میلشیا عێراق بەرەو كوێ دەبا؟
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
هەرمن ئەحمەد 28/03/2021

میلشیا عێراق بەرەو كوێ دەبا؟

مێژووی عێراق لە دروستبوونیەوە وەكوو دەوڵەتێك تا ئێستا، مێژوویەكی پڕ كێشە و ئاڵۆزیی سیاسی و كۆدەتا و گۆڕانكاریی خوێناویە، وەنەبێ پێش دامەزراندنی عێراقیش ئەو جوگرافیایە ئارام بووبێت، بەڵام قسەم لەسەر ئەم دەوڵەتەی ئێستایە كە ناوی عێراقە، بەداخەوە بەردەوام پڕ لە شەڕ و ململانێ بووە.
 
دروستبوونی ده‌وڵه‌تی عێراق، دوای كۆتاییهاتنی ئیمپراتۆریه‌تی عوسمانی، كوردستانی گه‌وره‌ی كه‌رت و دابه‌ش كرد، ئەم بەشەی باشوور لكێنرا بەم عێراقه‌ دروستكراوە فره‌نه‌ته‌وه‌ و فرەدین و فرەمه‌زهەب و فرە پێكهاتەیە‌وە، ئه‌وه‌ی ئێستا ده‌گوزه‌رێ له‌سه‌ر خاكی عێراق ئه‌نجامی ئه‌و ناعه‌داله‌تیه‌ سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوورییەیە كە دابەشكەرانی كوردستانی مەزن كاریان پێ كرد.
به‌تایبه‌تی کێشە نەتەوەیی و مه‌زھەبی و ئایینییە جوداكان كه‌ باڵی كێشاوه‌ به‌سه‌ر ئه‌م وڵاته‌ پڕ وەیشوومەیەدا.

پێشتر لەسەر كێشەی مەزهەبی لەم عێراقەدا خوێنێكی زۆر رژاوە، ئەو شەڕە درێژەی هەیە، ئێستا میلیشیاكانی عێراق پاش نزیكەی هەزار و چوارسەد ساڵ، دەیانەوێ تۆڵەی ئەو خوێنە بكەنەوە!
لە ساڵی ٢٠٠٣ بەدواوە رۆژ بە رۆژ، قەدەر و چارەنووس و دەسەڵاتی عێراق زیاتر دەكەوێتە دەست میلیشیاكان.

شارەكانی باشوور و ناوەڕاستی عێراق بوونەتە وێرانە و ڕۆژ به ‌ڕۆژ ململانێ له‌نێوان گرووپه‌ شیعه‌ عەرەبەكاندا له‌ هه‌ڵكشاندندایه و خراپتر دەبێ،‌ گه‌لی عێراق قوربانیی ده‌ستی به‌رژه‌وه‌ندخوازە‌كانه،‌ ئه‌وانه‌ی ئێستا له‌ عێراق حوكم ده‌كه‌ن به‌هۆی ئه‌و سیاسه‌ته‌ مەزهەبگەرایەوە‌ به‌ ئەجیندای ده‌وڵه‌تانی ئیقلیمی و زلهێزه‌كانی جیهان كار ده‌كه‌ن.

هه‌بوونی ئه‌م هه‌موو مه‌رجه‌ع و سیاسییە عه‌ره‌به‌ شیعانه لە دەسەڵاتدا‌ بۆ دروستكردنی كێشه‌ی به‌رده‌وامه‌، دەوڵەتان ململانێ له‌نێوان پێكهاته‌كانی سوننه‌ مه‌زهه‌ب و ته‌نانه‌ت له‌نێوان شیعه‌ مه‌زهه‌به‌كانیشدا دروست دەکەن بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییەكانی خۆیان، ئەوەی ئێستا لە عێراق دەگوزەرێ، ئەجیندای ئێرانی و توركی و سعوودی و ئەمریكی و بەریتانی و.. هتدە، تەنیا ئەجیندای عێراقی لە عێراقدا هیچ وجوودی نیە.
 
سیاسییەكانی باشوور و ناوەڕاستی عێراق، بەرپرسە باڵاكان، پەرلەمانتارەكان، وا خەریكە دەبنە ئیمپراتۆر و عێراقیش نەك هەر نەبووەتە هیچ، بەڵكوو ساڵ بە ساڵ زیاتر سیادە و خەسڵەتی دەوڵەتبوون لەدەست دەدات، ویستێك هەیە كە دەخوازێ عێراق بەرەو دەوڵەتی یەك ئایینی و یەك نەتەوەیی و یەك مەزهەبی بەرێت، ئەمەش‌ گه‌وره‌ترین به‌ربه‌سته‌ لەبەردەم پێشكه‌وتنی ده‌وڵەتی عێراق و حەوانەوەی خەڵكەكەی لە ئارامییدا. ئەوانەی ئەو خواستەشیان هەیە، دەیانەوێ هێزی میلیشیاكان زۆرتر بێت و كولتووری بێدەوڵەتی زاڵ بێت.

بۆ نموونه‌ سه‌رده‌مانێك له‌ دوای ئۆپەراسیۆنی ئازادكردنی عیراق له‌ 2003 گوێمان له‌ چه‌ندین ناوی جیاوازی ملیشیا و هێزی جۆراوجۆر بووە، له‌وانه‌: (ڕێكخراوی به‌در، جەیشی مەهدی و ..هتد) لە پەنا ئەواندا گرووپێك هەبوون بە ناوی (مقاوەمەی عێراقی) و ئنجا قاعیدە و جەیشی نەقشبەندی و زۆری تر.

