هەڵەبجە.. كارەساتێكی گەورە و خزمەتێكی كەم
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
هەرمن ئەحمەد 16/03/2021

هەڵەبجە.. كارەساتێكی گەورە و خزمەتێكی كەم

له ‌مێژووی پڕتراژیدیای نه‌ته‌وه‌ی كوردا، هه‌زاران چیرۆك و سەربردەی بیستراو و نه‌بیستراومان هه‌یه‌ كه‌ پانۆرامای ئازارەكانی كورد و كوردستانیان دەكێشن، ڕژێمی به‌عس كۆتایی هات، لێ هێشتا برین و خه‌م و ئازاری زۆری بۆ كورد به‌جێ هێشتووه، یه‌كێك له‌ كاره‌ساته‌ جه‌رگبڕه‌كانی ساڵانی كۆتایی سه‌ده‌ی بیسته‌م، ئەوە بوو كه‌ به‌سه‌ر شاری هه‌ڵه‌بجەی ئازیز‌دا هات، هەڵەبجە لە ١٦ی ئاداری ساڵی ١٩٨٨دا بە گازی كیمیایی خنكێنرا و وەك گوڵێك ژاكا، خەڵكی هەڵەبجە كۆمه‌ڵكوژ كران، ئەوەش یەكێك بوو لە شێوازەكانی جینۆسایدی كورد.

واز له‌و ناوه‌ڕۆكه‌ ئه‌هێنم كه‌ بۆچی ئه‌و كاره‌ساته‌ رووی دا، هه‌ڵدانه‌وه‌ی ئه‌و لاپه‌‌‌ڕانه‌ ڕاسته‌ بۆ هه‌موان گرنگه‌ گوێبیستیان بین، به‌ڵام ئه‌وه ‌ده‌بێ له‌ چواچێوه‌ی دادگایه‌كی عادیلانه‌دا بێت كه‌ ته‌واوی ڕووداوه‌كه‌ بۆ مێژوو بسه‌لمێنرێت، راستە تاوانبارانی بە سزای خۆیان گەیشتن، بەڵام ئەم كەیسە دەبێ لە دادگایەكی نێودەوڵەتییش بڕیاری لێ بدرێ تا جارێكی تر كەس جورئەت نەكات بیر لە جینۆسایدی خەڵكی كوردستان بكاتەوە.

بۆ منێك كه‌ كوردم، ئێستا گرنگه‌ كه‌ چی كراوە تا‌ ئه‌م كه‌یسه‌ گه‌وره‌ و پڕتراژیدیایه،‌ وه‌ك جێنوسایدی گەلی كورد و شارێكی گرنگی كوردستان، لەنێو مه‌حفه‌لی نێوده‌وڵه‌تیدا بناسێنرێت؟ ئه‌مڕۆ له ٣٣مین ‌ساڵوه‌گه‌ڕی ئه‌و یاده‌ پڕئازار و ئەو ستەمە گەورەیەدا، دیسانه‌وه‌ گوێبیستی سه‌دان دروشمی ڕه‌نگاڵەیی بووین.

دیسانەوە سۆز بۆ هەڵەبجە تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی ته‌نی، ئاخر كاتێك كه‌ ره‌خنه‌ له‌ بەرپرسێكی باڵای عێراق ده‌گرین، هه‌ندێك كه‌س دڵگران ده‌بن، وا تێده‌گه‌ن كه‌ له‌خۆڕا ڕه‌خنه‌ ده‌گرین و پێیان غه‌دره‌، ئێ ئاخۆ چۆن نه‌یه‌مه‌ قسه لە كاتێكدا‌ ئه‌مڕۆ له‌ ڕێگه‌ی كه‌ناڵه‌كانه‌وه سیمای شاری هه‌ڵه‌بجه‌م بینی، تەنیا بەناو لە قەزاوە كراوەتە پارێزگا، دەنا بەداخەوە ئه‌و شاره‌ هێشتا سیمای لە ساڵانی رابوردوو دەچێت! كوا حكوومەتی عێراق قەرەبووی خەڵكی ئەو شارە شەهیدەی كردەوە؟

ئه‌وانه‌ی له‌ كاتی هه‌ڵبژاردنه‌كاندا دروشمی خزمەتكردن بە شاری هەڵەبجەیان بەرز كردەوە، باسیان لە بنیاتنانەوەی ژێرخانی ئەو شارە دەكرد، باسی ماسته‌رپلانی شاری هه‌ڵه‌بجه‌یان ده‌كرد كوان؟ ئەو پەرلەمانتارانەی بە شەقامەكانی هەڵەبجەدا دەڕۆیشتن و داوایان لە خەڵك دەكرد دەنگیان پێ بدەن، لە كوێن؟ ئەی ئەو حزبانەی دەنگی زۆریان لەو شارەدا هێنا، چییان لێ بەسەر هات؟

