شتى بچووك
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتوور و هونه‌ر
x

8

له‌به‌رئه‌وه‌ى زانست و زانین و ماریفه‌ت ده‌سته‌پاچه‌ بووه‌، ده‌بێت بچینه‌وه‌ سه‌ر خه‌یاڵى فەیلەسووفان.


(كارل ماركس) له‌ پێشنیارى یازده‌هه‌میدا دژ به‌ (فیورباخ) گوتوویه‌تى:
“فەیلەسووفه‌كان هیچیان نه‌كردووه‌، جگه‌ له‌ لێكدانه‌وه‌ى جۆراوجۆریان بۆ جیهان”.


گوایا به‌پێچه‌وانه‌ى ئه‌وانه‌وه‌ (ماركس) ڕێسا و یاسه‌یه‌ك بۆ گۆڕینى جیهان داده‌هێنێت! به‌ڕاستى ماركس داهێنانى گه‌وره‌ى كردووه‌، له‌ ڕه‌خنه‌گرتن له‌ هیگڵ و هه‌وداى فەیلەسووفانه‌ى خه‌یاڵى وه‌ك ڕه‌خنه‌گرێكى گه‌وره‌ كردوویه‌تى، به‌و جوامێره‌ى كه‌ ده‌بێت له‌ هه‌موو زه‌مانێكدا بچینه‌وه‌ سه‌رى و بیخوێنینه‌وه‌، به‌ڵام هه‌مان ئه‌و ڕه‌خنانه‌ى، كه‌ ماركس له‌ هیگڵى گرتوون، دواجار ماركسییه‌كان خۆیان وایان كردووه‌، ببن به‌ ڕه‌خنه‌ له‌ ماركسیزم.


ساڵانێكى زۆر به‌ر له ‌ئێستاش پێم وابوو،‌ پێویسته‌ (ماركس)ى فەیلەسووف و ماركسیزم لێك جیا بكه‌ینه‌وه‌.


له‌ڕاستیدا ئه‌م قسه‌یه‌ زۆرى به‌دوادا هاتووه‌، له‌ كتێب و له‌ نووسین و لێكۆڵینه‌وه‌ى گه‌وره‌، كه‌ منێكى ئافریده‌ى بێ سه‌روسه‌ودا له‌ به‌شداریدا كه‌مترینیانم.


چى بكه‌ین؟!


پرسیارێكى گه‌وره‌یه‌ و وه‌ڵامه‌كه‌ى پڕقورسه‌.


ماركس ڕه‌خنه‌ى له‌ هیگڵ گرتووه‌، كه‌ وه‌ڵامه‌كه‌ى سه‌رتاپاگیر بووه‌، ماركسییه‌كانیش وه‌ڵامى سه‌رتاپاگیر و گه‌وره‌یان داوه‌ته‌وه‌.


ئه‌گه‌ر یه‌كێتیى شووره‌وى نموونه‌ى ئه‌و وه‌ڵامە ‌بێت، وا باشتره‌ به‌ كوردییه‌كه‌ى خۆمان به‌ردێكى له‌سه‌ر دانێین.


به‌ڵام كێشه‌كه‌ له‌وه‌دایه‌، دنیای براوه‌ى خۆرئاوا، كه‌ خۆى به‌ سه‌ركه‌وتوو ده‌زانێت و تاجى نیولیبرالیزمى له‌سه‌ر ناوه‌، ئێستا له‌ شكستێكدایه‌، هیچى كه‌متر نییه‌ له‌وەی شووره‌وى تووشى هاتووه‌.


ئا له‌م باس و خواسه‌دا، كه‌ سه‌باره‌ت (هیگڵ و ماركس)ه‌، ئه‌ڵمانییه‌كان مرۆڤایه‌تى قه‌رزاربار ده‌كه‌ن، كه‌ فەیلەسووفێكى وه‌ك (نێچه‌) ئارا ده‌بێت و مێژووگه‌رێتیى (هیگڵ) و ئابووریه‌تییه‌كه‌ى (ماركس)، بێ سه‌روسه‌ودا ده‌كات و ده‌رگا به‌سه‌ر (زانست)دا ئاوه‌ڵا ده‌كات، به‌ڵام ئه‌و زانسته‌ى، كه‌ ئاكارپه‌روه‌ره‌ و له‌ به‌ها دابڕاو نییه.


