سەرمایەدارێكی كورد لە ئەمریكا كوردستانێكی بچووك دروست دەكات
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتور و هونه‌ر
×

سەرمایەدارێكی كورد لە ئەمریكا كوردستانێكی بچووك دروست دەكات

لە ناوچەکە لەسەر تابلۆیەک نووسراوە بەخێر بێن بۆ كوردستانی بچووك

سازدانی: رووكەن خاتوون تورهانڵی

وەرگێڕانی لە توركییەوە: كارزان گلی

 سەرمایەدارێكی كوردی باكووری كوردستان، لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، كوردستانێكی بچووك دروست دەكات و، ئەوەی سەردانی بكات، كولتوور و زمان و مێژووی كوردستانیان نیشان دەدات و فێریان دەكات.

محەمەد سادق تۆروون لە دوورگەی (ناپا) لە ئەمریكا، بە پارەی خۆی و ماندووبوونی خۆی، كوردستانێكی بچووكی دروست کردووە. ئەو دوای ئەوەی لە گوندی (ساری تۆسوون)ی سەر بە شاری بینگۆل خوێندنی سەرەتایی تەواو کردووە، بەهۆی نەبوونی ناسنامەوە نەیتواوە درێژە بە خوێندن بدات، بۆیە رووی لە ئیستانبۆڵ کردووە و لەوێ كاری بازرگانیی کردووە.

بەڵام بەهۆی خراپیی رەوشی كورد لە توركیا و بەتایبەت ئیستانبۆڵ، بە ناچاری رووی لە ئەمریكا کردووە و لەوێ خەریكی كاری بازرگانی بووە.

ئاژانسی (باسنیوز) دیمانەیەکی تایبەتی لەگەڵی ئەنجام داوە و ڕای دەگەیەنێت، حەزی كردووە ئەو شوێنەی تێیدا لەدایك بووە و خەڵك شتی لەبارەوە نازانێت، بە جیهانی ئاشنا بكات.

ئەو لەو دوورگەیە پانتاییەكی فراوانی كشتوكاڵی دامەزراندووە و هەموو ئەو خواردنانەی لە باخەكەیدا هەیە كوردین، بۆیە دەڵێت: "ئەوەی سەردانی ئێرە بكات، بڵێت كوردەكان كێن و چ كولتوورێكیان هەیە؟ بۆچی خاوەنی وڵات و دەوڵەت نین؟ دەمەوێت هەموو وەڵامی ئەو پرسیارانە وەربگرن و بۆیان شی بكەمەوە. لە باخەكەمدا مەیخانەیەكی جوان و ترێ و بابەتی ترێی كوردیم داناوە و كوردستانێكی بچووكم دروست كردووە.

 (باسنیوز) لە بینگۆل لە ناوچەی (كیغی) لە ساڵی ١٨٨٠ تاكوو١٩١٠ نزیكەی ٢٠٠ هەزار خەڵكی ئەو ناوچەیە ناچار كران بەرەو ئەمریكا كۆچ بكەن، ئایا هیچ مەبەستێك هەبووە لە پشت ئەو كۆچەوە؟ ئایا تۆ وەكوو منداڵێك هیچ شتێكی لەو بابەتەت لەبیرە و بۆیان باس كردوویت؟

محەمەد سادق تۆروون: كیغییەكان ١٠٠ ساڵ بەرلە ئێستا بەرەو ئەمریكا كۆچیان كردووە و ئەمەش لە چیرۆكەكانی باپیرانمەوە زانیومە و بۆیان باس كردووم. یەكەم كەسیش لە خانەوادەكەمان برا گەورەی باپیرم بووە كە چووتە ئەمریكا بە ناوی عەباس تۆروون، كاتێك لەوێ كاری خۆی داناوە و داهاتی باش بووە، ئیدی برایەكانی تریشی هێناوە بۆ ئەمریكا.

