ساڵانە ٤٠٠ هەزار پەنجە ماسی لە هەرێمی کوردستان بەرهەم دەهێنرێت
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x

ساڵانە ٤٠٠ هەزار پەنجە ماسی لە هەرێمی کوردستان بەرهەم دەهێنرێت

 

لە هەرێمی كوردستان ساڵانە نزیكەی ٤٠٠ هەزار پەنجە ماسی بەرهەم دێت، بە گوتەی شارەزایەكی ئەم بوارەش، هەڵهێنەرەكانی كوردستان، دەتوانن، نیوەی بەرهەمی ناوخۆ ئامادە بكەن، بۆیە ئەوەی دیكە لە خوارووی عێراق و وڵاتی ئێرانەوە دێت.

كەیوان براهیم، یەكێكە لەو كەسانەی پرۆژەی ماسی لە شارۆچكەی تەقتەق هەیە، باس لە جۆرەكانی پەنجە ماسی دەكات كە بۆیان دێت، ئاماژە بەوە دەدات، كە ئەو پەنجە ماسی لە شاری حیللەی خوارووی عێراقەوە بۆ دێت، لە جۆرەكەی رازییە، بەڵام ئەوەی لە هەرێمی كوردستان بەرهەم دەهێنرێت، ئەگەر پێكوتەی لێ نەدرابێت، باش نییە، ”ئەوەی حیللە زۆر باشە، لە كوردستان هەڵهێنەر هەیە، ماسییەكەشی باشە، بەڵام وەك ئەوەی حیللە نییە، هەڵهێنەرە ئەهلییەكانی خۆمان زۆر شارەزا نین، بەشێكیان دەرزیان لێ نادەن“.

ئەو خاوەن پرۆژەیە، نكۆڵی لەوە ناكات كە ئەگەر بێت و هەڵهێنەرەكانی خۆمان، گرنگی بە ماسییەكانیان بدەن، ئەوە پەنجە ماسییەكان، لەوەی خوارووی عێراق باشتر دەبێت، بەڵام بەشێكی زۆری گرنگییەكی كەمی پێ دەدرێت.

ماسی لە خوارووی عێراقەوە، بە ژمارە دەگەیەنرێتەوە كوردستان، ئەویش بە گوێرەی قەبارەكەی، كە سێ جۆرە و بە پەنجە ماسی، نیوكەف و كەفە ناسراون، ١٠٠٠ دانە پەرنجە ماسی بە ٧٥ هەزار دەگات كوردستان، نیوكەف و سێ چارێك، بە ٢٠٠ هەزار دەگات، بەڵام هەرێمی كوردستان بە ٢٥٠ هەزار دەفرۆشێتەوە، ماسی كەفەش، نزیكەی ناو پەلێك دەبێت بە ٦٠٠ هەزار دەگاتە كوردستان.

لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن رێكخراوی FAO، دوو هەڵهێنەر لە هەرێمی كوردستان دروست دەكرێت، یەكێك لە شارەدێی عەنكاوەی شاری هەولێر، ئەوی دیكە لە شارۆچكەی دوكانی شاری سلێمانی، تا ساڵی ٢٠٠٣ ئەم رێكخراوە، خۆی سەرپەرشتی كردووە، دواتر دراوەتە وەزارەتی كشتوكاڵ و هەموو ساڵێكیش بەرهەمیان هەیە.

ئیبراهیم عەبدولرەحمان مستەفا، مامۆستای لە كۆلیژی ئەندازیاری كشتوكاڵی زانكۆی سەڵاحەدین، قوتابی دكتۆرا لە بواری بەرهەمهێنانی ماسی، پێشتر بەڕێوەبەری هەڵهێنەری شاری هەولێر بووە، ئاماژە بەوە دەدات، كە لە هەرێمی كوردستان، هەزاران پرۆژەی بە خێوكردنی ماسی هەیە، بەڵام سێ هەڵهێنەری حكومی لە هەرێمی كوردستان هەیە، ئەویش هەولێر، دوكان كە لەكاركەوتووە، بەنداوی دهۆك و لە كەلاریش كار بۆ دروستكردنی هەڵهێنەرێك دەكات، بەڵام بە گوتەی ئەو بەرهەمی ساڵانەی ئەو هەڵهێنەرانە، بەشی ناوخۆی هەرێمی كوردستان ناكەن، بۆیە لە دەرەوە دێت.