سه‌یر نییه‌، كه‌ بۆچوونه‌كانى (نێچه‌) له‌گه‌ڵ دوایین تێزه‌ زانستییه‌كاندا یه‌كانگیر و له‌گه‌ڵ دوایین حیكمه‌تى مرۆییدا به‌م ئێستاى ده‌رده‌كۆرۆنایه‌شه‌وه‌ هاوتا و ته‌ریبن.


زه‌مانێك پێش ئێستا، به‌شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان (جیل دۆلۆز) پێشبینیى ئه‌مه‌ى كردووه‌! چونكه‌ به‌تایبه‌ت، كه‌ مرۆڤایه‌تى ده‌رگیرى په‌تاى كۆرۆنا بوو، ده‌ركه‌وت ئێمه‌  چاره‌سه‌رمان زانست نییه‌، به‌ڵكوو حیكمه‌تیشه‌.


له‌ڕاستىیدا ده‌بێت بچینه‌وه‌ سه‌ر پێناسه‌ى (حیكه‌مه‌ت) و دواى ئه‌ویش (زانست)، چونكه‌ له‌م سه‌رده‌مه‌دا زانست په‌یوه‌ست و ئاوێته‌ى ئایدۆلۆجیای سیاسى و بازاڕگه‌ری كراوه‌.


له‌نێوان هیگڵ و ماركسدا، له‌نێوان ئه‌م دوو ئه‌قڵه‌ گه‌وره‌یه‌دا، دنیا دووچارى (بوحران) بووه‌. بوحران به‌ زمانى فارسى وشه‌یه‌كى (پڕگه‌وره‌یه‌). كرمانجى خۆمان وا دەبێژن.


ئه‌وانه‌ى فارسى ده‌زانن و لایان وایه‌ فارسى زمانێكى گه‌وره‌یه‌، نازانن فارسى پاشكۆیه‌كى بێ قه‌ول و قیمه‌تى كوردییه‌ و ئه‌وه‌نده‌ى كوردیى ئێمه‌ پڕ ئاڤێستاییه‌، ئه‌وه‌ى ئه‌وان هه‌ر هیچى فڕى به‌ ئاڤێستاییه‌وه‌ نییه.


(خاناى قوبادى) له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى قورئانى كرد به‌ كوردى، له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى (شیرین و خوسره‌و)ى به‌ هه‌زاربه‌ند بالۆره‌ هۆنییه‌وه،‌ ده‌ربه‌ده‌ر بوو. له‌به‌رئه‌وه‌ى له‌ هه‌مووانیش فارسیزانتر بوو، گوتوویه‌تى:
هه‌رچه‌ن مه‌واچان فارسى شه‌كه‌ره‌ن
كوردى جه‌لاى من به‌ڵ شیرنته‌ره‌ن


ئه‌م قسانه‌ زۆرتر هه‌ڵده‌گرن، چوومه‌ته‌ سه‌ر خه‌یاڵى بیركردنه‌وه‌ به‌ كوردى. ساڵانێكى زۆر هه‌ر نه‌منووسى، بۆ ئه‌وه‌ى فێر بم بیر بكه‌مه‌وه‌، كه‌ بیرم كرده‌وه‌ به‌ كوردى بنووسم و به‌خۆما بچمه‌وه‌، زانینم بیركردنه‌وه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ گه‌وره‌ترە.


كه‌ به‌خۆما چوومه‌وه‌ و بیرم كرده‌وه‌ و ده‌ستم به‌ نووسین كرده‌وه‌، هیچ هه‌واڵى خۆشم ده‌ست نه‌كه‌وت بیهۆنمه‌وه‌.


هه‌واڵه‌كانى بیركردنه‌وه‌ وه‌ك بیریارانى به‌ئاگا و هۆشى دنیا، هیچ ئومێدى خۆش و باشیان پێ نه‌بوو.


