شەڕی زانست و ڤاكسینی كۆرۆنا
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
جەبار جەمال غەریب 24/04/2021

شەڕی زانست و ڤاكسینی كۆرۆنا

ڤاكسینی كۆرۆنا، دۆست و دوژمنەكانی وەك یەك دەپارێزێ

خورافە پانتاییەكی فراوانی بیركردنەوە و مێژووی ئینسانی داپۆشیوە، مرۆچە هۆی ڕوودانی هەر دیاردەیەكی سروشتی و جەستەیی و كۆمەڵایەتی نەدۆزیبێتەوە، هۆیەكی خورافی، یان ئەفسانەیی بۆ داڕشتووە. دیاردەی خۆر و مانگ گیران، لافاو و بوومەلەرزە، نەخۆشیی دەروونی، دەیان و سەدان دیاردە و ڕووداوی دیكە، كە هۆیە زانستییەكەی نەزانرابێ، بیانوویەكی ئەفسانەیی، یان خورافی بۆ دۆزراوەتەوە.

ڕاستە هەر لە سەرەتای بیركردنەوەی ئینسانەوە زانست ڕۆڵێكی گەورەی هەبووە، بۆ هەموو ڕووداوێك پەنایان بۆ لێكدانەوەیەكی زانستی، یان لۆژیكی بردووە، زانست گەورەترین شەڕی دژی جەهالەت كردووە، شەڕی زانست خوێناوی نییە، بەڵگە و لێكدانەوەیە، دەكرێ جەهالەت هەر چواردەوری زانست بگرێت، بەڵام ئەو ناكەوێت و بە ئەندازەی خۆی ڕووناكی دەدات.

زانست و تەندروستی
ئەوە بابەتە سەرەكییەكەی ئەم وتارەیە.
ژیان واتە تەندروستی. ڕاستە تەندروستی ڕاستەوخۆ پەیوەندیی بە تەمەن و جۆری ژیانەوە هەیە، لەگەڵ ئەوەشدا خورافە زۆرترین دژایەتیی زانستی تەندروستی، یان لەشساغیی كردووە.
جەستەی مرۆڤ باشترین كێڵگەی بازرگانی بووە. نەخۆشییەكان سەرچاوەی پارە و داهات بوون. تەنیا زانست دەتوانێ ئەو دەسەڵاتە لە خورافە وەرگرێتەوە، تەنیا ئەو دەتوانێ دەسەڵاتی خورافە بەتاڵ كاتەوە. نە جن دەچێتەوە جەستەی ئینسانەوە و نە نوشتەش دەروون شێواوەكان چاك دەكاتەوە.

كورد و خورافە
كورد گەلێكی ڕۆژهەڵاتییە، ڕۆژهەڵات سەرچاوەی خورافە و سیحرە، بەهۆی ئەوەی كورد لەو ڕۆژهەڵاتەشدا كلكی مریشكێكی بەدەست نەبووە، بەتەواوی خۆی تەسلیمی دنیای نادیار كردووە، بۆ هەموو دەرد و كارەساتێك بیانوویەكی لە توانابەدەری هێناوەتەوە، تا خۆی ماندوو نەكات و گلەییش لە خۆی نەكات. هەتا كارەساتی هاتوچۆ و زیانی بازرگانی و سەرنەكەوتنی كۆمەڵایەتی یەكسەر دەباتەوە بۆ قەزاوقەدەر و نێوچاوان.

كۆرۆنا و خورافە
بە دانپێدانانی ناوەندە زانستی و جیهانییەكان، كۆرۆنا نەخۆشییەكی مەترسیدارە و زوو لە كەسێكەوە بۆ كەسێكی دیكە دەگوازرێتەوە. لەگەڵ ئەو هەموو جەختكردنەوە زانستییە، پاڵپشت بە ڕای ئایینیەكانیش، كە (خۆ خستنە ناو تەهلوكەوە خەتایە) خورافەی دینی، توانای دەسەڵاتی خۆی لە ناوەندێكی فراوانی نێو كۆمەڵگە بەكار بێهێنێ و بڵێ (خۆپارێزی هیچ كەڵكێكی نییە و هەرچیی قەدەر نەینووسیبێت نابێت، هەرچی لە نێوچاوانیش نووسرابێ دەبێ بێتە دی) نەخۆشی و هۆكارەكانی هەمووی بە قەزاوقەدەر دەبەستێتەوە. زەمینەیەكی فراوان هەیە بۆ باوەڕكردن بەو بانگەشە بێ بنەمایە، زەمیینەیەكی فكری و كۆمەڵایەتی و خێڵەكی و نەزانییش.

