د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ، زەویناس و شارەزا لە بواری نەوت: زۆرترین هەناردەی نەوت و یەدەگی سەلمێنراو لە پارێزگاکانی دهۆک و هەولێرە
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتور و هونه‌ر
×

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ، زەویناس و شارەزا لە بواری نەوت: زۆرترین هەناردەی نەوت و یەدەگی سەلمێنراو لە پارێزگاکانی دهۆک و هەولێرە

کۆمپانیای دیلۆیت بۆ هیچ بەرژەوەندییەکی سیاسی و ماددی ناوبانگی خۆی لەکەدار ناکات


لەم دیمانە تایبەتەی (باسنیوز)دا، د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ، پرۆفیسۆری زەویناسی و شارەزا لە بواری نەوت، باس لە یەدەگی نەوتی کوردستان و پرسی کەمیی نرخی نەوتی کوردستان بەراورد بە نرخی جیهانی و بڵاوکردنەوەی زانیارییەکانی فرۆشتنی نەوتی هەرێمی کوردستان لەلایەن کۆمپانیای دیلۆت و کۆی پرسەکانی تایبەت بە نەوت و دەرهێنانی دەکات، ئاماژە بەوە دەدا، کە زۆرترین یەدەگی سەلمێنراوی نەوت لە پارێزگاکانی دهۆک و هەولێرە.

(باسنیوز): لە ماوەی رابردوودا قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان، جەختی لەسەر ئەوە کردەوە، لەو نەوتەی لە هەرێمی کوردستان دەفرۆشرێت، تەنیا ١١٪ی ڕێژەکەی لە سلێمانییە، پرسیاری ئێمە ئەوەیە، ئایا بابەتەکە نەبوونی نەوتە لەو ناوچانە لە رووی جیۆلۆجییەوە؟ یان حکوومەتی هەرێمی کوردستان لەو ناوچانە گرنگیی بە بەرهەمهێنان و دەرهێنانی نەوت نەداوە؟ یاخود کۆمپانیاکان خۆیان روویان لەو ناوچانە نەکردووە؟

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ: بوون و نەبوونی نەوت لە هەر شوێنێکدا دوو هۆکاری هەیە: یەکەمیان، هۆکارێکی جیۆلۆجییە، کە مەرجەکانی دروستبوون و کۆبوونەوەی نەوت لە مێژووی جیۆلۆجیی ناوچەکەدا لەبار نەبوون. دووەمیان، ڕەنگە نەوت هەبێت، بەڵام لەبەر هەر هۆکارێک بێت، تا ئێستا نەدۆزرابێتەوە.

لەڕاستیشدا، زانیارییە بەراییەکان وا نیشان دەدەن، کە زەویناسیی ئەو بەشەی کوردستان بۆ بوونی ڕێژەیەکی زۆری نەوت زۆر لەبار نییە، لەگەڵ ئەوەش، کە گرنگترین کۆمپانیاکانی جیهان لە دەڤەری سلێمانیشدا هەن، بەڵام تا ئێستا ئەنجامێکی ئەوتۆیان نەبووە.

(باسنیوز): بەڵام پێشتر دەگوترا، کە نەوتێکی زۆر لە سنووری سلێمانی دۆزراوەتەوە؟

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ: بەڵێ راستە، لە ساڵی 2009 كۆمپانیای هێریتج رایگەیاند، كە نەوتێكی زۆری لە بلۆكی میران نزیك شاری سلێمانی دۆزیوەتەوە، بێ گومان دەنگۆی دۆزینەوەی نەوت پشكی كۆمپانیای ناوبراوی فڕاندە ئاسمان و هەموو كوردێكیش تەزووی خۆشی بە لەشیدا هات، كە لە ناوچەیەكی هەرێمی كوردستان، دوور لەو شوێنانەی عەرەب بە ناحەق پێیان دەڵێن جێناكۆك، نەوت دۆزراوەتەوە و دەبێتە بڕبڕەی پشتی پیشەسازیی نەوتی كوردستان. هەندێك لە ڕاپۆرتەكان تا ئەو ڕاددەیە دوور رۆیشتن، كە رەنگبێت نەوتی میران گەورەترین دۆزینەوە بێت لەسەر وشكانی لەسەر ئاستی جیهان. بەڵام بەداخەوە، دوای پشكنینی وردی ئەندازیاری و ئەنجامدانی تێستە پێویستەكان، دەركەوت، كە كێڵگەكە نەوتێكی ئەوتۆ لەخۆ ناگرێت و لەبری نەوت، گازێكی زۆری هەیە، گازەكەش كۆندێنسەیتە، جۆر و كواڵیتییەكەی بەشێوەیەكە، دەبێت بە پرۆسەی خاوێنكردنەوەدا تێپەڕێت، کە كۆگاكردن و گواستنەوەی، سەرمایەیەكی زۆری دەوێ.

