گەلەکۆمەی دژ بە کوردستان کەی کۆتایی دێت؟
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتور و هونه‌ر
×

گەلەکۆمەی دژ بە کوردستان کەی کۆتایی دێت؟

 

عێراقی دوای ڕووخانی به‌عس، به ‌یه‌كێك له ژینگه‌ پیسەكانی سیاسه‌ت هه‌ژمار ئه‌كرێت لە دنیادا، هاوپه‌یمانان له‌ 9 نیسانی ٢٠٠٣ كۆتاییان به‌ حكومڕانیه‌تی دیكتاتۆرێكی سی ساڵه‌ی بەعس هێنا، هه‌موان چاوه‌ڕوانی ئه‌وەیان ده‌كرد دوای نه‌مانی ڕژێمێكی دیكتاتۆری، دیموكراسییەت باڵ بكێشێت به‌سه‌ر ئەم دەوڵەتە بەزۆر دروستكراو و مێژوو خوێناویەدا، لێ هەموو ئه‌و هیوایەی كه‌ هه‌بوو به ‌ده‌ستی سیاسییه گەندەڵ و مەزهەبیە‌كانی ده‌وڵه‌تی عێراق خه‌فه ‌كرا، ئەوانە نه‌ك هه‌ر دیموكراسیەتیان پیادە نه‌كرد، به‌ڵكوو تاكی عێراقیان تووشی هەزاران دەردی كۆمەڵایەتی و كولتووری و دەروونی كرد و شەڕی زۆر ناشرینیان لە دژی خەڵكی كوردستان كرد.

له‌ هه‌مووشی سه‌یروسه‌مه‌ره‌تر ئه‌وه‌یه‌، عێراق هیچ سه‌نگێكی سیاسیی له‌نێو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رۆژئاواییه‌كانیشدا نه‌ماوه،‌ كه‌چی تازە بەتازە ئەم دەوڵەتە، شەڕی ده‌سه‌ڵات به هه‌رێمی كوردستان ده‌فرۆشێت، ئەمە پاش ئەوەی سه‌دان هەزار رۆحیش له‌پێناو ئەو مەهزەلە سیاسییه‌ فاشیله‌یاندا، بوونه قوربانی.

له‌دوای ده‌ركه‌وتنی كه‌سایەتیه‌ سیاسییه‌كانی عەرەبی شیعه ‌و سوننه،‌ زۆرێك له‌ خه‌ڵكی وا چاوه‌ڕێی ده‌كرد عێراقی نوێ بتوانێت پاشماوه‌ی كۆتوبه‌ند و زۆڵم و زۆری ڕژێمی سه‌دام بسڕێته‌وه‌ و خێر و به‌ره‌كه‌تی نه‌وتی عێراق به‌كار بهێنرێت بۆ خۆشگوزەرانی و سه‌قامگیری و ئاوه‌دانكردنه‌وه.‌ ئه‌و خه‌یاڵه‌ جوانه‌ی عێراقیه‌كان رێك ‌پێچه‌وانه‌كه‌ی هاته ‌دی، ئه‌و سیاسییانه‌ی سه‌رده‌می ئۆپۆزیسیۆنبوونیان، خۆیان به ‌نوخبه و به‌ كاریزمای مه‌یدانی سیاسیی عێراق پیشان دەدا، كە هاتنە سەر حوكمی دەسەڵات، بوونه‌ مڵۆزم و بارێكی گران به‌سه‌ر شانی عێراقیه‌كانه‌وە، فه‌زای سیاسه‌تیان به‌كار هێنا تەنیا بۆ به‌دیهێنانی مه‌رامه‌ تایبه‌تی و تایفیه‌كانی خۆیان.

