خیانەت لە مێژووى كورددا
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x
كه‌یوان ئازاد 17/12/2020

خیانەت لە مێژووى كورددا

50

خیانەت لە كیمیابارانكردنى هەڵەبجە

یەكێك لەو ڕووداوە مێژووییانەی، كێشەی ڕەوای نەتەوەی كوردی لە ئاستێكی ناوخۆیی بردە ئاستێكی نێودەوڵەتی، (كارەساتی كیمیابارانكردنی شاری هەڵەبجە) بوو. ئەو ڕووداوە چەندە بۆ هەڵەبجەییەكان كارەسات و مەینەت بوو، ئەوەندەش كاریگەریى بۆ خودی كورد و دۆزەكەی هەبوو، چونكە بۆ یەكەمین جار بوو بەو شێوەیە شارێك بەتەواوی دانیشتوانەكەیەوە، بە چەكی كیمیاویی قەدەغەكراوی نێودەوڵەتى، لەلایەن دەسەڵاتدارانی وڵاتەكەیەوە بۆردومان بکرێت.

كیمیابارانكردنی شاری (هەڵەبجە) لەسەر فەرمانی (سەدام حوسێن)ى سەركۆماری عێراق و بەسەرپەرشتیی ڕاستەوخۆی (عەلی حەسەن مەجید)ی لێپرسراوی كاروباری ناوچەی باكووری ئۆتۆنۆمى لە عێراق، ئەنجام درا، کە لە (پێنج) كاتی جیاواز و لە ڕۆژی (چوارشەممە) رێکەوتی (16ی ئازاری 1988ز) شارەكەی كیمیاباران كرد. سەرەتا لە سەعات (11:25) پێش نیوەڕۆ (8) فڕۆكەی جۆری میراجی فەڕەنسیی سەر بە هێزی ئاسمانیی سوپای عێراق، شاریان بۆردومان کرد.

دواتر لە سەعات (2:15)ی نیوەڕۆ (12) فڕۆكەی تر، گەڕەکەكانی مامۆستایان و پاشایان كیمیاباران كرد. بەدوایدا و لە سەعات (3:30) عەسر، واتە تەنیا (1) سەعات و (15) خولەك دوای كیمیاربارانی ئەو (دوو) گەڕەكە، (4) فڕۆكەی تر، گەڕەكی (عەنەب) و سەر ڕێگای (عەنەب - خورماڵ)یان كیمیاباران كرد.

ئەو (سێ) شاڵاوەش وای لە دانیشتوانی ئەو شارە كرد، بۆ دەربازبوون لەو هێرشانە، ڕێگای (عەنەب) بەرەو شارەدێى (خورماڵ) بگرنە بەر، تا لەوێوە بەرەو ناوچەی سەختی هەورامان و لاپاڵەكانی چیای سوورێن بڕۆن، بەڵام وەك ئەوەی سیخووڕ و چاودێرانی ڕژێمی بەعس بەدوایانەوە بن، سەعات (4:03)ی عەسر، چەند فڕۆكەیەكی ترى ڕژێمى بەعس، ئەو ڕێگایە و پێدەشت و دەوروبەری ڕێگاى (عەنەب - خورماڵ)یان كیمیاباران كرد، تا كەسیان لێ دەرنەچێت و دوای ئەوان كەسێك باس لەو ڕووداوە و ئەو هێرشانە نەكات.

كارەساتەكە بەوەوە نەوەستا، بەڵكوو بۆ جاری پێنجەم، (8) فڕۆكەی تری هەمان جۆر، لە سەعات (6:30)ی ئێوارە، هەمان ڕێگا و ڕێگای دووەمی كۆچڕەوی ئاوارەكانی شاریان بەرەو ڕێگای (هەڵەبجە - عەبابەیلێ) كیمیارباران كرد. بەو (دوو) شاڵاوەی دواییش، كارەسات ڕووی دا، بەهۆی ئەوەی زۆرترین هاووڵاتیی ئەو شارەی كردە ئامانج.

بەپێی دەقی یەكێك لەو بروسكانەی لە شەوی (16-17ی ئازاری 1988ز)ەوە لەلایەن (عەلی حەسەن مەجید)ەوە بۆ (سەدام حوسێن)ی سەركۆماری نێردراوە، هاتووە: ’’بە پشوودرێژیی پایەدارتان و دانایی و حیكمەتی بەڕێزتانەوە، تۆوی غەدر و خیانەتمان تەفروتوونا كرد. تەنانەت نەمانهێشت بگەنە لای ئاغاكانیان لەودیو سنوور‘‘. لەو دەقەشەوە دەردەكەوێت، كە پیلانە دوژمناكارییەكەی ڕژێمی بەعس لە شەودا ئامانجی خۆی پێكاوە و ئەوەی نەخشەیان بۆ كێشابوو هاتووەتە دی.

ئەو كارەساتە بەبێدەنگیی تێپەڕى، تا ئەو كاتەی (30) ڕۆژنامەنووس و پەیامنێر و چالاكی بواری ڕاگەیاندن، وێنە و دیمەنەكانی ئەو كارەساتەیان بڵاو كردەوە. چاكەی ئەوەش بۆ كۆماری ئیسلامیی ئێران دەگەڕێتەوە، كاتێك بواری دا چەندین ڕۆژنامەنووس و پەیامنێر و نوێنەری میدیا و كەناڵە دیارەكانی ئەو كاتەی جیهان، لە ڕێگای وڵاتەكەیەوە بێنە ناوچەكە و بە چاوی خۆیان و كامێراكانیان، دیمەنەكانى ئەو تاوانانەی ڕژێمی بەعس ببینن.