منیش له‌ڕاستیدا هیچ ئومێد و هه‌واڵى خۆشم پێ نییه‌!


هه‌مووان درۆ ئه‌كه‌ن.


هیچ شتێك باش نییه‌، ئاگات له‌ خۆت نه‌بێت ئه‌وه‌ى به‌ دۆستى ده‌زانى، ده‌تفرۆشێت، بازاڕێكه‌ سه‌روسه‌وداى نییه‌!


مادام دنیا بووه‌ به‌ بازاڕ، پێویسته‌ فێرى به‌رگریكردن بین.


به‌رگریكردن چیییه‌؟


سه‌ره‌تا ئایینه‌كان و دواتر بیروباوه‌ڕ و ئایدۆلۆجیكان، چى ناو ده‌نێیت ئه‌فسانه‌ و چیرۆكه‌كان فریویان داین و فێریان كردین كه‌ ئێمه‌ به‌شێكین له ‌هاوكێشه‌یه‌كى گه‌وره‌!


وتیان ئێمه‌ كه‌س و ساحێبمان هه‌یه‌ كه ‌لێمان قه‌وما به‌ته‌نگامانه‌وه‌ دێن و ده‌ست ده‌ده‌نه‌ ده‌ستمان و ڕزگارمان ده‌كه‌ن!


له‌ڕاستیدا وا نه‌بوو، من و تۆ سه‌د جار لێمان قه‌وما و كه‌س فریامان نه‌كه‌وت.


ئه‌مجاره‌ خزاینه‌وه‌ كووچه‌ى ماڵ و به‌دیار گوڵى زه‌رد و ئینجانه‌ و به‌ربه‌ڕۆچكه‌وه،‌ له‌ حه‌سره‌تى بێ نازیدا ماینه‌وه‌ و هه‌ر كه‌س دیار نه‌بوو، نه‌ كه‌س سڵاوێكى كرد و نه‌ هێزێك‌ هه‌بوو!


به‌ردێكى له‌سه‌ر دانێ، بێكه‌سى و ته‌نیاییه‌ك بوو هه‌ر باسى مه‌كه‌!


جا ئا له‌م (بوحران)ەدا، كه‌ به‌ كوردى (قه‌یران)ه‌، كه‌سێك بۆ من كه‌س نه‌بووبێت، جا ئیتر كه‌سم بۆ چییه‌؟


له ‌سه‌ره‌تاى ئه‌م باس و خواسه‌وه‌، خۆم به‌ ناوى گه‌وره‌ى وه‌كوو (هیگڵ) و (ماركس)دا هەڵواسى، بۆ ئه‌وه‌ى وه‌ڵام وه‌ربگرمه‌وه‌.


له‌ڕاستیدا هیچ به‌خت و ئومێدێك و هیچ هه‌واڵێكى خۆش له‌ئارادا نییه‌، كه‌ گوزه‌رانمان باش بێت. ده‌نگوباسى خۆش هه‌ر نییه‌.


هه‌موو چاره‌سه‌رێكى گه‌وره‌ و یه‌كلاكه‌ره‌وه‌، درۆیه‌كى گه‌وره‌یه‌. ئێمه‌ تاك و ته‌نیا و بچووكین، بۆیه‌ چاره‌سه‌ریى ئێمه‌ له‌ دۆزینه‌وه‌ى چاره‌سه‌ریى بچووكدایه‌.


كێ به‌ تۆى گوتووه‌ حیكمه‌تى گه‌وره‌ له‌ بچووكیدا نییه‌؟


بۆت باس ده‌كه‌م، كه‌ به‌م بچووكییه‌ى خۆمانه‌وه،‌ چه‌ند شتى گه‌وره‌مان پێده‌كرێت و له‌ كوانووى بێنه‌واییدا، چه‌ند چرامان پێ داده‌گیرسێت و چه‌ند تاریكیمان پێ ده‌ڕه‌وێنرێته‌وه‌.

(ماویه‌تى)