لەبارەی هاوردەوە و بەباش زانینی ماسییە هاوردەكان خوارووی عێراق، لەلایەن بەخێوكەرانی ماسییەوە، ئەو مامۆستایەی زانكۆ، جەخت لەوە دەكاتەوە، كە هەڵە تێگەیشتنێك هەیە و تێگەیشتنێكی هەڵە لەناو بەخێوكەرانی ماسی بڵاو بووەتەوە، كە زانستی نییە، چونكە بەخێوكەرەكان لایەنی زانستییان باش نییە، بۆ نموونە باس لەوە دەكرێت ئەگەر ماسییەك تاقیگەیی و پێتاندنی دەستكرد نەبێت، گەورە نابێت، بەڵام ئەو دەڵێت: ”لە بنەڕەتدا هەردووكی وەك یەكە، پێكوتەی دەستكرد تەنیا بۆ ئەوەیە كە پەنجە ماسییەكی زۆر بەرهەم بێت، بۆ نموونە تۆ هۆرمۆنی لە ماسی دایكانە دەدەیت، تا بەرهەمی زیاتر بێت، وەك لە دوو ماسی دەتوانی ١٠٠ هەزار پەنجە ماسی بەرهەم بێت، بەڵام پیتاندنی سروشتی لەوانەیە ٣ هەزار بیت، لەبارەی پیتاندن و پێكوتەوە، ئەوە هەڵە تێگەشتنێكە لەلایەن بەخێوكەرەكانەوە، بەراستی راستكردنەوە ئاسان نییە، ئەوەی لە خوارووی عێراق بەرهەم دێت، هیچ جیاوازییەكی لەگەڵ ئەوە كوردستان نییە، بەڵام خەڵكەكە وا فێربووە، رووبكاتە خواروو“.

ئەو ئەو شارەزایەی بواری هەڵهێنانی ماسی، جەختی لەوەش كردەوە، كە ئەو جۆرەی لە كوردستان بەرهەم دێت، ماسییەكە زۆر لەوەی خوارووی عێراق باشترە، بەتایبەت لە سێ ساڵی رابردووە، چونكە بە شێوەیەكی زانستی بەرهەم دێت، ئەوەی لە خواروو دێت، لە كاتی گواستنەوە ماندوو دەبن و بەرگرییان دادەبەزێ، بۆیە دوای مانگێك تووشی نەخۆشی دەبن، بەڵام لە هەرێمی كوردستان بەو شێوەیە نییە، بەرهەمهێنانیش لە كوردستان لە بەرزبوونەوەدایە.

كاتی هەڵهێنانی پەنجە ماسی و زاوزێی ماسی، دەكەوێتە مانگی ئازار، بەڵام لە خوارووی عێراق، زووتر ئەم كارە دەكرێت، ئەویش بەهۆی بەرزی پلەی گەرمییەوە، هەر پەنجە ماسییەكیش تا دەگاتەوە كێشی دوو كیلۆ، نزیكەی هەشت مانگی پێویستە، بەو مەرجەی باش خزمەت بكرێت و ئالیكی باش بێت.

سیروان سەعید، بەڕێوەبەری سامانی ماسی، لە وەزارەتی كشتوكاڵی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، ئەوە دەخاتەڕوو، كە لە هەرێمی كوردستان چوار پڕۆژەی هەڵهێنەری پەنجە ماسیی حكوومی هەیە، دووانیان كار دەكەن و دووانیشیان بەهۆی ئەوەی بودجەی بۆ دابین نەكراوە، كار ناكەن، ”ئەو دوو پڕۆژەیەی كە كار دەكەن، لە هەولێر دهۆكن، ساڵانە نزیكەی ٤٠٠ هەزار پەنجە ماسی بەرهەم دێنن، ئەمەش سەرەڕای چەند پرۆژەیەكی بێ مۆڵەت، كە ژمارەیان دیار نییە و بە تەجاوز دروست كراون“، بەڕێوەبەری سامانی ماسی، دەشڵێت: ”دەرئەنجام بە هەموو پرۆژەی هەڵێنەرەكان، بەشی داهاتی پرۆژە ناوخۆكانی بەخێوكردنی ماسی ناكات، بۆیە لە دەرەوە وەك خوارووی عێراق و ئێران هاوردە دەكرێت“.