وتارێكی 63 ساڵ لەمەوبەری د. ئیحسان فوئاد لەبارەی گەڕانەوەی بارزانى و هەڤاڵانی
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x

وتارێكی 63 ساڵ لەمەوبەری د. ئیحسان فوئاد لەبارەی گەڕانەوەی بارزانى و هەڤاڵانی

 

د. ئیحسان فوئاد، جگه‌ له‌ بوارى زانست، ساڵانێكى زۆر خزمه‌تى به‌ بوارى ئه‌ده‌ب و شیعر كردووه‌ و خاوه‌نى چه‌ندین كتێبى چاپكراوه‌. له‌ چه‌ند زانكۆیه‌كى عێراقى و كوردستاندا ڕۆڵى بینیوه‌. هاوڕێى زۆر له‌ كه‌سایه‌تی و شاعیره‌ ناسراوه‌كان و ئه‌ده‌بدۆستانى كورد و عه‌ره‌ب بووه‌. له‌ 1958دا به‌ بۆنه‌ى گه‌ڕانه‌وه‌ى بارزانی له‌ سۆڤیه‌ت، شیعرێكى هۆنیوه‌ته‌وه‌ و بە‌ناوى (كاكه‌ شوان) بڵاو كراوه‌ته‌وه‌.

د. ئیحسان كوڕی كه‌ریم به‌گی حه‌مه‌د به‌گی قادر پاشایه‌، 22/8/1935 له‌ هه‌ولێر له‌دایك بووه‌، به‌گزاده‌ی شاری سلێمانیین. 1953 له‌ به‌غدا خانه‌ى مامۆستایانی باڵاى ته‌واو كردووه‌، 1957 بووه‌ به‌ مامۆستا.

له‌ 1967 له‌ یه‌كێتیی سۆڤیه‌تی جاران، دوای ته‌واوكردنی خوێندنی باڵا، گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ عێراق و بووه‌ به‌ سه‌رۆكی به‌شی زمانی كوردی له‌ به‌غدا. 1970 بووه‌ به‌ به‌ڕێوه‌به‌رى گشتیی ڕۆشنبیریی كوردی. كۆمه‌ڵێك به‌رهه‌می شیعریی هه‌یه‌ و شاره‌زا بووه‌ له‌ بواری وه‌زن و قافیه‌ و عرووزدا.

له‌ 1955دا په‌یوه‌ندیی به‌ یه‌كێتیی قوتابییان و لاوانی دیموكراتى كوردستانه‌وه‌ هه‌بووه‌، له‌ یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت ئه‌ندامێكى كارا و چالاكى كۆمه‌ڵه‌ى خوێندكارانى كورد بووه‌. له‌ دواى 1991 گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ كوردستان و لە زانكۆی سلێمانی خزمەتی کردووە، دوای چه‌ند ساڵێك خزمه‌تكردنى له‌ زانكۆ و ناوه‌نده‌ مه‌عریفییه‌كان، له‌ 2/6/2008 کۆچی دوایى كرد و له‌ سلێمانى به‌ خاك سپێردرا.

له‌ رۆژنامه‌ى (ژین)، ساڵى 33، ژماره‌ (1410)، پێنجشه‌ممه‌ 25/9/1958، لاپه‌ڕه‌ (2)دا، د. ئیحسان فوئاد، كه‌ ناسناوى شیعریى (كاكه‌ شوان)ه‌، وتارێكی لەبارەی گەڕانەوەی بارزانیی نەمر و هەڤاڵانی لە یەكێتیی سۆڤیەت بڵاو كردووەتەوە، ئەمەی خوارەوە دەقی ئەو وتارەیە:

گه‌ڕانه‌وه‌ى قاره‌مانان

د. ئیحسان فوئاد (كاكە شوان)

هێشتا، كه‌ وڵاته‌كه‌مان له‌ژێر سامى شه‌ڕدا ئه‌ى ناڵاند، كوردستان بووبووه‌ لانه‌ى هه‌ژارى و برسیه‌تى و گرانى. گیانى نیشتمانپه‌روه‌رى به‌ته‌نیا له‌ دڵى ئه‌واندا كوڵى ئه‌دا، كه‌ ساردى و گه‌رمیى ژیان كارى تێ نه‌ده‌كردن و له‌ ئامانجى ڕاسته‌قینه‌ى ژیان تێگه‌یشتبوون.

ئا له‌م كاته‌دا بوو، شۆڕشى بارزان له‌ ئاسۆى میلله‌ته‌كه‌ماندا ده‌ركه‌وت. ئیمپریالیزم و نۆكه‌رانى له‌ تاڵانكردنى وڵاته‌كه‌مان زیاتر هیچیان به‌ بیردا نه‌ئه‌هات، زراویان چوو، پیلانیان دژى خست، درۆ و ده‌له‌سه‌یان بڵاو كرده‌وه‌، چونكه‌ سه‌ركه‌وتنى شۆڕشى بارزان ماناى گۆڕهه‌ڵكه‌ندن بوو بۆ ئه‌وان، كۆنه‌په‌رستى و ده‌ره‌به‌گى و هێزى ئیمپریالیزم یه‌كیان گرت، پیلانیان دانا، پاره‌یان دابه‌ش كرد، به‌كرێگیراویان هان دا.

