خه‌باتى كۆمه‌ڵایه‌تى
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
خەڵات عومەر 30/01/2021

خه‌باتى كۆمه‌ڵایه‌تى

11


خه‌باتى كۆمه‌ڵایه‌تى چییه‌؟
جیاوازیى له‌گه‌ڵ خه‌باتى سیاسیدا چییه‌؟
خه‌ڵكانێكى زۆر ئێستا له‌وانه‌ى چه‌پ بوون، ده‌ستبه‌ردارى خه‌باتى سیاسى بوون و هاتوونه‌ته‌ سه‌ر ڕێچكه‌ و ڕێبازى خه‌باتى كۆمه‌ڵایه‌تى.

من له‌ بانگێشتكارانى خه‌باتى كۆمه‌ڵایه‌تییم، چونكه‌ ده‌زانم له‌سه‌ر ئاستى جیهان و له‌ ئاستى كۆمه‌ڵگاى لۆكاڵى و نیشتمانه‌ بچكۆله‌كانماندا، خەباتى سیاسى هه‌م ته‌فره‌ى داوین و هه‌م نەگەیشتووەتە ئەنجام‌.

ئه‌وه‌ى ئێستا ڕوو ده‌دات و ده‌یبینین و خۆشمان تێیدا كاره‌كته‌رین، شانۆییه‌كى جیهانى و بگره‌ گه‌ردوونییشه‌، كه‌ له‌وه‌وبه‌ر تانوپۆى بۆ به‌رژه‌وه‌ندى و نه‌خۆشیى كه‌ڵه‌كه‌كردنى سه‌رمایه‌ چنراوه‌.

بۆچوونه‌كانى (كارڵ ماركس) سه‌باره‌ت به‌ كه‌ڵه‌كه‌كردنى وه‌حشیگه‌رانه‌ى سه‌رمایه‌ ته‌واو دروستن، به‌ڵام چاره‌سه‌ره‌كه‌ى سه‌باره‌ت به‌ (دیكتاتۆریه‌تى پرۆلیتاریا) هه‌و نییه‌!

ئێمه‌ نابێت هه‌موو شتێك له‌ هه‌موو كه‌س داوا بكه‌ین. هه‌ڵه‌ى گه‌وره‌ى مرۆڤایه‌تى ئه‌مه‌یه‌.

هه‌ریه‌كه‌مان به‌ هه‌موو چه‌وت و چه‌وێڵیى خۆمانه‌وه‌، ده‌مانه‌وێت كه‌سێك، سه‌ده‌یه‌ك یان دووان و سییان و ده‌ و زیاتریش، پێش خۆمان ژیاون، وه‌ڵامیان بۆ چاره‌سه‌رى ئه‌و كێشانه‌ پێ بێت، كه‌ ئێستا ئێمه‌ خۆمان، له‌م (ئێستا و ئێره‌)یه‌دا، بۆ ژیانى خۆمان وه‌ڵاممان پێ نییه‌ و پێوه‌ى گیرۆده‌ین!

(كارڵ ماركس) زیندوو بكه‌یته‌وه‌، نازانێت (ته‌له‌فۆنێكى زیره‌ك) به‌كار بهێنێت، به‌ڵام مرۆڤێكى زیره‌كى سه‌رده‌مى (كارڵ ماركس) زیندوو بكه‌یته‌وه‌، وه‌ڵامى بۆ گێلیه‌تیى ئه‌م سه‌رده‌مه‌ى مرۆڤێك پێیه‌، كه‌ ته‌له‌فۆنه‌كه‌ى زیره‌كه‌ و خۆى گه‌وج و گێله‌!

بمه‌وێت سه‌باره‌ت ئه‌مه‌ش سه‌رنجێك تۆمار بكه‌م، ده‌نووسم؛ ئه‌مه‌ وه‌به‌رهێنانێكى زیره‌كانه‌یه‌ له‌ گێلكردنى زۆرینه‌دا!

