خوێندنەوەیەك بۆ كتێبی (كابینەی نۆیه‌می حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، چاكسازی و خزمه‌تگوزاری)
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتور و هونه‌ر
×

خوێندنەوەیەك بۆ كتێبی (كابینەی نۆیه‌می حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، چاكسازی و خزمه‌تگوزاری)

(١)

كتێبی (كابینەی نۆیه‌می حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، چاكسازی و خزمه‌تگوزاری) لە دوو ساڵەی تەمەنی کابینەی نۆیەم، له‌ دووتوێی 383 لاپه‌ڕه‌دا، لەلایەن نووسینگەی ڕاگەیاندنی سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستانەوە بڵاو كرایەوە.

كتێبه‌كه‌ له‌ حه‌وت به‌شی سه‌ره‌كی پێكهاتووه‌، لەوانە باسكردن لە ڕه‌وشی ئابووریی هه‌رێمی كوردستان و خه‌رجی و داهات و ئامار و داتاكان و چاكسازییه‌كانی كابینه‌ی نۆیه‌م و به‌شێك له‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان، هەروەها باس له‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و چاكسازی كراوە، لەگەڵ باسكردن لە سیستەمی باج و به‌ ئه‌لیكترۆنیكردنی كاروباری حكوومه‌ت و چەندین پرسی تر. لێرەدا وێڕای نرخاندنی كتێبەكە لەڕووی بەدیكیۆمێنتكردنی تەواوی كار و پرۆژە و بڕیار و هەنگاوەكانی كابینەی نۆیەم، خوێندنەوەیەك بۆ ئەو كتێبە دەكەین و ئەوەی گرنگە دەیخەینە ڕوو.

لە بەشی یەكەمی كتێبەكەدا، باسی دۆخی ئابووریی حكوومەتی هەرێمی كوردستان دەكات، لەڕووی داهات و خەرجییەوە.

کتێبەکە باسی لەوە كردووە، بۆ یەك مانگ حكوومەت پێویستی بە 995 ملیۆن دۆلار بووە، 775 ملیۆن دۆلاری بۆ مووچە بووە و 205 ملیۆن دۆلاریشی بۆ خەرجیی بەكاربردن، یانی خەرجیی (تەشغیلی) بووە بۆ چەندین بواری جیاجیا، 35 ملیۆن دۆلاریشی بۆ پڕۆژەكانی وەبەرهێنان بووە.

دواتر باسی لە داهاتی یەك مانگی حكوومەت كردووە، كە داهاتەكەی نزیكەی 539 ملیۆن دۆلار بووە، لەو بڕەدا 255 ملیۆن دۆلاری داهاتی نەوت بووە، كە لە بنەڕەتدا 720 ملیۆن دۆلار داهاتی نەوتە، بەڵام 420 ملیۆن دۆلاری دەرێتەوە بە كۆمپانیاكانی نەوت، لەبری دەرهێنان و فرۆشتنی نەوت.

هەروەها ئاماژ بەوە كراوە، داهاتی ناوخۆ 244 ملیۆن دۆلارە، پێش دەستبەكاربوونی كابینەی نۆیەم 140 ملیۆن دۆلار بووە، بەڵام دوای دەستبەكاربووی كابینەکە 100 ملیۆن دۆلار داهات زیادی كردووە، ئەویش بەهۆی چاكسازی لە باج و گومرگەكان و رێكخستنەوەی داهات بووە.

باسی ئەوەش كراوە، كورتهێنانی حكوومەت مانگانە 56 ملیۆن دۆلار بووە و بووەتە قەرز لەسەر حكوومەت.

لە بەشی دووەمی كتێبەكەدا، باسی داهات و خەرجیی حكوومەتی هەرێمی كوردستان كراوە، سەرەتا بەراوردێك لەنێوان دوو مانگ كراوە.

مانگی 12ی 2019 داهاتی حكوومەت گەیشتە 939 ملیۆن دۆلار، كە سەرچاوەكەی چوار بەش بووە، بە چەندین داتای ورد داهاتەكەكان هەمووی روون كراوەتەوە، كە چەندی بۆ مووچە بووە و چەندی بۆ خەرجییەكانی تر بووە و سەرچاوەی داهاتەكانیش هەمووی بە داتا روون كراوەتەوە.

ئەوەش روون كراوەتەوە، لە مانگی 12ی 2019 خەرجی 995 ملیۆن دۆلارە بووە و كورتهێنانیش 56 ملیۆن دۆلار. بەپێی هێڵكاریش دەردەكەوێت 76 داهات بۆ مووچە بووە و 3%ی بۆ پڕۆژەكان و 21% بۆ بەكاربردن بووە.

لە مانگی 4ی 2020 داهاتی حكوومەت بەهۆی دابەزینی نرخی نەوت، كە بە گشتی بەرمیلێك نەوت بە 20 دۆلار و نەوتی كوردستانیش بە 10 دۆلار بووە، داهاتی نەوت 261 ملیۆن دۆلار بووە، لەو بڕە پارەیەدا، بەشی زۆری بۆ قەرز و بۆریی گواستنەوە و شایستەی كۆمپانیاكان بووە، تەنیا 60 ملیۆن دۆلار بۆ حكوومەت ماوەتەوە، داهاتی ناوخۆش 60 ملیۆن دۆلار بووە. بە گشتی داهاتی حكوومەت لە مانگی 4ی 2020 تەنیا 137 ملیۆن دۆلار بووە و 86%ی داهاتی خۆی لەدەست داوە.

