ئەم قسەیەی ئەحمەد شا مەسعوود بۆ عێراقیش دەبێت
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
جەمال عەبدوڵا 22/08/2021

ئەم قسەیەی ئەحمەد شا مەسعوود بۆ عێراقیش دەبێت

لە بەشێكی چاوپێكەوتنێكی ڕۆژنامەوانیدا لەگەڵ ڕۆژنامەی (الشرق الاوسط)، ئەحمەد مەسعوودی كوڕی ئەحمەد شا مەسعوود كە باوكی یەكێك لە سەركردە كۆنەكانی تاجیكی ئەفغانستان بوو، ئێستا وەك ئۆپۆزسیۆنی تاڵیبان و لە ناوچەی پەنجشێرەوە، دەڵێت: ”100 ساڵە ئەفغانستان لە دامەزراندنی سیستەمێكی مەركەزیی بەھێز فەشەلی ھێناوە، لە ماوەی ئەم 100 ساڵەدا دەركەوتووە كە باشترین چارەسەر ئەوەیە ھەرێمەكانی ئەفغانستان لە چوارچێوەی دەوڵەتی ئەفغانستاندا كاروباری خۆیان بەڕێوە ببەن، بەبێ ئەوەی یەكێتیی خاكی ئەفغانستانیش ڕووبەڕووی مەترسیی لێكترازان ببێتەوە، نابێت ئەفغانستان لە یەك شارەوە حوكم بكرێت، خەڵكی ئەفغانستان وەك سویسرا لە ڕەگەز و زمانی جیا پێكھاتوون، خەڵكی سویسرا بە سێ زمانی (فەرەنسی، ئەڵمانی، ئیتاڵی) قسە دەكەن و لەسەر ئەو بنەمایە سیستەمێكی تایبەت بە خۆیان داناوە، خەڵكی ئەفغانستان لە پشتون و تاجیك و ھەزارە پێكھاتوون“... ئنجا:

1- لەبەر ئەوەی خۆی و باوكی وەك دوو لە سەركردە ئیسلامیەكان ناسراون، ئەحمەد مەسعوودی كوڕی ئەحمەد شا مەسعود ناتوانێت ڕاستەوخۆ بڵێت ئەفغانستان پێویستی بە جۆرێك لە دیموكراسیە كە پێی دەگوترێت دیموكراسیی تەوافوقی، چونكە ھەر كە باسی دیموكراسیی كرد دوور نیە تۆمەتبار بكرێت بەوەی كە دەیەوێت بیدعەی! وڵاتانی ڕۆژئاوا بۆ ئەفغانستان بگوێزێتەوە، ئەگینا سویسرا خاوەنی حوكمێكی دیموكراسیی تەوافوقیە نەك زۆرینە و كەمینەی سیاسی.

چونكە لە وڵاتێكدا كە لە نەتەوە و ئایین و مەزھەبی جیاجیا پێكھاتبێت و لەناو ئەم نەتەوە و ئایین و مەزھەبە جیاوازانەدا ھێشتا متمانە و گونجاندنی پێویست لەنێوانیاندا دروست نەبووبێت، ئەگەر پشت بە زۆرینە و كەمینەی سیاسی ببەسترێت، ئەو كاتە یەكێك لە نەتەوە یان پێڕەوانی یەكێك لە ئایین یان مەزھەبی زۆرینە، بە ناوی زۆرینەی سیاسییەوە حوكمی دیكتاتۆریی زۆرینە پیادە دەكات نەك دیموكراسی، كوڕی ئەحمەد شا مەسعوود ناوی نەمسای نەھێناوە، ئەگینا نەمساش ھەر پیادەی سیستەمی دیموكراسیی تەوافوقی دەكات... ئنجا:

2- ئەم قسەیەی ئەحمەد مەسعوودی كوڕی ئەحمەد شا مەسعوود بۆ عێراقیش دەبێت، چونكە عێراقیش ڕێك وەك ئەفغانستان 100 ساڵە فەشەلی ھێناوە لەوەی كە بتوانێت حوكمێكی مەركەزیی بەھێز دروست بكات، مەگەر بە ئاگر و ئاسن، ئەوەش سەرئەنجام عێراقی پێ وێران بووە و لەسەر ئاستی جیھان و بەگوێرەی پێوەرە نێودەوڵەتیەكان بۆ دیاریكردن و ناسینەوەی دەوڵەتی فاشیل، حوكمی مەركەزیی توند، عێراقی كردووە بە نموونەی دەرەجە یەكی دەوڵەتی فاشیل.