هەر بەو هۆیەشەوە كێڵگەی میران، نائومێدییەكی ئەوتۆی دروست كرد، کە پشكی كۆمپانیای هێریتج لە بازاڕەكانی بۆرسەی جیهاندا 17%ی بەهای خۆی لەدەست دا.

(باسنیوز): گوتتان کۆمپانیای زەبەلاح و گەورە لەو زۆنەدان، بەڵام خەڵكانێك دەڵێن کە حکوومەتی هەرێمی کوردستان بە ئەنقەست وەبەرهێنانی نەوتیی ئەو ناوچانەی پێشتگوێ خستووە؟

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ: بەڵێ کۆمپانیای زەبەلاح و گەورە لەو ناوچەیە هەن و گۆڕانکاریی لە بلۆکەکاندا رووی داوە، بەڵام پێشتر ئەوەندەی من بیزانم، لە رۆژهەڵاتی سلێمانی لە بلۆكی عەربەت، كۆمپانیای ئێكسۆن مۆبیل سەركار بووە. لە باشووری هەڵەبجە، كۆمپانیای زەبەلاحی رووسی گازپرۆم سەركار بووە. لە باكووری سلێمانی لە پیرەمەگروون، كۆمپانیای ناوداری ئیسپانیا و ئەورووپا ڕێپسۆل هەبووە. لە قەڵادزێ جگە لە كۆمپانیای سەركار (رێپسۆلی ئیسپانی)، كۆمپانیای بەتوانا و ناوداری مێرشكی دانیماركیش هاوبەشیی هەبووە. پتر بەرەو باشوور بڕۆین، لە بلۆكی بەرانان، كۆمپانیای تۆتاڵی فەرەنسی خەریكی كاركردن بووە، لە قەرەداغ كۆمپانیا بەتوانا موحافزكارەكەی ئەمریكی شێڤرۆن لە مەیدان بووە، ئەگەر زیاتر بەرەو گەرمیان بچین، یەكێك لە بلۆكە هەرە سەرنجڕاكێشەكانی كوردستان پێشكەش بە بەهێزترین كۆمپانیای جیهان ئێكسۆن مۆبیل کراوە و لەوێ بووە.

ئیتر نازانم بوونی ئەو لەشكرە لە كۆمپانیای رەسەن و خاوەن نوێترین تەكنەلۆژیا و پاڵپشتیی دارایی سەرسوڕهێنەر، چۆن دەكرێت گومان بكەیت لە نیازی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، كە گوایە بە پلان و بە مەرامێكی سیاسی ژمارەیەكی كەمی كۆمپانیا بۆ ئەو ناوچانە دەنێرێت!

(باسنیوز): ئەی کۆمپانیاکان زیاتر لەسەر چ بنەمایەک شوێنەکانی کارکردن دەستنیشان دەکەن؟

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ: راستییەكی حاشاهەڵنەگر هەیە، كاتێك كۆمپانیایەك دەچێتە وڵاتێك، یەكێك لە پێوەرە هەرە گرنگەكانی، بەدەر لە پارامیتەری زەویناسی و سیاسی، پارامیتەری رێچكەی بەبازاڕكردنە، كۆمپانیاكان هەمیشە بیر لەوە دەكەنەوە، لە كام رێگاوە نەوتی بەرهەمهێنراو رەوانەی دەرەوە بكەن، هەر ئەم هۆكارەش بوو، كە كۆمپانیای نەرویجی DNO تاوكێی هەڵبژارد، بە ئومێدی ئەوەی بەئاسانترین و خێراترین شێوە نەوت لە رێگای توركیاوە هەناردە ‌بكات.

