ریزگردها نفس‌‌‌ها را به شمارش انداخته است
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

أخبار مقاله‌ گزارش گفتگو اقتصادی چند رسانه‌ای سبك زندگی فرهنگ و هنر
x

ریزگردها نفس‌‌‌ها را به شمارش انداخته است

 

در سال‌های گذشته، مشکل ریزگردها تنها موضوعی مرتبط با آغاز فصل گرما بود اما طی یک دهه اخیر این ریتم تغییر کرده و ما شاهد طوفان‌های گرد و غبار طی هر چهار فصل سال می‌باشیم، پدیده‌ای که زندگی مردم را مختل و موجب افزایش مرگ و میر در سالمندان و نیز افزایش میزان بیماری‌های قلبی و تنفسی در کودکان و جوانان شده است.

شدت وخامت اوضاع آنچنان وسیع است که منوچهر فخری، معاون هماهنگی امورعمرانی استانداری کرماشان اعلا کرده، این استان از آغاز سال جدید شمسی تاکنون ٣١ روز را در شرایط بحران و اضطرار گذرانده است، این در حالیست که تناه دو ماه از سال جدید گذشته و این فاجعه در حوزه سلامت و محیط زیست محسوب می‌شود.

در همین رابطه، دکتر منصور سهرابی، متخصص بوم شناسی و محیط زیست، طی مصاحبه‌ای اختصاصی به دلایل شکل‌گیری طوفان‌های گرد و غبار در کوردستان و به (باس‌نیوز) گفت: "اینکه گرد و غبارهای اخیر از چه نشات می‌گیرند دلایل متفاوتی وجود دارد. اما اصلی‌ترین دلیل گرد و غبارهای بوجود آمده دخالت‌ انسانی در چرخه آب در این مناطق است. هنگامی که نیم نگاهی به پروژه‌های سدسازی‌ در منطقه می‌اندازیم با سدهای بسیار عظیمی روبرو می‌شویم که بر رودخانه‌های اصلی و مهم بنا شده‌اند. به عنوان مثال در سال ١٩٧٣ میلادی سد "الطبقە" بر روی رودخانه فرات در سوریه احداث شده که ١٢ میلیارد متر مکعب گنجایش ذخیره آب دارد. همچنین ترکیه نیز پروژه سدسازی "گاپ" را بر روی سر شاخەهای فرات، طی دهه‌های اخیر پیش برد و پروژه‌های دیگری را نیز مدنظر دارد، در سال ١٩٩٢ سد آتاتورک را احداث کرد که قریب به ٤٨ میلیارد متر مکعب آب را ذخیره می‌کند، سد ایلیسو را ساخته است که قریب به ١٠ میلیارد متر مکعب گنجایش دارد، البته خود عراق نیز دست به چنین اقداماتی زده است. باید یادآور شوم این سد سازی‌ها طی نیم قرن اخیر انجام شده است."

دکتر سهرابی در ادامه یادآور شد: "چنین اقداماتی موجب بر هم خوردن سیکل هیدرولیکی در منطقه شده است. ساخت این سدها موجب کاهش شدید آب رودخانه ‌بویژه دجله و فرات شده، این کاهش نیز موجب خشک شدن تالاب‌ها گردیدە است. این دخالت‌ها موجب کاهش ذخایر آب زیرزمینی نیز شده در واقع این اقدامات، گامی می‌باشد بسوی بیابانی شدن منطقه. زمانی که زمین رطوبت خود را از دست می دهد ذرات خاک از هم جدا شدە و ریزگرد شکل می‌گیرند، ذرات خاک  نیز توسط باد به آسانی مکان خود را تغییر می دهند و در آسمان معلق می شوند و صدها و گاها هزاران کیلومتر را طی کنند."

این متخصص محیط زیست به میزان غلظت گرد و غبار و عامل موثر بر آن اشاره کرد و گفت: "میزان غلظت ریزگردها نیز به میزان سرعت باد بستگی دارد، به عنوان مثال اگر سرعت باد هشت متر بر ثانیه باشد غلظت گرد و غبارها بسیار متفاوت خواهد بود تا اینکه سرعت باد ١٥ متر  بر ثانیه باشد، هر چه سرعت باد بیشتر باشد میزان گرد و غبار بیشتری  را با خود حمل می‌کند." دکتر سهرابی در سخنان خود به دو فاکتور حیاتی در پیشگیری از شکل‌گیری ریزگرد‌ها اشاره نمود و اظهار داشت: "هنگامی که رطوبت خاک کاهش می‌یابد سطح گیاهی زمین نیز کاهش می‌یابد، ما دو فاکتور اساسی برای پیشگیری از ریزگردها و شکل گیری گرد وغبار داریم یکی میزان رطوبت خاک و دوم  پوشش گیاه می‌باشد. هرچه میزان این دو فاکتور کم باشد میزان گرد و غبار ایجاد شده نیز بیشتر می‌باشد. متاسفانه بدلیل برنامه‌های رژیم‌های منطقه بویژه عراق و ترکیه، برخی از مردم ناچار به ترک مزارع خود شده‌اند و زمین‌هایی که پیشتر کاربرد کشاورزی داشته‌اند حالا در کشورهایی همچون عراق، سوریه و ایران به حال خود رها شده‌اند و چون این مناطق جزء کشورهای خشک محسوب می‌شوند، می‌توانند عاملی باشند برای بیابانی شدن و در نتیجه ایجاد طوفان‌های گرد و غبار."

