان ئاڕاستە جوگرافییە سیاسییەكانە، هێشتا وەگەڕخەری سەرەكیی ناسەقامگیریی خۆراكییە لە سەرانسەری ناوچەكەدا. زیادبوونی نرخی خۆراكیش سەرچاوەیەكی دڵەڕاوكێیە لە هەموو ناوچەكەدا و ڕیژەیەكی زۆری هەڵاوسان لەو وڵاتانەدا تێبینی كرا كە لە پێش قەیرانی كۆڤید – 19 ئابوورییەكانیان لە دۆخی لاوازیدا بوو.

(باسنیوز): ئێوە براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتین، ئەوە چ واتایەکی بۆ خۆتان هەیە؟

کۆرین فلایشر: ئەوە زۆر پڕبایەخ و بەمانایە بۆ من و هەر كەسێك لە بەرنامەی جیهانیی خۆراکدا كار دەكات. خەڵاتەكە زۆر تایبەتە و پەیامێكی گرنگ دەنێرێت، پەیامەكەش ئەوەیە كە خۆراك واتە ئاشتی. برسیەتی، تووڕەیی و پەستییەكە لەو جیهانەدا کە شتەکان زۆر و زەوەندەن. گەدەیەكی برسی و خاڵی لە خۆراك، درزێکە لە دڵی كۆمەڵگادا. بەرنامەی جیهانیی خۆراک خەڵاتی نۆبڵ لەگەڵ ئەوانی تریشدا هاوبەش دەكات، لەوانە نەتەوە یەكگرتووەكان، ڕیكخراوە ناحكوومییەكان و هاوبەشە حكوومییەكانیش، كە پێكەوە هەموومان لە هەوڵی باشتركردنی ژیانی ملیۆنان كەسداین كە لە لێواری ژیاندا دەژین، بەتایبەتی لەو ناوچانەی ململانێیان تێدایە و گەیشتن بە جیهانێك كە برسیەتیی تێدا نەبێت. هەر یەكێك لەو 690 ملیۆن كەسە برسییەی لە جیهانی ئەمڕۆدا هەیە، شایانی ئەوەیە و مافی خۆیەتی كە ژیانێكی ئارام و دوور لە برسەتیی هەبێت.

باسنیوز: بە بەراوردی وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەگەڵ بارودۆخی عێراق، ئاسایشی خۆراكی عێراق چ جیاوازییەکی هەیە؟

کۆرین فلایشر: ساڵانێكی دوورودرێژی ململانێ و ناجێگیریی ئابووری، عێراقی لەبەرانبەر شۆك و ڕاتڵەكاندنەكاندا لاوازتر كردووە، تەنانەت پاش كۆتاییهاتنی ململانێكانیش بە ڕادەیەكی زۆر لاواز بووە. لەگەڵ ئەوەشدا نرخی نەوت بووژانەوەیەكی بە خۆیەوە بینیوە و ئەمڕۆ حكوومەت ڕیبەرایەتیی گرتووەتە دەست بۆ دڵنیابوون لە ئاسایشی خۆراكیی هاووڵاتییەكانی. بەرنامەی جیهانیی خۆراک بەشدارە لە پلانی حكوومەت بۆ باشتركردنی سیستەمی پاراستنی كۆمەڵایەتی بە هاوكاریی یونیسێف و ڕێكخراوی كاری جیهانی بە پاڵپشتیی دارایی یەكێتیی ئەورووپا. بەرنامەی جیهانیی خۆراک لەگەڵ وەزارەتە پەیوەندیدارەكان و دەستە حكوومییەكاندا كار دەكات وەك فاكتەرێكی یارمەتیدەری تواناپێدەر بۆ پاڵپشتیی خەڵكانی هەژار لە عێراقدا.

 (باسنیوز): بەرنامەی جیهانیی خۆراک چی پێشكەش بەو خێزانە هەژارانە دەكات كە لە هەرێمی كوردستاندا دەژین؟

 کۆرین فلایشر: بەرنامەی جیهانیی خۆراک (WFP) لە هەر 18 پارێزگاكەی عێراقدا كار دەكات بۆ پاڵپشتیی خێزانە هەژارەكان و یارمەتیدانیان بە شێوەیەكی دڵنیا كە كەس جێ نەهێڵدرێت. هەرێمی كوردستان ئەو شوێنەیە كە میوانداریی زۆرینەی ئاوارە ناوخۆییەكانی كردووە، سەرباری پەنابەرە سوورییەكانیش.