له‌پاڵ ئه‌مانه‌شدا، دواكه‌وتن و نه‌خوێنده‌وارى و یه‌كنه‌گرتنى خۆمان كاریان كرد. ئه‌و دەورەش له‌گه‌ڵ ئه‌مڕۆدا له‌ هه‌موو ڕوویه‌كه‌وه‌ گه‌لێ جیاوازیى هه‌بوو. ئه‌مڕۆ، كه‌ هێزى گه‌لان ئه‌وه‌نده‌ په‌ره‌ى سه‌ندووه‌، كه‌ هه‌موو ده‌ستدرێژكارێك، هه‌موو هێزێكى ئیمپریالیزم ئه‌ترسینێ و له‌جێى خۆیا ئه‌وه‌ستینێ.

هه‌رچۆنێ بێ، له‌لاى هه‌موومان ئاشكرایه‌، چۆن كۆتایى به‌و شۆڕشه‌ هێنراوه‌، چۆن قاره‌مانى گه‌وره‌مان، مه‌لا مسته‌فاى بارزانى و هاوڕێكانى توانییان قه‌ڵغانى زۆردارى له‌ سێ لاوه‌ بدڕێنن و ده‌رباز بن.

شۆڕشى بارزان نیشانه‌یه‌كى گه‌شه‌ له‌ زنجیره‌ى راپه‌ڕینه‌ گه‌وره‌كانى میلله‌ته‌كه‌ماندا. هێشتا، كه‌ ئه‌و برینانه‌ى خستوویه‌تییه‌ ناو جه‌رگى میلله‌ته‌كه‌مانه‌وه‌ ساڕێژ‌ نه‌بووه‌، به‌ هه‌زاران خێزانى كوردى به‌سته‌زمان تیایدا كوژران و ده‌ربه‌ده‌ر كران و ئاواره‌ بوون، به‌ هه‌زاران منداڵ و پیر و جوان سه‌ریان تیایدا نایه‌وه‌.

له‌ ناوچه‌ى بارزاندا، خاكى نیشتمانه‌كه‌مان به‌ خوێنى گه‌ش ئاو درا، ئه‌و خوێنه‌ى به‌ ناهه‌ق ڕژێنرا. به‌ڵام میلله‌تان هه‌ر به‌م خوێنه‌ ئه‌گه‌نه‌ ئامانج و ئازادى، ئه‌ى چۆن. له‌سه‌ر ئه‌مه‌شه‌وه‌، داموده‌زگاى حكوومه‌تى گۆڕبه‌گۆڕ، وازیان نه‌هێنا و گه‌لێ له‌ خێزانه‌ بارزانییه‌كانیان خسته‌ به‌ندیخانه‌وه‌ و ده‌ربه‌ده‌رى كردن و دوورى خستنه‌وه‌.

له‌م كاته‌ پیرۆزه‌شدا، له‌ مێژووى وڵاته‌كه‌ماندا، كه‌ جمهوریه‌تى خۆشه‌ویستمان ڕێى گه‌ڕانه‌وه‌ى ئه‌م قاره‌مانانه‌ى داوه‌، به‌ هه‌موو خۆشییه‌كه‌وه‌ داواى هاتنه‌وه‌ى لێ كردن. سه‌رله‌نوێ لاپه‌ڕه‌یه‌كى پیرۆزى بۆ گه‌لى عێراق نووسییه‌وه‌ و هه‌نگاوێكى زۆر گه‌وره‌ى به‌جێهێنا، چونكه‌ هاتنه‌وه‌ى ئه‌م قاره‌مانانه‌ هیواى زیندووى ساڵه‌هاى ساڵى میلله‌ته‌كه‌مان بوو. زۆر گه‌ڕانه‌وه‌شمان دیوه‌ بۆ نیشتمان، به‌ڵام گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ك كه‌ له‌ مێژوودا بنووسرێ و گه‌شه‌ به‌ هیواى میلله‌تان بسێنێ، گه‌ڕانه‌وه‌ى ئه‌و تێكۆشه‌رانه‌یه‌، كه‌ سزاى ده‌ربه‌ده‌رى و سه‌ختیى ژین و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ رێگاى ئامانجى میلله‌تان لانادا و پشتیان سارد ناكاته‌وه‌.