هەر بۆیەش لە ناوچەكانی دەوروبەری پارێزگای دهۆك، جگە لە پارامیتەری زەویناسی و ئارامیی سیاسی، پارامیتەری نزیكبوون لە توركیاش سەرنجی كۆمپانیاكانی نەوتی راكێشا. كۆمپانیا كە دێتە وڵاتێك، زۆربەی جارەكان خۆی پێداگری دەكات لەسەر ئەوەی كە لە چ شوێنێك كاری پشكنین ئەنجام بدات، هەر ئەوەش بووەتە هۆیەكی گرنگی پێشبڕكێ، كێ دەتوانێت باشترین شوێن هەڵبژێرێت، كە كەمترین ریسكی سیاسی و زەویناسی و لۆجیستیكی لەخۆ بگرێت، چونكە دۆزینەوەی نەوت هێندە كارێكی ئاڵۆزە، پەیوەستە بە چەندین پارامیتەری تێكهەڵكێشی ئاڵۆز لە ڕووی زانستی زەویناسی.

لە پیشەسازیی نەوت و گازدا حیكمەتێك هەیە دەڵێت: نەوت لەو شوێنەیە، كە دەیدۆزییەوە، واتە هیچ خەیاڵپڵاویێك و عەسایەكی سیحری دادت نادات. زۆربەی زۆری ئەو نەوتەی كە تاوەكوو ئێستا دۆزراوەتەوە، لەدەرەوەی پارێزگای سلێمانییە، ئەویش چونكە، زەویناسیی سلێمانی و دەوروبەری لەبار نین.

(باسنیوز): کەوابێت بۆ هەرێمی کوردستان، کۆمپانیای نەوتی زەبەلاح باشترە کار لە کێڵگەکاندا بکات، یان کۆمپانیای بچووک، مەبەستمان لە رووی سیاسییەوە نییە، بەڵکوو لە رووی ئابوورییەوەیە؟

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ: کۆمپانیا زەبەلاحەکان خۆیان لە قەرەی پرۆژەی بچووک نادەن، هەندێک کێڵگە هەن بچووکن، تەنیا کۆمپانیا بچووکەکان بۆیان دەلوێ کاری وەبەرهێنانیان تێدا بکەن، بەڵام ئەگەر لە ناوچەیەکدا کێڵگەیەکی گەورەی نەوت هەبێت، ئەوا هەر زوو چاوی کۆمپانیا گەورەکانی دەچێتە سەر.

بژارەی باش بۆ هەر وڵاتێک ئەوەیە، کە تێکەڵەیەک لە کۆمپانیای بچووک، مامناوەند و گەورە کاری تێدا بکەن، هەر یەکەی بەگوێرەی قەبارە و پلان و تمووحی خۆی.

(باسنیوز): هەر لەسەر پرسی نەوت، بەپێی زانیارییەکانی ئێوە، زۆرترین یەدەگی سەلمێنراوی نەوتی کوردستان لە کوێی هەرێمی کوردستاندایە؟

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ: بێگومان باسكردن لە یەدەگ، باسێكی ئاڵۆز و زانستیی تێكهەڵكێشە، لە زمانی ئەدەبیاتی پیشەسازیی نەوتی كوردستاندا، زاراوەی یەدەگ زۆر بە ناقۆڵایی بەكار هاتووە و چەندین جار لەبری بەرچاوڕوونی، خۆڵ دەكاتە چاوی خوێنەر و چاودێران. لەسەر ئاستی جیهانیش، یەدەگ بووەتە مایەی مشتومڕی گەورەی نێوان كۆمپانیاكان و نێوەندە ئەكادیمییەكان، چونكە هەندێك كۆمپانیا پێناسەی تایبەت بە خۆیان بۆ یەدەگ هەیە. چەند ساڵێك پێش ئێستا، گەورە بەرپرسێكی كۆمپانیای شێل لەسەر كار لادرا، چونكە بە وردی نەیتوانیبوو پێناسەیەكی دروست بۆ چەمكی یەدەگ لە راپۆرتەكانیدا بخاتە ڕوو.