به‌ڵام له‌ ساڵی 2014 كه‌ داعش دروست بوو و چەند شارێكی عێراقی گرت، له‌بری ئه‌وه‌ی سوپای عێراق یه‌كگرتوو و به‌هێز بكرێ، فەتوای دروستبوونی حەشدی شەعبی درا و چه‌ندین ملیشات و كه‌تائیب دروست كران له‌وانه (عەسائیبی ئه‌هلی حه‌ق، سەرایای تەڵیعه‌ خوراسانی، كه‌تیبه‌ی سەیدولشوهەدا، حه‌رەكەی نوجەبا، كەتائیبی حزبوڵا، سەرایا ئەلسەلام، فەیلەق ئەلوەعد ئەلسادق، لیوای عەمار بن یاسر، لیوای ئەسەدوڵا ئەلغالیب، لیوای ئەلیەوم ئەلمەوعوود، سەرایا ئەلوهرا، لیوای زولفەقار، لیوای كەفيل زەينەب، سەرايا ئەنساڕ ئەلعەقیدە، لیوای مونتەزەر، بەدر ئەلمەجامیع ئەلخاسە، لیوای ئەبوو فەزڵی عەباس، حەرەكەی جیهاد و بینا، سەرایا ئەلدیفاع ئەلشەعبی، كەتائیب دەرع ئەلشیعە، حزبوڵای سائیروون، كەتائیب ئەلتەییار ئەلریسالی، سەرایای عاشوورا، كەتائیبی مالیكی ئەشتەر، حەرەكەی ئەلئیبدال، حەرەكەی عێراقی ئیسلامی، كەتائیبی ئیمامی عەلی، جەیشی موختار، جەیشی موقاوەمەی ئیسلامی، حەرەكەی رەبعەڵا، سەرایای ئەولیای ئەلدەم... هتد)

من ئەم ناوانەم نووسی، تاوەكوو خوێنەری هێژا هەر لە ناوەكانیانەوە، بۆی روون بێتەوە، كە عێراق بەرەو كوێ دەڕوات و چ چارەنووسێك چاوەڕێی دەكات! بیر لەوە بكەنەوە، سەدان گرووپی میلشیایی لەسەر قووتی خەڵكی عێراق دەژین، لە بودجەی تازەشدا بودجەیەكی یەكجار زۆر بۆ حەشدی شەعبی تەرخان كراوە، ئەم گرووپە میلیشیایانە، هەر كاتێك بیانەوێ بێ هیچ رێگری و سڵكردنەوەیەك، بێ حسابكردن بۆ حكوومەت و هەیبەتی دەوڵەت، بە چەك و تانك و ئۆتۆمبێلی سەربازییەوە بە كاروان و كەژاوە دەڕژێنە سەر شەقام، زۆربەشیان دژی حكوومەتی عێراق و سەرۆك وەزیران و هەروەها دژی مافەكانی هەرێمی كوردستان دەدوێن.

ئێستا هەموومان زۆر باش تێگه‌یشتووین كە بۆچی ئەو میلیشیایانە دژی قەوارە و خەڵك و حكوومەتی هه‌رێمی كوردستانن؟ هه‌رێمی كوردستان له‌ زۆر ڕووەوە له شارەکانی تری عێراق لەپێشتره، هه‌ر بۆیه كار بۆ دروستكردنی زه‌مینه‌یه‌كی ناله‌بار ده‌كه‌ن دژی هه‌موو به‌رژه‌وه‌ندییە باڵاكانی خەڵكی كوردستان ده‌وستنه‌وه و كار بۆ بچووكردنه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان و لاوازكردنی دەكەن، ئه‌م دژایه‌تیكردنه‌ یان له‌ڕێگه‌ی هێرشكردنه‌ سه‌ر هه‌ولێری پایتەختە بە ھاویشتنی مووشه‌ك، یان ئاسانترین ڕێگه‌ په‌رله‌مان و په‌رله‌منتاره‌كانە كە كار بۆ دژایه‌تیكرنی مافی خەڵكی كوردستان و پێنه‌دانی پشكی هه‌رێمی كوردستان دەكەن.

به‌داخه‌وه چه‌ند په‌رله‌مانتارێكی بەناو كورد هاوشانی ئەو میلیشیایانە كار بۆ لاوازكردنی قه‌وارەی هه‌رێمی كوردستان دەكەن، لەو پەرلەمانتارە بەناو كوردانەوە هێنده‌ی گوێبیستی دژایه‌تیكردنی هەرێمی كوردستان دەبین، هێندە ئەوەیان لێ نابینین كاری خۆیان وەك نوێنەرانی خەڵكی كوردستان بكەن، لەكاتێكدا كاری سەرەكیی ئەوان پاراستن و به‌هێزكردنی هەرێمی كوردستان و شەڕكردنە لەپێناو مافی خەڵكی كوردستاندا، نازانم چ دڵێكیان به‌و عێراقه‌ خۆشه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ ململانێی مه‌زهه‌بی و تایفی، تەنانەت دەسەڵاتدارانی بەغداش ئەوانە بە هیچ نازانن.

ئیدی زۆربەی خەڵكی كوردستان لەو راستیە گەیبشتوون كە ئه‌و په‌رله‌مانتارانه‌ی له ‌به‌ره‌ی عه‌ره‌بەكانی دەسەڵاتدان و دژ به هه‌رێمی كوردستانن، تەنیا خزمه‌ت به‌ خۆیان و گیرفانی خۆیان و ئاینده‌ی خۆیان ده‌كه‌ن، دەنا لە كوێی دونیا هەیە، پەرلەمانتاری هەرێمێك لە پەرلەمانی مەركەزەوە دژی هەرێمەكەی خۆی و خەڵكی هەرێمەكەی خۆی بوەستێتەوە! چۆن قەناعەتمان پێدەهێنن كە بەغدایەك كە هەر رۆژەی بەدەست میلیشیایەكەوەیە، لە كوردستان باشترە!