لەو بەشەدا بە داتای ورد و هێڵكاری، هەموو داهات و خەرجییەكانی حكوومەت روون كراوەتەوە.

 

چاكسازی

لە بەشی سێیەمی كتێبەكەدا، تیشك خراوەتە سەر چاكسازییەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان.

لە پێشەكیی ئەو بەشەدا، ئاماژە بە تایتڵ و ناوەڕۆكی كابینەی نۆیەمی حكوومەتی هەرێمی كوردستان كراوە، كە ئەركی سەرەكیی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و ئەنجامدانی چاكسازییە، لەم بوارەدا چوار خاڵ دیاری كراون، كە بۆ رووبەڕووبونەوەی گەندەڵی دەستنیشان کراون و گرنگترینیان یاسای چاكسازی و دروستكردنی بۆردێكی تایبەت بووە بە لێكۆڵینەوە لە كەیسەكانی گەندەڵی، كە سەر بە ئەنجوومەنی وەزیرانە و چەندین رێكاری پێویستی بۆ ئەو كەیسانە گرتووەتە بەر.

لەو بەشەدا باسی كەمكردنەوەی خەرجییەكان كراوە و ئەوە روونكراوەتەوە، بەهۆی جێبەجێكردنی یاسای چاكسازی لە مووچە و خانەنشینی و مووچەی پێشمەرگە، تواندرا بەشێكی مووچە و دەرماڵەی ناشایستە ببڕدرێت، هەروەها خەرجیی بەكاربردن بۆ 20% كەمكرایەوە و و بودجەی وەبەرهێنانیش راگیرا.

هەروەها لە بواری زیادكردنی داهات  باس لە چاكسازی كراوە، لە رێگەی 6 لیژنەی  رێكخستنی گومرگەكان، پێداچوونەوەی گرێبەستی گومرگەكان، لیژنەی رێكخستنی لێبوردنی گومرگی و رێكخستنەوەی باج و پێداچوونەوە بە سیستەمی رسوومات و لیژنەی پێداچوونەوەی دۆسیەی نەوت.

لە بواری چاكسازیدا باسی وەزارەتی پێشمەرگە كراوە، كە لە كارنامەی كابینەی نۆیەم باسی رێكخستنەوەی وەزارەتەكە و پێداچوونەوە تیایدا كراوە، ئەوە روون كراوەتەوە، كە لە بواری رێكخستنەوەی ژمێریاریدا لە یەكەكانی 70 و 80ی پێشمەرگەدا، چەندین چاكسازی كراوە.

باس لە چاكسازیكردن لە رێكخستنەوەی لیستی پێشمەرگەی كەمئەندام كراوە، كە 9 هەزار و 578 كەس لەلایەن لیژنەی باڵای پزیشكییەوە بیندراون، لەو ژمارەیەدا 3386 كەسیان رێژەی پێویستیان نەهێناوە، كە لیژنەكە بۆ كەمئەندامی دایناوە. بەگشتی، بەپێی گرافیكێك بێت ئەوە 49%یان رێژەی پێویستیان هێناوە و 35% دەرنەچوونە و 16% رەت كراونەتەوە.

هەر لەو بەشەدا، لە 15 خاڵدا هەموو ئەو رێكسختنەوە و چاكسازییانە روونكراونەتەوە، كە لە بواری سەربازی و ئیداری و نووسراو و خەرجییەكاندا لە وەزارەتی پێشمەرگەدا كراون.

لە بەشێكی تری چاكسازییەكاندا باسی وەزارەتی ناوخۆ كراوە، لەوانە چارەسەركردنی بواری  ڤیزە و نشینگە و كارتی نیشتمانی و دەرهێنانی پاسەپۆرت، هەروەها بە وردی باسی ئەنجامدانی چاكسازی لەو وەزارەتە كراوە.

لە چاكسازییەكانی وەزارەتی ناوخۆدا هاتووە: "رێكخستنەوەی دەوامی فەرمی و كەمكردنەوەی رۆتین و دیاردەی بەرتیل و رێزگرتن لە هاووڵاتییان"، ئاماژە بەوەش كراوە، چەندین یاساش پەیوەندییان بە وەزارەتی ناوخۆ هەبووە هەموار كراونەتەوە، یان لەنوێ داڕێژراونەتەوە.

لە بواری پێداچوونەوەش بە میلاك لە وەزارەتی ناوخۆ، ئاماژە بە چەند چاكسازییەك كراوە، كە تواندراوە 200 فەرمانبەری بندیوار لە وەزارەتەكە دەستنیشان بكرێن و دواتر كاری پێویستیان بۆ ئەنجام درا، بۆ گواستنەوەیان بۆ ئەو شوێنانەی، كە پێویست بوونە. سەبارەت بە ئۆتۆمبێلەکانی حكوومییش چەندین بڕیار دراون، بە مەبەستی قەدەغەكردنی بەكارهێنانی ئۆتۆمبێلی میری لەدوای دەوامی فەرمی. هەر لەو بەشەی وەزارەتی ناوخۆدا چەندین پرسی تری تایبەت بە چاكسازی لە وەزارەتەكە بە داتای ورد روون كراونەتەوە.