ساڵی 2005، نووسەری ئەمریكی Matthew Simmons هەموو جیهانی تووشی شۆك كرد، كاتێك لە كتێبەكەیدا بەناوی Twilight in the Desert (شەفەق لە بیابان)دا رایگەیاند، كە سعوودیە فێڵ لە هەموو جیهان دەكات و زانیاریی ورد لەسەر یەدەگی خۆی شاردووەتەوە و زۆر لەوە كەمتر نەوتی هەیە، كە رایگەیاندووە، هەروەها ناتوانێت بەو شێوەیە لە بەرهەمهێنان بەردەوام بێت.

Simmons داوای لە دەسەڵاتدارانی سعوودیە كرد كە ئەگەر دەیەوێت بۆ جیهانی بسەلمێنێ كە خاوەنی ئەوەندە یەدەگی نەوتەیە، با داتاكانی زەویناسی و ئەندازیاری بۆ جیهان بخاتە ڕوو. هەر بۆیە، ژمارە فڕێدانە سەر مێز و مزایەدەكردن بە یەدەگێك كە هێشتان نەسەلمێندراوە، بۆ مەرامێكی نادیار، لەجێی خۆیدا نییە.

لە هەندێك راپۆرتی نازانستیدا، كە لەلایەن كەسانی كەم شارەزاوە نووسراون، هەندێ جار هەست بەوە دەكەین كە جیاوازییەكی ئەوتۆ لەنێوان یەدەگ و بلۆكی تەرخانكراو بۆ پشكنین، یان یەدەگی نەسەلمێندراو لەگەڵ یەدەگی مسۆگەر ناكەن، تا ڕاددەیەك جیاوازی لەنێوان یەدەگ و سامانیش ناكرێت. یەدەگ ئەو بڕە نەوت و گازە دۆزراوەیەیە، كە قەبارەكەی زانراوە، زانیاریی تەواوی زەویناسی لەسەر كانە دۆزراوەكە هەیە. هەروەها نەوت و گازی دۆزراوە، بە تەكنەلۆجیای ئێستا دەتوانرێت بەرهەم بهێنرێت و بەبازاڕ بكرێت و نرخی دۆزینەوە و دەرهێنان و بەبازاڕكردنی (بۆ هەر یەكەیەكی پێوانەیی) بە شێوەیەكی بەرچاو كەمتر بێت لەو نرخەی، كە لە بازاڕ ساغ دەبێتەوە.

ئەگەر سەیری ئەو نەخشە زەویناسییە بكەین، كە زەویناسانی كۆمپانیای سویسری Oryxpetroleum ئامادەیان كردووە و سوودێكی زۆریشیان لەو نەخشانە وەرگرتووە، كە ساڵانێكە كۆمپانیای westernzagros ئامادەی دەكات. هەندێك نەخشەی نهێنییش هەن، كە تەنیا لە بازنە داخراوەكانی نێو كۆمپانیاكانی نەوت و وەزارەتی سامانە سروشتییەكاندا لەبەردەستن، هەموویان پێكەوە ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن، كە بەشی شێری كانەكانی نەوت لە كوردستان، لەدەرەوەی پارێزگای سلێمانی دۆزراونەتەوە و سلێمانی یەدەگێكی نەوتی مسۆگەری ئەوتۆی نییە.

واتا ئەو نەوتەی هەرێمی كوردستان، كە ئێستا لە رێگەی بۆڕیی نەوتی خورمەڵە-جەیهان دەنێردرێتە دەرەوەی وڵات، کە نەوتی كانەكانی تەقتەق و خورمەڵە و تاوكێ دەباتە دەرەوە، هیچیان لە پارێزگای سلێمانی نین، کەوابێت زۆرترین یەدەگی سەلمێنراو لە پارێزگاکانی دهۆک و هەولێرە.