ئه‌و په‌رله‌مانتارانه‌ی له‌ناو هۆڵی په‌رله‌ماندا ده‌نگی ناڕه‌زاییان ده‌گاته‌ لوتكه‌ و دژی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان قسه ‌ده‌كه‌ن، ئەوە حكوومەتی هەرێم لەم رۆژانەدا بڕیاری چەندین پرۆژەی بۆ هەڵەبجە دا، بەڵام ئەو پەرلەمانتارانە خۆیان چێیان پێ بووە بۆ هەڵەبجە؟ ئەی ئەو پەرلەمانتارە كوردانەی لە بەغداوە هێرش دەكەنە سەر حكوومەتی هەرێمی كوردستان، بۆ رۆژێكیش شه‌ڕ بۆ قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی زیانلێكەوتووانی كارەساتی كیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌ ناكه‌ن؟

حكوومه‌تی عێراقی، پابەند كراوە به ‌دانه‌وه‌ی قه‌رزه‌كانی داگیركاریی كوێت، پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یە: سه‌ڕه‌رای ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ هه‌موو په‌رپرسه‌ باڵاكانی عێراق له‌ تویتێكدا هاوخه‌می و هاوسۆزییان بۆ هه‌ڵه‌بجه‌ نیشان دا، ئه‌ی بۆچی ناشیەنه‌ ژێر باری قه‌ربووكردنه‌وه‌ی خەڵكی ئه‌و شاره‌.

كه‌مته‌رخه‌میه‌كی تری به‌رپرسانی خۆجێی سلێمانی و زۆنی سەوز ئه‌وه‌یه،‌ ده‌بوو باشتر كار بكه‌ن لە ئاوەدانكردنەوە و پێشخستنی شاری هەڵەبجەدا، دەبوو پارێزگای هەڵەبجە بكه‌نه‌ نموونه‌ی شاره‌ جوانەكانی دونیا، لێره‌و له‌وێ ده‌بیستین و ده‌بینین كه‌ ئه‌و هه‌موو پاره‌یه‌ ئه‌ڕژێته‌ سلێمانیه‌وه‌ به‌رپرسانی باڵای ئه‌و شاره ته‌خشان و پەخشانی دەكەن یان بۆ خۆیانی دەبەن، به‌ڵام ناچن ‌چه‌ندین پرۆژه‌ی خزمه‌تگوزاری و ستراتیجی له‌ شاری هه‌ڵه‌بجه‌ بخەنە واری جێبەجێبوونەوە.

كاتێك ده‌ته‌وێت بچیت بۆ هه‌ڵه‌بجه، له‌سه‌ر ڕێگاكان چاوت به‌ سەدان كۆشك و باخ و بێستانی شاهانه‌ ده‌كه‌وێ كه‌ به‌ بەهایان بە ملیۆنان دۆلار مه‌زه‌نه‌ ئه‌کرێ، كه‌ ده‌پرسیت:
ئه‌م كۆشكه‌ی ئی كێیه؟!‌
ده‌ڵێن: وه‌ڵا هینی ماڵی فلان كه‌سه؟
دەپرسیت: ئەی‌ فلان كه‌س كێیه‌؟
دەڵێن: وه‌ڵا ئیتر پیاوی فڵان كه‌سه!‌

جا وه‌ره‌ بیر بكه‌ره‌وه‌ ئه‌مه‌ تەنیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نزیكی فڵان كه‌سه‌، حاڵی وا بێت، ئاخۆ ده‌بێ فڵان كه‌سه‌كه‌ خۆی لە چ ژیانێكدا بژی و كۆشك و ڤیللاكانی چەند بن؟ تۆ كە ئەو ئاووهەوایەت پێخۆشە و كۆشكی گەشتیاریی تیا دروست دەكەیت، ئەی بۆ شتێك پارە بۆ پرۆژەیەك لەو شارەداشدا خەرج ناكەیت؟ بۆچی بیر ناكەیتەوە لەوەی پرۆژەیەك بۆ گەنجە بێكارەكانی ئەو شارە لەسەر ئەركی خۆت جێبەجێ بكەیت؟