بەرنامەی جیهانیی خۆراکیش بەشێكی بەرچاوی هاوكارییەكانی عێراقی لەوێ تەرخان كردووە و جێبەجێی دەكات. لە هەرێمی كوردستان بەرنامەی جیهانیی خۆراک و هاوبەشەكانی، پرۆگرامی EMPACT – / دەسەڵاتپێدان لە كاردا – بەڕێوە دەبەن كە لێهاتوویی و پەرەپێدان دەداتە گەنجان لە بواری زانیاریی تەكنەلۆژی و زمانی ئینگلیزیدا، بۆ یارمەتیدانیان لە مسۆگەركردنی هەلی كار و بنیاتنانی داهاتوویاندا.

WFP هاوبەشی زانكۆی سلێمانییە لەم دەسپێشخەرییە خەڵاتبەرەدا كە یارمەتیی هەزاران گەنجی دا بۆ باشتركردنی تواناكانیان و دۆزینەوەی كار. هەروەها لە هەرێمی كوردستان بەرنامەی جیهانیی خۆراک پاڵپشتیی خێزانە هەژارەكانی ئاوارەی ناوخۆیی و پەنابەرەكان دەكات لە ڕێگەی هاوكاریی پارەی نەختینەی مانگانەوە، بۆ ئەوەی بتوانن خۆراك بخەنە سەر مێزی خواردنەكانیان و خواردنە دڵخوازەكانی خۆیانی پێ بكڕن و WFP لە نزیكەوە كار دەكات لەگەڵ وەزارەتی كۆچ و كۆچبەراندا MoMD بۆ ڕێكخستن و هاوئاوازبوون لە ئەوپەڕی پشتگیریی خێزانەكان و باشتركردنی سەرچاوەكاندا.

لە سەرتاپای وڵاتدا بەرنامەی جیهانیی خۆراک لەگەڵ وەزارەتی بازرگانیدا كار دەكات، بۆ بەئەلیكترۆنیكردنی سیستەمی دابەشكردنی گشتیی بەشەخۆراك (PDS)، باشتركردنی سیستەمی پاراستنی كۆمەڵایەتی بۆ ئەوەی خەڵكانی شایستە، خۆراكی شایستە لە كاتی دروست و گونجاودا وەربگرن. ئەم گۆڕانە دیجیتاڵییە (PDS) بە كارێكی زۆر گرنگ و پڕبایەخ دادەنرێت لە ڕێکخستنی سیستەمێكی كارا و كاریگەری چاودێریی كۆمەڵایەتیدا، كە هەژارترین خێزانەکان بخاتە پێشەوە، بەتایبەتی ئەو خێزانانەی كە لەلایەن ژنانەوە سەرپەرشتی دەكرێن.

كارەكانی بەرنامەی جیهانیی خۆراک لە هەرێمی كوردستاندا لە ماوەی سەرهەڵدانی پەتای کۆرۆنادا پڕبایەختر و گرنگتر بوون، كاتێك هەلی كار بۆ كرێكارە كاتییەكان و كۆمەڵگە زۆر هەژارەكان بەهۆی ڕێكارەكانی داخستن و بەربەستە خۆپارێزییەكانی كۆڤید – 19 و بەهۆی بەرزبوونەوەی بەرچاوی نرخی شتومەكە سەرەكییەكان لە ئەنجامی دابەزینی بەهای دیناری عێراقیدا كەوتە مەترسییەوە.

بەرنامەی جیهانیی خۆراک بەردەوامە لە دەستپێشخەرییەكانی بۆ بەهێزكردن و باشتركردنی توانا هەمەلایەنەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان سەبارەت بە ئامادەكاری بۆ دۆخی لەناكاو و سیستەمی ئاگاداركردنەوەی پێشوەخت، لە ڕێگەی بەكارهێنانی تەكنەلۆژیای وەك سیستەمی زانیارییە جوگرافییەكان (GIS)، وێنەكێشانی نەخشەی ئینتەرنێتی و شیكاریی داتا سەتەلایتییەكان.