ڕاستە ئەو كارە زیاتر لە خزمەتی دەوڵەتى ئێراندا بوو، تا زیاتر دوژمنەكەی لەنێو كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و ڕای گشتیی پێ تاوانبار بكات، بەڵام بۆ نەتەوەی كورد و كوردی باشوور و خەڵكی شاری هەڵەبجە، چاكە و ڕووداوێكی گەورە بوو، بۆ ئەوەی ئاستی ئەو تاوانە گەورەیەی ڕژێمی بەعس بە جیهان بگەیەنرێت.

لە پەراوێزی ئەو ڕووداوەدا دەكرێت بپرسین، كە حكوومەتى عێراق بۆچی ئەو شارەی كیمیاباران كرد؟ یان بۆ لەنێو ئەو هەموو شار و شارۆچكەى كوردستانی عێراقدا، تەنیا (هەڵەبجە)ى كردە قوربانی؟ بۆ وەڵامی ئەو پرسیارە، دەبێت بڵێین: كاتێك ئەو شارە لەلایەن چەند هێزێكی سیاسیی كوردی نەیار بە دەوڵەتى عێراق، لە سەرەتای مانگی (ئازاری 1988ز) و بە پشتیوانیی سوپای ئێران گیرا، بڕیاری دروستكردنی دەسەڵاتێكی ئیسلامیی وەك خاكێكی ئازادكراوی ئیسلامی لە عێراقدا درا. هەر بۆیە كاتێك خەڵكی شارەكە پەیامی ئێرانییەكان و چەند هێزێكی كوردییان بینی، دۆخی خۆیان و دڕندەیی ڕژێمی بەعس و كۆبوونەوەی هێزێكی زۆری سوپای عێراقیان لە شارەزووری نزیك خۆیان بە مەترسی زانی، بۆیە ویستیان لە شارەكە بڕۆنە درەوە، تا بەر نەفرەتی سوپای عێراق و ڕژێمەكەی نەكەون، بەڵام بە فەرمانی چەند فەرماندەیەكی ئەو هێزە كوردییانە و لەسەر داوای بەرپرسانی سوپای ئێران، ڕێگری لە چوونەدەرەوەی خەڵكى شارەكە كرا، تا دواجار ئەوانەی بواری دەربازبوونیان بۆ نەڕەخسا، لە (16ى ئادار)دا كەوتنە بەر نەفرەتی چەكی كیمیاویی ڕژێمی بەعس.

لەنێو ئەو ڕووداوە مەرگەسات و تراژیدیایەدا، لەوانەیە ئاسایی بێت ڕژێمێكی ستەمكاری وەك بەعس و سەرۆكێكی دیكتاتۆری وەك (سەدام حوسێن) كاری وا دژەمرۆڤانە بەرامبەر گەلەكەی خۆی و ئەو هێزانە ئەنجام بدات، كە هاتنە ناو شاری (هەڵەبجە)، بەڵام لەو تاوانە گەورەتر ئەوە بوو، كەسانێك لەنێو خودی شار و ناوچەكە، هۆكاری ئەو مەرگەساتە گەورەیە بوون. مەبەست لەو كەسانەش ئەوانە بوون، كە ڕێگرییان لە چوونەدەرەوەی خەڵكی شارەكە كرد. بەو ڕووداوەش، خەڵكی شارەكەیان بۆ ستەمی ئەو ڕژێمە و چەكە كۆكوژەكەى بەجێ هێشت.

دیارە ئەوەش لەكاتێكدا بوو، كە ئەو شارە ئەزموونی تاڵى لەگەڵ ئەو ڕژێمە هەبوو، هەر لە بۆمبابارانی شارەكە لە ساڵانى (1974ز، 1987ز)دا. لە هەردوو بارەكەشدا زیانی گەورە بەو شارە گەیشت، بۆیە لەم دەلاقەیەوە، دەبێت ئەو كەسانەی ڕێگرییان لە چوونەدەرەوەی خەڵكی شارەكە كرد، تا بەو دەردە چوون، وەك (خیانەتكار) سەیر بكرێن، چونكە ئەگەر ئەوان نەبوونایە، ئەوا خەڵكی شارەكە ڕۆژێك پێش ڕووداوەكە شارەكەیان چۆڵ دەكرد و دووچاری ئەو قوربانییە گەورەیە نەدەبوونەوە وەك بوون!

لەمەوە دەكرێت بڵێین، كە خیانەت هۆكارى سەرەكیی ئەو تاوانە بوو، تا نزیكەی (پێنج هەزار) هاووڵاتیى بێتاوانى ئەو شارە ببنە قوربانی! (خیانەتكاران)یش ئەوانە بوون، كە ڕێگرییان لە چوونەدەرەوەی خەڵكەكەی كرد. ئەوانەی ڕۆژێك دێت ناوەكانیان بخرێنە ڕوو، كە ئێستا كاتى نييە.

سەرچاوەكانی ئەم باسە:
1- حەكیم مەلا ساڵح: هەڵەبجە لە ئامێزى مێژوودا.
2- شەوكەتى حاجی مشیر: كارەساتی كیمیابارانی هەڵەبجە (1988ز).