كورد و گه‌له‌كۆمه‌
پێش ڕیفراندۆم و دوای ڕیفراندۆمیش، هیچ كات حكوومه‌تی عێراقی راستگۆ‌ نه‌بووه هه‌مبه‌ر مافه‌ بنه‌ڕه‌تیه‌كانی هه‌رێمی كوردستان، به‌رده‌وام له‌ خۆدزینه‌وەدا‌ بوو لەئاست‌ جێبەجێكردنی مافه‌ ده‌ستورییه‌كانی هەرێم، ئه‌م راستیه‌ی كه‌ ئێمه‌ كوردین و ئه‌وان عه‌ره‌بن، به‌رده‌وام هه‌بووه‌ و هه‌ر ده‌شبێت، چونكه‌ خاكی ئێمه‌ داگیر كراوە، ئه‌و سیاسه‌ته‌ی عێراق كه‌ ئێستا په‌یڕه‌وی ده‌كات سیاسه‌تێكی كاتی نیه،‌ ناخ و هزری سیاسییه‌كانی عێراق به‌رامبه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ی كورد و خاكی كوردان كینه‌یه‌كی جێگیره، له ‌هه‌مووشی به‌ئه‌سه‌فتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كۆمه‌ڵێك سیاسەتوان و په‌رله‌مانتارانی كورد! كار بۆ سه‌ركه‌وتنی ئه‌و ئه‌جیندایه‌ ده‌كه‌ن كه ‌دژی هه‌رێمی كوردستانه‌.

من نازانم ده‌بێ تا كه‌ی ئه‌م تاڵاوی پێكه‌وه‌ژیانه‌ له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی عێراقدا بنۆشین؟ حكوومه‌تی عێراق به‌ سیاسه‌تی بانێك و دوو هه‌وا كار له‌گه‌ڵ قه‌واره‌ی هه‌رێمی كوردستان ده‌كات، له‌ به‌غدا له‌لایه‌ك رێككه‌وتنێك واژوو ده‌كات، له‌لایه‌كی تر پەرلەمانەكەی هه‌ڵیده‌وه‌شێنێته‌وه‌، ئه‌جێندای نوخبەی سیاسیی ئێستای عێراق برسیكردنی خەڵكی كوردستانە.

كاتی خۆی ئه‌مریكا و هاوپه‌یمانه‌كانی گەمارۆی توندیان خسته‌ سه‌ر عێراق شه‌قامیان ماندوو كرد، ده‌گێڕنه‌وه‌ یه‌كێك له‌ به‌رپرسه‌ باڵاكانی ڕژێمی به‌عس ئیواره‌خوانێكی بۆ ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان ساز كردبوو له‌ سه‌رده‌می ئابڵووقه‌ی ئابووریدا، سفره‌یه‌كی ڕازاوه‌ و پڕ خواردنی خۆش و گرانبەهای ئاماده ‌كردبوو، ئه‌و به‌رپرسه‌ به‌ میوانه‌كانی گوتبوو: ”سبه‌ی هه‌ر له‌ لای من ده‌عوه‌تن!“ سبەی به‌ هه‌مان شێوه‌ بۆ كاتی نانخواردن میوانه‌كان ئاماده ‌بوون، به‌ڵام سفره‌ی ئەو ئیواره‌یه‌ له‌ سفره‌ی ڕۆژی پێشووتر نه‌ده‌چوو، سفره‌یه‌كی سارد و چۆڵ، هه‌ر شۆربا و نانێكی وشك ئاماده ‌كرابوو، به‌رپرسه‌ باڵاكه‌ی ڕژێمی به‌عس هاته‌ قسه‌ و گوتی خواردنی دوێنی و ئه‌مڕۆ له ‌یه‌ك ناچێت، چونكه‌ ئه‌وه‌ی دوێنێ سفره‌ی ئێمه‌ی بەر‌پرسه‌كانه‌ و سفره‌ی ئه‌مڕۆش ئی ئەو گه‌له‌یە كه‌ ئێوه‌ ئابڵووقه‌تان خستووەته‌ سه‌ر، جا بۆیه‌ ئه‌و ئابڵووقه‌یه‌ كاریگەریی له‌ ئێمه‌ی به‌رپرس ناكات و ئێمە برسی نین، ئێوه‌ن گه‌لی عێراقتان برسی كردووه“.