با واز له‌ فڵان كەس بێنم و بگه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ر ئەركە‌ سه‌رەكییه‌كه‌ كە لەمبارەیەوە چی بكرێت؟‌
یه‌كه‌م: كار له‌سه‌ر ته‌واوی به‌ڵگه‌كان بكرێت، فشار بكرێته‌ سه‌ر دادگای باڵای تاوانه‌كانی عێراق تا ئه‌و ماده‌ ده‌ستورییه‌ی كه‌ هه‌یه‌ جێبه‌جێ بكرێ.
دووه‌م: ساڵانه‌ ده‌بێ كۆنفرانسێكی نێودەوڵەتی ڕێك بخرێت وه‌ك زنجیره‌ كۆنفرانسێك كه‌ هه‌موو ساڵێك ئه‌نجام بدرێ، كۆنفرانسه‌كه‌ له‌لایه‌ن كه‌سانی یاساناس و شارەزاوە‌ سه‌رپه‌رشتی بكرێت میوانه‌كانیش ناوخۆیی نه‌بن، ئه‌و په‌رله‌مانتار و سیاسەتوان و كه‌سایەتیه‌ باڵایانەی وڵاتە ڕۆژئاواییه‌كان بن كه ‌كاریگه‌رییان له‌سه‌ر یه‌كێتیی ئه‌ورووپا و په‌رله‌مانی ئه‌ورووپا هه‌یه‌.

سێیەم: له‌ هه‌موو شارێك مۆزه‌خانه‌یه‌ك بكرێته‌وه‌ تایبه‌ت به‌ كیمابارانكردنی هه‌ڵه‌بجه‌ و جینۆسایدەكانی تری خەڵكی كوردستان، وێنه‌ و ناسنامه‌ی و كه‌لوپه‌له‌كانی ئه‌و قوربانیانه‌ بێت، بەڵگەكان هەبن، به ‌زه‌رووره‌تی ئه‌زانم له‌ پایته‌ختی هه‌رێمی كوردستان ئه‌و مۆزه‌خانه‌یه‌ بكرێته‌وه، تا گه‌شتیارانی عه‌رەبی و بیانی و توێژەران و میوانانی كوردستان، تێبگەن كە كورد چ قوربانیەكی داوە.

چوارەم: له‌ ڕوانگه‌ی میدیای و راگه‌یاندنه‌وه‌ بایه‌خی پێ بدرێت، كەیسی ناساندنی هه‌ڵه‌بجه‌ وه‌ك جینۆسایدی گەلی كورد بناسرێت.

ئه‌وه‌ی مایه‌ی نیگه‌رانیه،‌ ئێمه‌ی كورد پێش هه‌موو دوژمنه‌كانمان دوژمنی خۆمانین، گرفتی ناوچه‌گه‌ری و شارچێتیمان هەیە، گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌ ئه‌وه‌یه‌ كە بێ پلانین به‌رامبه‌ر بە كاركردن لەو كاره‌ساتانه‌ی كه‌ هاتوونه‌ته‌ ڕێمان و كه‌ به‌رده‌وامیش دێته‌ ڕێمان، هۆكاره‌كه‌شی ئه‌وه‌یه‌ به‌رامبه‌ر هه‌موو كاره‌ساتێك سه‌رمان داده‌پۆشین و چاومان ئه‌نوقێنین، به‌ لۆژیكی خه‌یاڵ خه‌یاڵ ده‌كه‌ین بۆ وه‌رگرتنی مافه‌كان، بۆیە ئیتر ده‌بێ له‌ قاڵبی ئه‌وه‌ ده‌ربچین بڵێین ده‌بێ وا بكه‌ین، وا ده‌كرێ، یان وا باشتره‌ وا بكه‌ین، كاتی هه‌نگاونانی پراكتیكییە، ئه‌م كاره‌ش به‌ كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی ئه‌كرێت به‌و هه‌موو ڕێكخراوانه‌ ئه‌كرێت كه پێوەندارن بەو كارەساتانەوە.

كولتووری بێباكیی تاكی كورد له‌ ئاستێكدایه،‌ هه‌رچی به‌ها گرنگه‌كان هه‌یه‌ ده‌یمرێنین، ئه‌وه‌ی ئێستا ده‌گوزه‌رێ به‌ناوی پێشكه‌وتن و دنیای مۆدێرن بۆ مۆنۆپۆڵكردنی تاكه‌ كه‌ هێنده‌ وابه‌سته‌ نه‌بێت به‌ پرسه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كانه‌وه،‌ هه‌ر بۆیه‌ ده‌ڵێم زیندووكردنه‌وه‌ی هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی و به‌رپرسیاریه‌تی، ئه‌ركی ڕێكخراوه‌كانه، ئەركی میدیاكانە،‌ پێش حكوومه‌ت.