(باسنیوز): ئەی لە کوێ و لە چ کێڵگەیەک زۆرترین نەوتی هەرێمی کوردستان بەرهەم دەهێنرێت و چاوەڕوانکراوە ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی هەرێمی کوردستان بەرز بکاتەوە؟

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ: زۆربەی ئەو كێڵگانەی كە لەسەر هێڵن بۆ ئەوەی لە داهاتوودا بەشدار بن لە هەناردەكردنی نەوتی كوردستان و زیادکردنی، بریتین لە كێڵگەی نەوتی شێخان، كە بڕی یەدەگ تێیدا بە سێ ملیار بەرمیل قەبڵێندراوە. كۆمپانیای گەڵف كیستۆن، كە سەركاری كێڵگەی شێخانە، لە راپۆرتی ساڵانەی خۆیدا لە ساڵی 2012 رایگەیاند، كە یەدەگی شێخان نزیكەی چواردە ملیار بەرمیل نەوتە، هەروەها كێڵگەی نەوتی سەرسەنگ، كە بڕی نەوتەكەی رانەگەیەندراوە، بەڵام نەخشەكەی Oryxpetroleum مەزەندە دەكات، كە لە توانای ئەو كێڵگەیەدا بێت رۆژانە پەنجا هەزار بەرمیل نەوت بەرهەم بهێنێت، كێڵگەی نەوتی ئەترووش، كە كۆمپانیای TAQAی ئیماراتی سەركارە تێیدا، یەدەگەكەی دەگاتە نزیكەی 700 ملیۆن بەرمیل نەوت، ئەوە جگە لە دەیان كێڵگەی دیكە لە دەوروبەری هەولێر، وەكوو بیرەنەوتەكانی زێی گەورە و دەمیرداغ و بێنێنان و بەستۆڕە و بەردەڕەش، هەروەها دۆزینەوە ئومێدبەخشەكانی مامەجەلكە و هەریر و چەند شوێنێکی تر، هەموو ئەو كێڵگانە، ئایندەی پیشەسازیی نەوت و گازی كوردستان دیاری دەكەن و پێكڕا كاریگەریی گرنگیان دەبێت، لەبەرئەوە حكوومەتی هەرێمی كوردستان پشتئەستوورە بەو كێڵگانەی، كە باسمان كرد بۆ پلانی ستراتیجیی بەر‌هەمهێنانی زیاتری نەوت و بەرزکردنەوەی رێژەی هەناردەکردنی.

(باسنیوز): پێشتر دەگوترا نەوت سەرچاوەی نەهامەتیی هەرێمی کوردستانە، بەڵام ئەوەتا ئێستا مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان ئەگەر بەدرەنگەوەش بدرێ، یان وەکوو حکوومەت دەڵێت، سی رۆژ جارێک بەپێی داهات بدرێ، نەوت بووە بە سەرچاوەی سەرەکیی ئابووری بۆ هەرێمی کوردستان، مەبەستی پرسیارەکە ئەوەیە، داهاتووی نەوت لە هەرێمی کوردستان چۆن دەبینن؟ پێشبینیتان بۆی چییە؟ پێتان وایە لەدوای چەندین ساڵی دیکە ڕای گشتی بەتەواوی پێچەوانە دەبێتەوە؟

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ: لەڕاستیدا کێشەکە نەوت نییە، بەڵکوو سیاسەتی ئیدارەدانی پیشەسازییەکەیە. نەک بە تەنیا نەوت، بەڵکوو هەر سەرچاوەیەکی دیکەی داهاتی وڵات، شمشێرێکی دووسەرەیە و دەکرێت لەپێناو گەشەسەندن و بەرژەوەندیی گشتی و ئامانجە باڵاکانی نیشتمان سوودی لێ ببینرێت. یانیش دەشێت ببێتە سەرچاوەی نەهامەتی و گەندەڵی و زویرکردنی هاونیشتمانییان و کەمکردنەوەی هەستی نیشتمانپەروەریی تاکەکان.

نەوت دەرفەتێکە و هاتووەتە پێش، دەتوانین چاکسازییەکی بنەڕەتیی بکەین و بەشێوەیەکی کاریگەر لە خزمەتی کوردستاندا بیخەینە گەڕ.