لە ساڵی ١٩٣٨ عەباس تۆروونی ماممان لە ئەمریكا دەگەڕێتەوە بۆ مەملەكەتی خۆی، خەڵكی لادێ پێی دەڵێن نابێت بچیتەوە بۆ ئەمریكا و دەیكەن بە موختار و ئەویش رازی دەبێت. مامەكانی ترم لە ئەمریكا، هەموو مانگێك پارەیان بۆ باپیرم و ئێمە دەنارد و ئەوكات١٠ بۆ ١٥ دۆلار بوو و ئەو پارەیەش بەشمانی دەكرد.

برایەكی باپیرم، لە ١٩٦١ گەڕایەوە بۆ مەملەكەت و كاتێك گەڕابووەوە، خەڵكی گوند بە شێوەیەكی زۆر فراوان پێشوازیان لێ كردووە، ئەویش دیاریی بە نرخی بۆ هێنابوون وەكو (زێڕ و پارە). هەروەها ئەوەی زۆر سەیر بوو، رادیۆیەكی لەگەڵ خۆی هێنابوو و کە بە شێوەیەكی رێكوپێك رادیۆیەكە كاری كرد و بووە سەرچاوەی زانیاریمان.

ئەوكات لە رادیۆی (ئەریڤان) باسیان لە خەباتی مەلا مستەفا بارزانی دەكرد و بۆ یەكەمجاریش لەو رادیۆیەوە گوێمان لە گۆرانیی كوردی بوو. لەو بڕوایە دام لە لادێیەكەماندا، بۆ یەكەمجار خەباتی كوردمان بەو شێوەیە ناسی و ئاگاداری بووین، واتە لە رێگەی ئەو رادیۆیەوە. هەر كاتێكیش بیانگوتایە سەربازەكان هاتن، ئێمە رادیۆكەمان لە لادێ دەشاردەوە و هیچ كەسێك بۆ دەرەوەی باس نەدەكرد كە رادیۆیەكی لەو شێوەیە لە لادێكەمان هەیە.

(باسنیوز): لە بینگۆل و كیغی كەسانی زۆر سەركەوتوو لەڕووی سەرمایەدارییەوە سەریان هەڵداوە، ئایا هۆكار چییە لەو ناوچەیە بەو شێوەیە خەڵک سەرمایەدار دەبێت؟

محەمەد سادق تۆروون: رەنگە ئەمە هەڵسەنگاندنێكی باشی بوێت، بەڵام من بە سۆسیالی دەبەستمەوە. لە ناوچەكەی ئێمە، مرۆڤەكان زۆر سروشتی و سادە و دڵسۆزن، خەڵكی ناوچەكەمان كاتێك ژیانی هاوسەری پێك دەهێنن، لەگەڵ دەرەوەی ناوچەكە هاوسەرگیری دەكەن و تا پێیان بكرێت لەناو لادێیەكەدا هاوسەرگیری ناكەن، ئەمەش بۆ ئەوەی لەگەڵ دەرەوەی خۆیان پەیوەندی ببەستن.

كیغی هەموو توێژێكی كۆمەڵگەی كوردی لەخۆی گرتووە، بۆ نموونە عەلەوی و سوننە و هەموو مەزهەبەكانی تر، هەروەها بە شێوەزارەکانی كورمانجی و زازاكی قسەیان دەكرد و لەنێوانیشیاندا جیاوازی زۆر هەبوو لەڕووی سۆسیالەوە. جیا لە شوێنەكانی‌تر، كە عەلەوی كچی نەدەدایە سونەكان و سونەكانیش كچیان نەدەدایە عەلەوییەكان، بەڵام لای ئێمە شتی وا نەبووە و هیچ جیاوازییەك لەو ڕووەوە نەكراوە.