هەموو دنیا بەرامبەر قوربانییانی كۆرۆنا سەرسام و بێدەسەڵاتن، نە ناوەندە ئایینیەكانی جیهان و نە ناوەندە فكرییەكان هیچیان پێناكرێت. سەرەڕای ئەوەش، هەموان هەوڵی بێبەهاكردنی زانست دەدەن و هەموو خزمەتە گەورەكان و داهێنانە بەردەوامەكان دەخەنە ژێر پرسیارەوە. لەڕاستیشدا دۆزینەوەی چارەسەر كاری ناوەندە ئایینی و فكری و ئایدۆلۆژییەكان نییە.

بەڵام زانست وەك سروشتی هەمیشەیی خۆی، گوێ بەو بانگەشانە نادات و تەسلیم نابێت و هەموو هێزی خۆی بۆ دۆزینەوەی چارەسەر و نهێنییەكانی نەخۆشییەكە تەرخان دەكات و مەترسییەكانی و شێوازی بڵاوبوونەوەی و شێوازی خۆپارێزیی بڵاو دەكاتەوە. لای زانست دۆزینەوە و داهێنان و ئینسان گرنگە، نەك شەڕی وەڵامدانەوە و بەربەرەكانی.

تێكەڵبوونی بەرەی خێر و شەڕ
هێزی خورافە تا ئەو كاتە (داهێنانە)، كە بەشێكە لە ئەدەب، كە بوو بە بیروباوەڕ و سەپاندن، دەبێت بە گەورەترین بەڵا بۆ مرۆڤایەتی. سەرچاوەكانی خورافە، ناوەندە دەسەڵاتە ئایینییەكان دژی كۆرۆنا نەیانتوانی هیچ بكەن و كەمترین هەوڵیان نەبوو بۆ ڕزگاركردنی مرۆڤایەتی، سەرەڕای ئەوەش، هەوڵی جدییاندا، هەتا دوای دۆزینەوەی ڤاكسنیش، بانگەشەی توندیان دژی ڤاكسینەكەش كرد.

لێرەوە هێزی خورافە لەگەڵ كۆمپانیاكان یەكیان گرتەوە، لەبەر دەستكەوتی ماددەی هەوڵە زانستییەكانی یەكتر سووك بكەن، هەر كۆمپانیایە دژی بەرهەمی كۆمپایایەكی دیكە دەوەستایەوە، خورافەش لەگەڵ هەموویان بوو بۆ وەستانەوە دژی داهێنان و بێبەهاكردنی بەرهەمە گەورەكانی زانست.

زانست نەمرە
سەركەوتنی زانست لەوەدایە، هیچ كام لە ڕێڕەو و ئایین و بیروباوەڕەكان بە دوژمنی خۆی نازانێ، بەشی خۆی لەناو هەموویاندا دەدۆزێتەوە، بێ پەروا و لەوپەڕی دڵسۆزیدا دەچێتە خزمەتی هەموویانەوە. ئەو بانگخوازە، یان كاهینە، یان هاخامەی، كە بەنەفرەتی دەكات، زانست بە بڵندگۆیەكی شیكەوە دەنگی بە هەموو دنیا دەگەیەنێ و نزا و پاڕانەوەكانی بۆ ئاسمانەكان دەگوازێتەوە.

ئەو بانگخوازە، یان جووە توندەی دوای خورافەكانی كەوتووە، داهێنانە زانستییەكان بەنەفرەت دەكات، هەر كامێكیان نەخۆش بكەون، زانست وەك برووسكە، بە فڕۆیەكی بێ ڕووح دەیفڕێنێ و دوا داهێنانەكانی دەداتە دەست دكتۆرەكان و ژیانی ڕزگار دەكەن و ناهێڵن هەست بە هیچ ئازارێكیش بكات، هەرگیز ئەوەشی بەچاودا نادەنەوە، كە چەند گەمژانە دنیای دژی ئەو پڕ كردووە و نە پاكانەی پێ دەنووسن و نە بەڵێنی ئەوەی لێ وەردەگرن، هەڵەكانی دووبارە نەكاتەوە و ڕێڕەوەكەی بگۆڕێت.

ئەو نەزانەی دژی دەرمانەكانی بووە، زانست بەوپەڕی شانازییەوە پێكوتەی خۆی بە شانەكانیدا دەكات و دژی ڤایرۆسی كۆرۆنا لەگەڵی دەجەنگێ. هەرگیز بوغزی نییە و دوژمنەكانی تەواو وەك دۆستەكانی خۆشدەوێت. جیاوازیی ڕەنگ و دین و بیروباوەڕ ناكات و هەموو زیندوویەك بە پارچەیەك لە خۆی تەماشا دەكات. هەر لەبەر ئەوەشە، زانست بێ ئەوەی تۆی دیبێ، تەواوی نهێنییەكانی جەستەی تۆی ئەزبەرە و خانەكانی تۆی یەكەیەكە خوێندووەتەوە و هەر شوێنێكت ئازاری هەبێ، تەنیا ئەو دەتوانێ ئازارت بشكێنێ و چاكت بكاتەوە.