جا ئه‌م سیاسه‌ته‌ی حكوومه‌تی عێراق هه‌مان ئه‌و سیاسه‌ته‌ قێزه‌ونه‌یه‌ كه‌ هه‌میشه‌ گه‌ل باجی نه‌هامتیه‌كان ده‌دات، بێگومان بە رەچاوكردنی ئەوەی دەسەڵاتدارانی رژێمی بەعس دڕندە و خوێنڕێژ بوون، لەگەڵ هیچ دەسەڵاتێكی تردا بەراورد ناكرێن، نەك هەر هی كوردستان. بەڵام نموونەكەم بۆ ئەوەیە كە خەڵكی كوردستان بزانێت ئەوەی نان و مووچەی بڕیون، حوكمڕانانی عێراقن.

ئێستا رەوشەكە ئەوەیە كە هه‌رێمی كوردستان پێویستی به‌ یەكگرتویی نێوماڵی خۆی هه‌یه،‌ تا به‌رامبه‌ر به‌م سیاسه‌تی برسیكردنه‌ی حكوومه‌تی عێراق بوه‌ستێته‌وه‌، ئه‌و په‌رته‌وازه‌ییەی كه‌ له‌نێوان كورد و كوردا هه‌یە لەنێو حزبە كوردستانیەكانی نێو هەرێمی كوردستاندا هەیە، بێهێزی كردووین لەئاست نەیاران، ئەو هەموو پەرلەمانتارە كوردفرۆشە خراپ كەوتووەتەوە لەسەرمان.

بیری ئه‌و سه‌رده‌مانه‌ ده‌كه‌م كه‌ به دانیشتنێكی بارزانی و تاڵه‌بانی ئه‌م كێشانه‌ به‌ئاسانی چاره‌سه‌ر ده‌كران، كورد سه‌نگ و هەیبه‌تی هه‌بوو له‌نێو گۆڕەپانی سیاسی و دانوستانه‌كاندا، كه‌چی ئێستا لایه‌نێك كار بۆ چاككردنی په‌یوه‌ندییه‌كان و بنیاتنانی ئابوورییەكی بەهێز بۆ كوردستان ده‌كات و لایه‌نێكی تریش كار بۆ تێكدانی په‌یوه‌ندییه‌كان و لاوازكردنی ئابووریی كوردستان ده‌كات، ئیتر چۆن عه‌ره‌بە شۆڤێنیه‌كان نابن به‌ مۆته‌كه‌ و دڕنده‌ به‌سه‌رمانه‌وه‌.

پێشنیار ده‌كه‌م هه‌موو پارته‌ سیاسییه‌كان به ‌نه‌فه‌سی كوردانه‌ و نه‌ته‌وەییانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م سیاسه‌ته‌ نادیموكراسه‌ی به‌غدا بكه‌ن، ڕاگه‌یاندن له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندییه‌ باڵاكانی هه‌رێمی كوردستان و مافە سیاسی و ئابوورییەكانی خەڵكی كوردستاندا بخه‌نه‌ گه‌ڕ، نه‌ك بانگه‌شه‌كردن بۆ بڕینی بودجه‌ و گواستنه‌وه‌ی مووچه‌ بۆ به‌غدا و بەفریشتەكردنی به‌رپرسه‌ عێراقیه‌كان، كۆكردنه‌وه‌ی ئه‌و واژوانه‌ی كه‌ بۆ بچووكردنەوه‌ی هه‌رێمی كوردستانە، با پێچه‌وانه‌كه‌ی بێت، با‌ هه‌ڵمه‌تێكی هاشتاگ یان هه‌ر چه‌ڵنجێك بكرێت كه‌ نوخبەی سیاسیی باڵادەستی ئێستای عێراق شه‌رمه‌زار بكات.