(باسنیوز): كاتێك لە شوێنی لەدایکبوونی خۆت رۆیشتیت و هاتیت بۆ ئیستانبۆڵ، تووشی زۆر نەهامەتی بوویتەوە و كاری زۆر جیاوازیشت كردووە، دەكرێت باسی ئەو سەردەمە بكەیت كە چ زەحمەتییەكت بینیوە؟

محەمەد سادق تۆروون: بە بۆچوونی من چەمكی دڵسۆزی بێ هیچ مەرجێك كلیلی خۆشەویستییە و دەرگاكەی دەكاتەوە. فەلسەفەی ژیانی من جیاوازی نەكردنە لە نێوان مرۆڤەكاندا و بە شێوەیەكی یەكسان بەبێ مەرج خۆشم ویستوون و ئەوانەش لە چواردەورم بوون، بە هیچ شێوەیەك بە چاوێكی جیاواز سەیری هیچیانم نەكردووە و هەموویان بۆ من وەكوو یەك وا بوون، ئەمەش رێگای سەركەوتنی منی كردووەتەوە. لە كاتی كاركردنیشدا جیاوازیم لەگەل كەسدا نەكردووە و برادەرێكی باش بووم بۆ هەموویان، ئەمەش سوودی زۆری بۆم هەبووە. ئەوانەی بە شێوەیەكی توندڕەو نەژادپەرست بوونایە، هیچ رووم نەدەدانێ، بەتایبەت ئەوانەی دەیانزانی كوردم و بە خراپ مامەڵەیان لەگەڵدا دەكردم و ئەوان بە چاوی مەزهەب و نەتەوەوە و مامەڵەیان لەگەڵ دەورووبەر دەكرد.

(باسنیوز): دەڵێن لەلای زەكی موران گۆرانیبێژی ناسراوی توركیا كارت كردووە؟

محەمەد سادق تۆروون: لەلای زەكی موران دەستم بە كاركردن كردووە، وەكوو كاری ئینارە (پیشەی ڕووناکی لە کاری شانۆ)، ئەمەش بۆ من جێگەی شانازی بوو لای هونەمەندێكی گەورەی وەكوو زەكی موران كار بكەم. هەر ئەویش بوو دەستی منی گرت و خستمییە بەر خوێندن و پارەی خوێندنەكەشی دام و بە باشی منی پاراست.

هەندێك لە نەژادپەرستەكان دەهاتنە لای زەكی موران و دەیانگوت ئەمە كوردە و كەسێكی ترسناكە، ئەمەش جاروبار كاریگەریی لەسەر زەكی موران هەبوو و هەستم پێی دەكرد، بەڵام من هەمیشە وەكوو كەسێكی ئاشتیخواز خۆم نیشان داوە.

(باسنیوز): كاری تۆ و سەركەوتنت لە ئەمریكا چۆن بوو؟ لە دوای خۆت ئەو هەموو نەهامەتییەت بەجێ هێشتووە، ئەی چۆن بوو لە ئەمریكا توانیت هەنگاوی باش بنێیت و ئەو زەحمەتییانە چی بوون لە ئەمریكا هاتنە سەر رێگەت؟

محەمەد سادق تۆروون:  سەركەوتنی من لە ئەمریكا پەیوەندیی بە داهاتووی منداڵیمەوە هەبوو، چونكە بە منداڵی دەمویست لە وڵاتێكی جوان و باش بخوێنم. هەمیشە بڕواشم بەوە هەبووە، كە وەكوو كورد خۆمان پێ بگەیەنین و ببین بە مرۆڤی مەدەنی و خۆمان بەهێز بكەین. من سەرەتا چوومە ئەورووپا، بەڵام زانیم لەوێ ناتوانم منداڵەكانم ببەمە قوتابخانەی باش، بۆیە ئەمریكام هەڵبژارد و لەوێ دوو لە منداڵەكانم توانیان كۆلێژی بایلۆجی تەواو بكەن. یەكێكی تریش بەشی دەروونی تەواو كرد، بۆیە لەو ڕووەوە زۆر ئارامم كە منداڵەكانم خوێندنیان تەواو كردووە.

