تورکیا.. 104 جەنەراڵ هەوڵی کودەتا بەسەر ئەردۆغان دەدەن
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتور و هونه‌ر
×

تورکیا.. 104 جەنەراڵ هەوڵی کودەتا بەسەر ئەردۆغان دەدەن

لە تورکیا 104 فەرماندە و جەنەراڵی سەربازی هەوڵی ”کودەتا“ بەسەر حکوومەت و سەرکۆماری ئەو وڵاتە دەدەن.

شەوی شەممە 3-4-2021، ئەو فەرماندە و جەنەراڵە سەربازییانە بەیاننامەیەکیان دەرکرد و تێیدا هۆشدارییان بە رەجەب تەییب ئەردۆغانی سەرکۆماری تورکیا دا لە کشانەوە لە رێککوتننامەی (مۆنترۆ)، چونكە ئەو رێككەوتنە ”میراتێكی گەورەی مستەفا كەمال ئەتاتوركی دامەزرێنەری کۆماری تورکیایە“.

بەپێی زانیارییەکان، تا ئێستا و لەسەر داوای داواکاری گشتیی کۆماری تورکیا، 10 جەنەراڵ لەو 104 جەنەراڵە دەستگیر کراون و لێکۆڵینەوەش لەگەڵ ئەوانی دیکە دەستی پێکردووە و بەردەوامە.

بەیاننامەکەی ئەو فەرماندە و جەنەراڵە سەربازییانە، کە خۆیان بە هاوڕێباز و هاوبیری ئەتاتورک هەژمار دەکەن، بووەتە رۆژەڤی تورکیا و حکوومەتی ئەو وڵاتە و میدیاکانی سەر بە پارتی داد و گەشەپێدان (ئاکەپە)ی حوکمڕانی تورکیا بە ”کودەتایەکی سپی“ بەسەر ئەردۆغان و حکوومەتەکەی، ناوزەدی دەکەن.

بەیاننامەکە دوای لێدوانێکی مستەفا شانتۆپ، سەرۆكی پەرلەمانی توركیا هات، کە هەفتەیەك بەر لە ئێستا باسی رێككەوتنی مۆنتروی كردبوو و رایگەیاند، کشانەوە لەو رێککەوتنە لە دەسەڵاتی سەرکۆمارە.

ئەو لێدوانەی مستەفا شانتۆپ بووە هۆی ناڕەزایی توندی سەرکردەکانی ئۆپۆزیسیۆنی تورکیا و رایانگەیاند، دەستبردن بۆ ئەو بابەتە شایانی قبوڵکردن نییە.

هاوکات سەرکردەکانی ئۆپۆزیسیۆن رەخنەیان لە زمان و دەربڕینی بەیاننامەکەی ئەو 104 فەرماندە و جەنەراڵە سەربازییە گرتووە و پێیان وایە ”لە جێی خۆی نەبووە و زمانی بەیاننامەكەش مایەی هەڵوەستە لەسەركردنە“.

فەرماندە و جەنەراڵە ئەتاتورکچییەکان داوایان کردووە رەجەب تەییب ئەردۆغان سنووری خۆی بزانێت و بیر لە کشانەوە لە رێککەوتنەکە نەکاتەوە، چونکە ئەگەر ئەو هەنگاوە بنێت، ئەوا ئەوان هەڵوێستیان لە دژی ئەردۆغان دەبێت.

بەشێک لە چاودێرانی سیاسی و سیاسەتمەدارانی تورکیا ئەو بابەتە بە ”سیناریۆی ئاکەپە“ بۆ دەستگیرکردن و لەناوبردنی نەیارانی ئەو حزبە و سیاسەتەکانی، هەژمار دەکەن.

كەمال ئۆكویان، سەرۆكی پارتی كۆمۆنیستی توركیا، پێیوایە ئەم بەیاننامەیە بە هیچ شێوەیەك بۆنی كودەتای لێوە نایەت، بەڵكو تەنیا بەرگریكردنە لە رێككەوتنی مۆنترو.

کەمال ئۆکویان لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەی (جومهورییەت)، رایگەیاندووە، ”پێم وایە ئاکەپە دەیزانی بابەتێكی لەو شێوەیە دێتە گۆڕێ و خۆی بۆ ئامادە كردووە، تا لەو رێگەیەوە هەندێك كەس لەناو ببات“.

سەرۆکی پارتی کۆمۆنیستی تورکیا نموونەی ئاساییبوونی بەیاننامەکە بە کەمپینی سەدان ئەفسەری ئەمریکا لە دژی داگیرکردنی ڤێتنام دەهێنێتەوە، کە دژایەتیی شەڕیان کرد و کەسیش نەیگوت ئەوان كودەتا دەكەن.

هەروەها یاڵچن دۆغان، نووسەری دیاری ماڵپەڕی (T24)ی توركیا، پێیوایە ئەم بەیاننامەیە دەچێتە چوارچێوەی بیروڕای ئازادەوە و بەهیچ شێوەیەک بۆنی کودەتای لێنایەت، بەڵام ئاکەپە بۆ لە بیربردنەوەی چەندین كێشەی گەورەی توركیا وەک قەیرانی دارایی، بەکاری دەهێنێت و رای گشتی پێدەجوڵێنێت.

رێككەوتنی مۆنترو چییە؟

رێككەوتنی مۆنترو لە ساڵی 1936 لەلایەن مستەفا كەمال ئەتاتورک لەگەڵ چەند وڵاتێكی ئەوروپی لە شاری مۆنتروی سویسرا واژۆ كرا.

ئەو رێككەوتنە رێگە بە توركیا دەدات، كە بە تەواوی كۆنترۆڵی هەموو كەشتییەكی جەنگی. كە بە گەرووی چەنەكالادا تێپەڕ دەبێت، بکات. هەروەها لە كاتی ئاشتیدا هەموو كەشتییەكی مەدەنیش بۆیان هەیە بەوێدا تێپەڕ ببن و لەژێر كۆنترۆڵی توركیا بن.

لەو رێككەوتنەدا راستە گەرووی چەنەكالا كەوتە ژێر كۆنترۆڵی توركیا، بەڵام توركیاش ناتوانێت بە ئارەزووی خۆی رێگە لە هەر كەشتییەكی جەنگی بگرێت، بەڵكو دەبێت بگەڕێتەوە بۆ بەندەکانی ئەو رێككەوتنە و بەپێی رێككەوتنەكە بجوڵێتەوە.