دیسان ئەم قسەیەی ئەحمەد شا مەسعوود بۆ عێراقیش دەبێت، چونكە ئەگەر لە ئەفغانستان پشتون و تاجیك و ھەزارە ھەبن، ئەوا لە عێراقیش كورد و عەرەب یان كورد و عەرەبی شیعە و عەرەبی سوننە ھەن، كە ئەم دوانەی دواییان واتە عەرەبی شیعە و عەرەبی سوننە، جیاوازیەكانیان لە جیاوازیی نێوان دوو نەتەوە زیاترە! واز لە بێمتمانەیی نێوانیان بھێنە.

3- لەدوای ساڵی 2003-وە، بڕیار وا بوو عێراق بە شێوەی حوكمی تەوافوقی بەڕێوە ببرێت، بەڵام لەلایەن زۆرینەی مەزھەبێكەوە و بە فیتی دەرەوە ئەم پرەنسیپە پێشێل كرا، بە پێشێلكردنی ئەم پرەنسیپەش عەرەبی سوننە ئومێدیان نەما و ئەو زەمینەیەش ڕەخسا كە ڕێكخراوەكانی ئەلقاعیدە و دواتریش داعشی تیرۆریست دەست بەسەر ناوچەكانیاندا بگرن و بەشێكی زۆری عەرەبی سوننەش ھیچ نەڵێن!

ھەر بە پێشێلكردنی ئەم پرەنسیپەی تەوافوق، كوردیش بڕیاری ئەوەی دا كە ئیتر بەسە و ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی كرد و گوتی لەبەر ئەوەی دیكتاتۆریی زۆرینە پێڕەو دەكرێت نەك تەوافوق، كەواتە ھەر كەس لە ماڵی خۆی و با لەگەڵ عێراق دوو دراوسێی باشی یەكتر بین باشترە، دوای ھەموو ئەمانەش واتە دوای فشار و دەرپەڕاندنی كورد و عەرەبی سوننە، بڕیار بەدەستانی شیعە بەتەنیاش نەیانتوانی ھیچ نەبێت نموونەیەكی جوانی حوكم بۆ شارە شیعەنشینەكانی خۆیان بەرقەرار بكەن، كار گەیشتە ئەوەی كە شارە شیعەنشینەكان لە بڕیاربەدەستانی شیعە ڕاپەڕن و خۆپێشاندان بكەن و وێنەی خەڵكی سەیر سەیریش بسووتێن!

جا ئیتر بۆچی ئەو قسەیەی ئەحمەد شا مەسعوود بۆ عێراقیش ڕاست نەبێت كە دەڵێت: ”لە ماوەی ئەم 100 ساڵەدا دەركەوتووە كە باشترین چارەسەر ئەوەیە ھەرێمەكانی ئەفغانستان لە چوارچێوەی دەوڵەتی ئەفغانستاندا كاروباری خۆیان بەڕێوە ببەن، بەبێ ئەوەی یەكێتیی خاكی ئەفغانستانیش ڕووبەڕووی مەترسیی لێكترازان ببێتەوە، نابێت ئەفغانستان لە یەك شارەوە حوكم بكرێت، خەڵكی ئەفغانستان وەك سویسرا لە ڕەگەز و زمانی جیا پێكھاتوون، خەڵكی سویسرا بە سێ زمانی (فەرەنسی، ئەڵمانی، ئیتاڵی)، قسە دەكەن و لەسەر ئەو بنەمایە سیستەمێكی تایبەت بە خۆیان داناوە“.

لەناو ئەو قسانەی ئەحمەد شا مەسعوود، وشەی ئەفغانستان بگۆرە بە عێراق، پشتون و تاجیك و ھەزارە بگۆڕە بە كورد و عەرەبی شیعە و عەرەبی سوننە یان كورد و عەرەب، دەقی ئەو قسانە بۆ عێراقیش دەبێت، بەڵام ئایا عێراق لە ماوەی 100 ساڵ فەشەلی خۆیدا ئەو دەرسە فێر بووە كە چ جۆرە سیستەمێك بۆ عێراق باشە، یان ھەر ملی لێ دەنێ؟