ئەوەی لە ئەمریكا تێ گەیشتم و چاوم کردەوە و زۆر شت فێر بووم، لەوێ تاكوو ئێستا ٤٥ سەرۆك كۆمار هەڵبژێردراوە، لەو رێژەیە ٢٨ سەرۆكیان دایك و باوكیان سەر بە دوو وڵاتی جیا بوونە، واتە یەكیان ئەمریكی و ئەوی تریان سەر بە وڵاتی تر بوون، بۆیە ئەمریكام بە بنەمایەكی باش وەرگرت بۆ ئەوەی بتوانم كاری تێدا ئەنجام بدەم.

(باسنیوز): ئەو پڕۆژەیەی كە لە ئەمریكا داتمەزراندووە، لە دەرەوەی ئەمریكا و لە توركیا و لە كوردستان پێشوازیی لێ كراوە، ئەو پڕۆژەیە چۆن وا گەورە بوو و تیشكت خستووەتە سەر چی؟

محەمەد سادق تۆروون: یەكێك لە ئامانجەكانی ئەو پڕۆژەیەم ئەوەیە، ئەو شوێنەی تێیدا لەدایك بووم و گەورە بووم بە مرۆڤەكانی تری بناسێنم، ئەوانەی لەبارەی وڵاتەكەم نازانن، فێریان بكەم و باسی وڵاتی خۆمیان بۆ بكەم. ئەوەم بە بنەما وەرگرت لە پڕۆژەكەمدا، كە هەر كەسێك سەردانی ئێرە بكات و بڵێت كوردستان لەكوێیە و كورد كێیە و بۆ دەوڵەتیان نییە؟ وەڵامەكەی وەربگرن، بۆیە پڕۆژەكەمم فراوان كرد و برەوم پێ دا. لە پڕۆژەكەمدا (لادێیەك هەیە، شەربتەخانە و شوێنێکی خواردنەوە و باخێكی تێدایە و كوردستانێكی بچووكم دروست كردووە. هەموو ئەو شتانەشی لێرە دەفرۆشرێن، هەموو بەرهەمی كوردین و هیچیان سەر بە وڵاتی‌تر نین، ئەوانەی دێنە ئێرە، زۆر دڵحۆشن بە كارەكان و بەرهەمەكانمان.

دیزاینی دوورگەی (ناپاشم) لە شێوەی كوردستانێكی بچووك كردووە و ئەوانەی دێنە ئێرە تابلۆیەك دەبینن لێی نووسراوە (بەخێر بێن بۆ كوردستانی بچووك). بەرهەمە كشتوكاڵییەكانیشمان ٥٥ جۆرە و هەر جۆرێكیش ناوی شارێكی كوردستانمان لێی ناوە، بۆ نموونە باخی هەولێر و ئامەد...هتد.

لێرە میوەی لە جۆری (ترێ، توو، زەیتوون، هەنار و شتی تریشی تێدایە)، هەر كڕیارێكیش بەناو باخەكەدا بڕوات، دەتوانێت بە خۆڕایی تامی هەر میوەیەك بكات و لەو رێگەیەشەوە كوردستانیان پێ دەناسێنین. دەمەوێت بڵێم لە باخەكەماندا١٥٠ جۆری دار گوێز هەیە، ئەوانەش بۆ پشووی هاوینە دێنە ئێرە، خانووی بچووكمان دروست كردووە لەسەر شاخ و لەناو زەرفێكدا بۆ هەر میوانێك گوێزیان بە خۆڕایی پێ دەدەین.

هەموو ساڵێكیش فێستیڤاڵی توو بەڕێوە دەبەین و ناویشمان لێناوە (فێستیڤاڵی تووی كوردستان) خەڵكێكی زۆریش بەشداریی فێستیڤاڵەكە دەكەن.