ئەمڕۆ ٨٤ ساڵ بەسەر كۆمەڵكوژیی دەرسیمدا تێپەڕ دەبێت
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتور و هونه‌ر
×

ئەمڕۆ ٨٤ ساڵ بەسەر كۆمەڵكوژیی دەرسیمدا تێپەڕ دەبێت

 دەرسیمییەكان ٧ داواكارییان خستووەتە ڕوو

ئەمڕۆ سێشەممە ٤ی٥، هاوکاتە لەگەڵ ٨٤مین ساڵوەگەڕی کۆمەڵکوژیی خەڵکی دەرسیم لە باکووری کوردستان، كە بە فەرمانی مستەفا كەمال ئەتاتورك بە بیانووی یاخیبوون، دەرسیمییەكان كومەڵكوژ كران.

  بە گوێرەی ئەو ئامارانەی فەرمین و بڵاو كراونەتەوە، لەو كۆمەڵكوژییەدا كە ساڵی ١٩٣٧ دەستی پێكرد، ١٦ هەزار كەس كوژراون، ئامارە نافەرمییەكانیش باس لە كوژرانی ٧٢ هەزار كەس دەكەن، ئەمە جگە لەوەی بە هەزاران منداڵ لە باوك و دایكیان دابڕان و درانە بنەماڵەکانی تر تاكوو كۆیلە مامەڵەیان لەگەڵدا بكەن و لە کۆتاییدا بکرێنە تورک.

بەشی توركیی ئاژانسی (باسنیوز)، لەو ڕووەوە راپۆرتێكی بڵاو كردووەتەوە، باس لە كۆمەڵكوژی دەرسیم دەكات، كە دەوڵەتی توركیا هیچ بەزەییەكی بەو خەڵكەدا نەهاتووەتەوە و بە مەبەستی كوشتن و لەناوبردنی یەکجاری هێرشی كردووەتە سەریان.

ئەوكات واتە، لە ساڵانی ١٩٣٧و١٩٣٨ دەوڵەتی توركیا، ویستی ناسنامە و كولتوور و مەزهەبی دەرسیمییەكان بسڕێتەوە، بۆیە بەو شێوە دڕندانەیە پەلاماری دان.

لە ساڵی ١٩٣٥ لە لایەن والی دەرسیمەوە پیلان هەبوو كە دەرسیمییەكان لەناو ببەن، بەڵا، پیلانی ئۆپەراسیۆنەكە، لە ١٩٣٧ و لە كۆبوونەوەیەكی ئەنجوومەنی باڵای حكوومەتی ئەوكاتی توركیا چووە واری جێبەجێكردنەوە.

بە گوێرەی ئەو بەڵگەنامانەی لەو ڕووەوە بڵاو كراوەتەوە و میدیاكانیش دەستیان پێی گەیشتووە، حكوومەت فەرمانی كردووە گوندەكانی دەرسیم بە تەواوی وێران بكەن، خەڵكەكەشی بەتەواوی لە وڵات دوور بخرێنەوە، چونكە ئەوان چەكیان بە دەستە و دژی دەوڵەت پیلانیان هەیە. ئەم بەڵگەنامانە ئەو راستییە نیشان دەدەن، كە دەوڵەت بە مەبەستی پاكتاوكردنی نەتەوەیی دەرسیمییەكان ئۆپەراسیۆنی سەربازییان بەڕێوە بردووە.

ئیحسان سەبری چاغڵەیان گیل، وەزیری دەرەوەی ئەوكاتی توركیا، وەكوو شایەتحاڵێك باسی لە کۆمەڵکوژیی دەرسیم كردووە.

ئەو بەو شێوەیە باسی دەكات: "سوپا گازی ژەهراویی دژی كوردە دەرسیمییەكان بەكار هێنا. تەنانەت ژەهریان بە ئەشكەوتەكانیشدا دەكرد، نەك مرۆڤ مشكەكانیش ژەهراوی دەبوون و دەمرن. نزیكەی ٧٠ كوردیان لەو رۆژە سەر بڕی، بەڕاستی ئەوەی سوپا كردی، كۆمەڵكوژییەكی وەحشیانە بوو".

بە بۆنەی ٨٤ ساڵ بەسەر كۆمەڵكوژیی دەرسیمدا، دەرسیمیەكان، ٧ داواكارییان لە دەوڵەتی توركیا هەیە:

١. ڕێکەوتی ٤ی٥ وەكوو كۆمەڵكوژیی دەرسیم بناسێنن.

٢. با ئەرشیڤەكان بكرێنەوە و دەوڵەت رووبەڕووی ئەو كۆمەڵكوژییە ببێتەوە.

٣. ناوی دەرسیم دووبارە بگەڕێتەوە.

٤. پێویستە بە فەرمی داوای لێبوردن لە خەڵكی دەرسیم بكرێت.

٥. ئەو كەسانەی لەو كۆمەڵكووژییەدا شاربەدەر كران، ئەو كەسانەی ون و بێسەروسوێنن و ئەو منداڵانەی دراونەتە خانەوادەی تر بۆ بەخێوكردن لە لیستێكدا ئاشكرا بكرێن. هەروەها پێویستە مەزاری سەید رەزای دەرسیم و هاوڕێكانی نیشانی خەڵك بدرێت و بزانرێت لە كوێیە.

٦. زمانی دایكمان كە (كرمانجی، زازاكی)یە بە فەرمی بناسرێت، هەروەها بیروباوەڕی عەلەوییەكان بە ئازادانە بناسرێت.

٧. دروستكردنی دەریاچەی (مونزوور) هەڵبوەشێتەوە.

بەداخەوە تاكوو ئێستا، دەوڵەتی توركیا بە هیچ شێوەیەك دان بە كۆمەڵكوژیی دەرسیمییەكاندا نانێت و، دەڵێت ئەوەی كراوە بۆ پاراستنی دەوڵەتی توركیا بووە. هەروەك چۆن دان بە كۆمەڵكوژیی ئەرمەنییەكان لە ساڵی ١٩١٥دا نانێن كە سوپای عوسمانییەكان یەك ملیۆن ئەرمەنییان كۆمەڵكوژ كرد.