لیبرالیزمى سه‌رمایه‌دار پێت ده‌ڵێت، مرۆڤایه‌تى به‌ هه‌زاران ساڵ ته‌مه‌نه‌وه‌ هیچ وه‌ڵامى پێ نییه‌، به‌ڵام من به‌ دوو سه‌د ساڵێكه‌وه‌، وه‌ڵامى هه‌زاران ساڵ ته‌مه‌ن و ئه‌زموون ده‌ده‌مه‌وه‌، دیكتاتۆریه‌ت و فاشیه‌تى جیهانگیر ئا ئه‌مه‌ نه‌بێت، چییه‌؟!

بڕوانه‌ ئه‌م وه‌ڵامه‌ گێل و گه‌وجانه‌یه‌ چۆن خزێنراوه‌ته‌ ناو كۆنه‌ستى هه‌موو ورده‌كاریى ژیانمانه‌وه‌ و نه‌ك جیهانگیر كراوه‌، به‌ڵكوو بیركردنه‌وه‌ى مرۆڤبوونى كۆنترۆڵ كردووه‌. به‌ شێوازێكیش، كه‌ پێچه‌وانه‌كه‌ى بوونى نه‌بێت!

بڕوانه‌ چۆن سه‌دان هه‌زار ساڵ ئه‌زموونى ژیانبوون بێ بایه‌خ ده‌كرێت و ئه‌زموونى دوو سه‌د ساڵى پیرۆز ده‌كرێت؟!

ده‌كرێ به‌ ڕێسا و یاسا و په‌خش ده‌كرێت و له‌ ڕێگاى سیستمى ده‌سته‌مۆكراوه‌وه‌ ده‌سه‌پێندرێت.

من هه‌رگیز ماركسى نه‌بووم، به‌ڵام لایه‌نگرى ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌ى ماركسم، كە ‌سه‌باره‌ت به‌ كه‌ڵه‌كه‌كردنى وه‌حشیگه‌رانه‌ى سه‌رمایه‌یه‌.

وا دێته‌ پێش چاو، كه‌ تۆ له‌ هه‌ر سه‌رمایه‌دارێك بپرسیت، یان له‌ هه‌ر ملیۆنێرێك بپرسیت، یه‌كه‌م ملیۆنت چۆن په‌یدا كرد؟ درۆیه‌كى پێیه‌، به‌ڵام بۆ ملیۆنى دووه‌م و تا گه‌یشتن به‌ ده‌یان و سه‌دان ملیۆن و ملیار، پێویستى به ‌درۆ نییه‌ و سه‌رمایه‌دارى خۆى به‌ڵگه‌ى ساخته‌ى دزى و ڕووتانه‌وه‌ و وه‌حشیگه‌ریى كه‌ڵه‌كه‌كردنى سه‌رمایه‌ت بۆ ده‌هۆنێته‌وه‌!

ئه‌م درۆیه‌، ئه‌م وه‌حشیگه‌ریه‌تییه‌، چۆن له‌سه‌ر زام و ئازارى تۆ و من و ئه‌و و ئه‌وى تر، وه‌ك مشه‌خۆر نەشونما ده‌كات، چۆن په‌ره ‌به‌ سیستمى گه‌شه‌كردنى خۆى ده‌دات، به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌سه‌ر ئاستى زانستى كار ده‌كات.

تاریكترین تاریكى لیبرالیزمى سه‌رمایه‌دار، كه‌ ئێستا به ‌هه‌موو نموونه‌كانیه‌وه‌، كه‌ (دێوى چینى)یش هه‌ر زاده‌ى ئه‌وه‌، نائومێدى ده‌به‌خشێته‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ (به‌بازاڕكردن)ى جیهان و (به‌كاڵاكردن)ى مرۆڤ ده‌گه‌نه‌ ئاستێك، زانست هه‌تك ده‌كه‌ن.

زانست خۆى ده‌خه‌نه‌ پێناوێكه‌وه‌، كه‌ دژى خۆیه‌تى. ئه‌و كه‌ دژى تاریكییه‌ و ڕۆشنایى دێنێت، ده‌بێته‌ هۆكار بۆ ئه‌وه‌ى تاریكى، ڕۆشنایى له‌ گه‌ردوون بسێنێته‌وه‌!