سهرابی خاطرنشان شد: "عامل دیگر که موجب تشدید پدیده ریزگردها شدە تغییرات آب و هوایی می‌باشد. ما در خاورمیانە آثار تغییرات اقلیمی را مشاهدە می‌کنیم. درجە حرارت و  میزان تبخیر افزایش یافته و ریزش باران نیز کاهش یافته، یعنی در واقع تمام وقایعی که موجب کاهش رطوبت و کاهش میزان پوشش گیاهی می‌شود را شاهد هستیم. به عبارت دیگر تغییرات آب‌وهوایی موجب تشدید پدیده طوفان‌های گرد و غبار شدە اما تغییرات اقلیمی علت اصلی  پدیدە ریزگردها نمی‌باشد. نباید فراموش کنیم که تغییرات در چرخه هیدرولیکی در منطقه موجب تغیرات اقلیمی نیز می‌شود به عنوان مثال وقتی تالابی خشک می‌شود یا میزان آب رودخانه‌ای کاهش می‌یابد با تغیرات دما و ریزش‌های جوی روبرو می‌شویم."

در بخش دیگری از گفتگوی اختصاصی (باس‌نیوز) با دکتر منصور سهرابی، راهکاری مقابله با ریزگردها پرداخته شد. دکتر سهرابی در این رابطه گفت: "هر اقدام و عملی که موجب افزایش رطوبت خاک و افزایش میزان پوشش گیاهی شود می‌تواند مانعی برای تشکیل ریزگردها باشد. حال با یک سئوال اساسی روبرو می‌شویم، آیا کشورهایی که طی این نیم قرن دست به سد سازی زده‌اند حاضر به تامین میزان آب مورد نیاز تالاب ها هستند یا نه؟ و آیا آب ذخیره شده در پشت سدها را بار دیگر به طبیعت بازمی گردانند؟ آیا دولت‌ها حاضر هستند برنامه‌ریزی آبی خود را در راستای افزایش رطوبت خاک و افزایش و نیز احیای میزان پوشش گیاهی منطقه تغییر دهند؟ اما راه دیگر ایجاد خندق‌های بزرگ عمود بر جهت باد در کانون‌های شکل‌گیری گرد و غبار است. در واقع ایجاد هرگونه مانعی در این کانون‌ها همچون ایجاد بادشکن می‌تواند در پیشگیری از شکل‌گیری گردوغبار موثر باشد. اما کار اساسی و موثر تامین رطوب خاک است."

دکتر سهرابی همچنین افزود: "البته نباید فراموش کرد که مقابله با چنین پدیده‌ای نیازمند همکاری‌های منطقه‌ای می‌باشد چرا که کانون‌های شکل‌گیری ریزگردها در عراق، سوریه و عربستان قرار دارند و همانگونه نیز که اشاره کردم بخشی از دلایل به احداث سدها در ترکیه و برنامه‌های مدیریت آبی برمی‌گردد به همین خاطر باید یک سازمان با همکاری و مشارکت عربستان، ترکیه، سوریه، عراق و ایران ایجاد شود تا اقدامی مشترک برای مقابلە با ریزگردها صورت گیرد و در این رابطه تحقیقات لازم انجام گردد و راهکارهای موثر ارائه شود".

دکتر منصور سهرابی، در پایان سخنان خود اظهار داشت: "برخی از افراد نیز  استفاده از مالچ نفتی  را برای پیشگیری از پدیده گرد و غبار پیشنهاد می‌کنند و اشارە دارند کە در زمان صدام حسین از مالچ نفتی برای مقابلە با ریزگردها استفادە می‌شد. درست است که مالچ نفتی مانع از برخاستن گرد و غبار می‌شود اما ضرر و زیان‌های متعدد محیط زیستی در پی دارد و امروزه از آن به عنوان یک راهکار نامناسب یاد می‌کنند."