بۆیه‌ مژده‌ى گه‌ڕانه‌وه‌ى ئه‌م قاره‌مانانه‌ (مه‌لا مسته‌فاى بارزانى و میرحاج ئه‌حمه‌د و ئه‌سعه‌د خۆشه‌وى)، دڵى هه‌موو نیشتمان په‌رستێكى دڵسۆزى هێنایه‌ كوڵ و هه‌موومانى ئاماده‌ كرد، بۆ بینینى پرشنگى ئه‌و رۆژه‌ زێڕینه‌ى نیشتمان و گه‌له‌كه‌مان به‌م قاره‌مانه‌ نه‌به‌ردانه‌ شاد ئه‌بێتەوه‌.

هه‌روه‌ها د. ئیحسان فوئاد، هۆنراوه‌یه‌كى له‌ ساڵى 1958دا به ‌ناوى (قاره‌مانێك)، كه‌ مه‌به‌ست لێى بارزانیى نه‌مر و هه‌ڤاڵه‌كانیەتی، هۆنیوه‌ته‌وه‌.
سه‌باره‌ت به‌و هۆنراوه‌یه‌ د. ئیحسان، ئاوا ده‌ڵێت: "لەو شیعرەدا من یەكەمیان خۆشیی خۆم دەردەبڕم بە بۆنەی گەڕانەوەی ئەو قارەمانانە كە ڕووباری (ئاراس)یان بڕی و ئەو هەموو ئاوارەیی و دەربەدەرییەیان چەشت لەپێناو كورددا، ئینجا دوای گەڕانەوەیان بە سەربەرزی، كە ئەمە جۆرە خەباتێكە.

لەناو ئەو هۆنراوەیەدا ناوی بارزانیی نەمر دەهێنێ، وەك سەركردەیەك و ڕابەڕێكی شۆڕشگێڕ، ئەو شیعرەی بە ناوی (كاكە شوان) لە ساڵی 1958دا بڵاو كراوەتەوە، بەم شێوەیەیە:

قارەمانێك

جاران كـە ئەیان وت بـارزان دڵـی مـن ئـەكـەوتە گــریـان
چـونكـە كــوردسـتانم ئەدی ئـاواتـی هــەر نـایــەتــە دی
خــاكـێـك ئەهـاتە بەرچـاوم ئـەی وت: لـە خوێنـا گەوزاوم
چ خاكێك؟ خـاكی نـەبەردی چ خوێناوێك؟! خــوێنی مەردی
بۆ كێ؟ بـۆ ئامـانجـی وەتەن (هـەزار وێنەی لەخـۆبوردن)
نـاوچـەی بارزان بـارزانی من بووبوو بـــە هێلانـەی دوژمـن
هـەر بــاڵای نەوجوانان بــوو بـەرەو نەمـان، مـردن ئـەچـوو
هـــەر مناڵ بوو، مناڵـی ورد بە گوللەی نـاهـەق بوو ئـەمرد
هەر كیــژی كـوردسـتانی بوو كێـو و هـەرد گـۆڕستانی بـوو!
هـەر پیر بـوو! هەر جوان بــوو ئاوارە بوو، وێـرانەمـاڵ بوو
بـەڵام لــە تـــەك ئـەمانــەشـا ئەمدی خـوێنی دوژمن ئـەڕژا
قارەمانێك، شـێر وەسـتا بــوو دەسـتی گـەلی لـەدەسـتا بوو
ئەی وت: ژینی دیلی و بەندیم ناوێ، ئـەبێ سـەربـەست بـژیم
نیشـــتمـانـم ئــەبێ ئــــازاد دەست هـەڵناگـرم لە خـەبات
ئـەی دوژمـنـی نیشـــتـمـانم من مەشـخـەڵـی ڕێـی ژیـانم
شــــەبەقی ئــاڵـم: ڕزگــاری بـۆ ژیــانـــی كــــوردەواری
ئێسـتاش خاكی بارزان مـاوە خـۆڵی تێكـەڵ بە خـوێـناوە!!
ئەو بارزانەی هەمووی هەستا بـەرامبـەر بە دوژمن وەسـتا!
ئـێـستا ئــەو خاكـە ئـازادە كـــوردەواری تـیایــا شـــادە
خـورپـەی دڵی منی جــاران كــە پڕ بوو لە قوڵپەی گریان
لەگـەڵ دەستی جـەورا نەما قەڵای سەختی دوژمـن ڕمـا!
ئـەی قـارەمانـانـی بــارزان ئێوەن پـرشنگــی ڕووی ژیان
بـە هــەزاران دڵ ئــەوەتـــا كـــەیـلە لــە بـــزەی ئـاواتا
چ ڕۆژێكـە تـیایـا ئـەگەن! بە هـەوارگەی پـاكـی وەتـەن
فـرمێـسك بە ڕووی نیشـتمانا بـە ڕووی شەنگی كوردسـتانا
فــرمێسكی پــڕ شـادمـانی نیشانـەی شــەوق، كامەرانی
تك تك ئەتكێ: دێتە خوارێ وەك یـاقـووتی گـەش ئـەبارێ