پێش ئه‌وه‌ى سێ ئایینه‌ ئیبراهیمییه‌كه‌ بێنه‌ كایه‌، ئایینى تر هه‌بوون، ئەوانه‌ جۆرێك هارمۆنیه‌تیان له‌گه‌ڵ سروشتى گه‌ردووندا دروست كردبوو، كه‌ پێویستى به‌م هه‌موو ڕۆتینه‌ بیۆكراسییه‌ سیاسیى ئابوورییه‌ نه‌بوو، بۆ ئه‌وه‌ى مرۆڤ له‌ ماوه‌ى ته‌مه‌نى ژیانی خۆیدا ئه‌م هه‌موو ئازاره‌ بچێژێت.

له‌ڕاستیدا ئه‌وانه‌ شێواز و ڕێساى ژیان بوون، نه‌ك ئایین. ئێمه‌ش پێویستمان به‌ شێوازى ژیانه‌ و لێمان دزراوه‌ و سیستمى بازاڕ، ئایینى وه‌حشیگه‌رانه‌ى به‌سه‌ردا سه‌پاندووین!

پێش ئه‌و هه‌موو سیاسه‌ت و ئه‌و هه‌موو ئابوورییه‌، كه‌ ئێستا گه‌یشتووەته‌ ترۆپك و وه‌ك ته‌ونێكى جاڵجاڵۆكه‌یى ژیانبوونى كردووەته‌ دۆزه‌خ و مرۆڤى تاكوته‌را و بێكه‌س كردووه‌، پێكه‌وه‌بوونێكى كۆمه‌ڵایه‌تیى هه‌بوو. به‌ته‌نگه‌وه‌چوون و یه‌كترخوێندنه‌وه‌ و دڵنه‌وایى بوون هه‌بوو.

جاران ئایینه‌كان چاكه‌خوازانه‌ بوون، ڕه‌گوڕیشه‌ى كۆمه‌ڵایه‌تییان هه‌بوو. ئێستا تا به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ده‌چین، ئایینه‌كان خراپه‌كارن، تاكمان ده‌خه‌ن و لێكترى دوورمان ده‌خه‌نه‌وه‌. جا خراپه‌كارى له‌مه‌ زیاتر چییه‌؟

ڕێگاى خه‌باتى كۆمه‌ڵایه‌تى زۆرى له‌پێشه‌، بۆ ئه‌وه‌ى مرۆڤایه‌تى بزانێت، كه‌ خه‌باتى سیاسى زۆر ته‌فره‌ى داوه‌. بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌م زانسته‌ بازاڕییه‌ به‌چۆكدا بێت، زۆرمان له‌پێشه‌ بۆ ئه‌وه‌ى بزانین، كه‌ پێویستمان به‌ حیكمه‌تى سه‌دان هه‌زار ساڵه‌ى مرۆڤایه‌تییه‌.

پێویستمان به‌ كه‌ڵه‌كه‌كردنى سه‌رمایه‌ى حیكمه‌ته‌، نه‌ك كه‌ڵه‌كه‌كردنى سه‌رمایه‌، كه‌ به‌رى دره‌خته‌كه‌ى به‌ته‌نیا ده‌ردودوو و نه‌خۆشییه‌.

خه‌باتى كۆمه‌ڵایه‌تى و خۆڕێكخستن له‌ یه‌كێتى و كۆمكاریدا، بۆ ئامانجى چاكه‌خوازى، بۆ ڕووبه‌ڕبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى خراپه‌كارى له‌ هه‌ر شێواز و فۆرمێكدا بێت، سه‌ره‌تایه‌كه‌ كه‌ ده‌توانێت ئومێد دروست بكات.

 له‌ سه‌رده‌مى نائومێدیی گه‌وره‌شدا، هه‌ر شتێك بتوانێت باسى خه‌یاڵى ئومێد دروستكردن بكات، له‌ شۆڕش كه‌متر نییه‌.