(باسنیوز): تێبینیمان کردووە، رۆژانە خەڵکانێکی ناپسپۆر قسە لەسەر ئەو پرسە دەکەن، پێتوایە ئەمانە سەرچاوەی زانیارییەکانیان ساختە بێت؟ کە زۆر جار لە میدیایەکیشەوە بە ئاراستەیەکی سیاسی سپۆنسەر دەکرێن!

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ: ئێستا لە هەموو بوارەکاندا مۆدێلێک پەیدا بووە، ئەویش هێنانەپێشەوەی مەبەستداری خەڵکی نەزان و ناشارەزایە لە هەندێ لە میدیاکاندا، کە زۆر جار جورئەت دەکەن قسە لەسەر پرسە زانستییە ئاڵۆزەکانیش بکەن و زانیاری و داتای بێ بنەما دەخەنە ڕوو، ئەمە دیاردەیەکی مەترسیدارە لە هەرێمی کوردستاندا و گورزی گەورەی لە هەموو بوارەکان داوە و بووەتە هۆی دوورکەوتنەوەی خەڵکانێکی پسپۆر لە میدیا، چونکە نایانەوێ تێکەڵ بەو شەپۆلە بێسەروبەر و بێ پێوەرە ببن.

(باسنیوز): هەر لەسەر پرسی نەوت، با بێینە سەر کۆمپانیای دیلۆیت، باشە دیلۆت چ گرنگییەکی بۆ نەوتی هەرێمی کوردستان هەیە؟ کە ئێستا راپۆرت و زانیاری لەسەر فرۆشتنی بڵاو دەکاتەوە؟

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ: هێنانەپێشی کۆمپانیای دیلۆیت هەنگاوێکی دروستە و خزمەت بە شەفافییەت دەکات، زۆر لە داتاکان بە دڵی حکوومەتیش نەبوونە و بڵاو کراونەتەوە و بەشێکیان بوون بە ئارگیومێنتی ئۆپۆزسیۆنیش، ئەوانە هەمووی هەنگاوی دڵخۆشکەرن. دیلۆیت لە بڵاوکردنەوەی زانیارییەکاندا خاتری کەس ناگرێت و بۆ هیچ بەرژەوەندییەکی سیاسی، ناوبانگی خۆی لەکەدار ناکات.

(باسنیوز): باشە، بەڵام جگە لەوەی، کە پێش دیلۆیت دەگوترا فرۆشتنی نەوتی هەرێمی کوردستان شەفاف نییە، قسەی زۆریش لەسەر كەمیی نرخی نەوتی کوردستان دەکرێ؟ لەو بابەتەوە چیتان هەیە؟

د. هاوڕێ مەنسوڕ بەگ: کەمیی نرخی نەوت بۆ زۆر هۆکار دەگەڕێتەوە، لەوانە: ئەو کۆمپانیایانەی لە کوردستاندا کار دەکەن، بەپێچەوانەی ئەوانەی لە ناوەڕاست و باشووری عێراقن، لە هیچەوە ژێرخانیان دروست کردووە و کاتێک نەوتەکە دەفرۆشن، دەبێت ئەو پارەیەی خەرجیان کردووە، بۆیان بگەڕێتەوە. بێ گومان لە ناوچەی شاخاویشدا هەموو پرۆسەکانی گەڕان و هەڵکەندن و دەرهێنان و بەبازاڕکردن، گرانترن لە شوێنی دیکە. جگە لەوەش، کوالێتیی نەوتی سنووری ئیداریی هەرێمی کوردستان ناگات بە کوالێتیی نەوتی کەرکووک، بەشێک لەو نەوتانەی لە هەرێمی کوردستان بەرهەم دەهێنرێن، نەوتی قورسن و نەوتی بەشێک لە کێڵگەکانیش هەندێک ماددەی نەخوازراویان تێدایە و دەبێ لەو ماددانە پاک بکرێنەوە. جگە لەوە، ڕێگرییەکانی حکوومەتی عێراقیش پێگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستانی لەو بوارە لاواز کردووە بۆ مامەڵەکردن و بەدەستخستنی نرخێکی شیاو لەبەرامبەر لایەنە نێودەوڵەتییەکاندا.