ایران در یک قدمی "بریک آوت"
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

أخبار مقاله‌ گزارش گفتگو اقتصادی چند رسانه‌ای سبك زندگی فرهنگ و هنر
x

ایران در یک قدمی "بریک آوت"

موسسه "دفاع از دمکراسی" اخیرا مقاله‌ای جامع و کامل در مورد فعالیت‌های اتمی ایران به قلم آندریا استریکر، پژوهشگر برجسته حوزه برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی، منتشر کرده که مورد توجه جامعه آکادمیک و پژەهشی جهان قرار گرفت. با داغ شدن بحران‌های داخلی ایران و اوج گرفتن اعتراضات مردمی علیه اوضاع نابسامان اقتصادی، این سئوال پیش می‌آید که صرف میلیاردها دلار برای برنامه‌های هسته‌ای چه منفعتی برای مردم و ملیت‌های محصور در ایران دارد. مقاله‌ای که در پی می‌آید ترجمه‌ای آزاد از جستاری است که خانم آندریا استریکر با محویت برنامه‌های هسته‌ای ایرام و تلاش این کشور برای رسیدن به بمب اتمی انجام می‌ده.

خبرگزاری رویترز در گزارشی از یک مقام ایرانی، که هویت آنرا فاش نکرد، نقل قولی را منتشر کرد و نوشت: "برنامه هسته‌ای ما طبق برنامه‌ریزی پیش می‌رود و زمان به نفع ماست." ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور ایران، ایران نیز طی اظهاراتی مدعی شده "فروش نفت دو برابر شده است. به طور خلاصه، از زمان انتخاب جو بایدن، تهران نه تنها گام‌های چشمگیری به سمت توانایی سلاح هسته ای برداشته است، بلکه بسیاری از آسیب‌های مالی ناشی از تحریم‌های ایالات متحده را ترمیم کرده است."

واضح است که جمهوری اسلامی عجله‌ای برای مذاکره در مورد توافق هسته‌ای بازنگری شده ندارد. وقتی هم صادرات نفت و هم ذخایر اورانیوم غنی شده در حال افزایش هستند، چه عجله‌ای داشته باشد؟ اما خطر جدی این است که مذاکرات طولانی ممکن است پوششی برای یک شکست هسته‌ای باشد - یعنی تولید اورانیوم با درجه تسلیحات کافی برای یک یا چند بمب هسته‌ای.

چگونه بایدن اجازه داد این اتفاق بیفتد؟

وقتی خبرنگاران از بایدن و سایر مقامات دولتش می‌پرسند چرا ایران اورانیوم را به سطوح بالاتر و بالاتر غنی می کند، یا چرا به این کشور اجازه می‌دهید که سانتریفیوژهای پیشرفته‌تر را مستقر کند، تنها یک پاسخ استاندارد دارند، "همه اینها تقصیر دونالد ترامپ است". آن‌ها در پاسخ‌هایشان عملکرد ایرانی‌ها را اینگونه توجیه می‌کنند که تحریکات تهران تنها پاسخی به خروج ترامپ از توافق هسته ای 2015 است.

اما تاریخ نشان می دهد که این تنها یک بهانه توخالی است. قبل از اینکه بایدن در انتخابات 2020 پیروز شود، جمهوری اسلامی اقدامات محتاطانه و فزاینده‌ای در افزایش توان هسته‌ای خود انجام داد، اما همینکه متوجه شد که بایدن بشدت علاقه‌مند بازگشت به برجام است دست به آزمایش او زد. در واقع ایران تمام اقداماتی را انجام داد تا بایدن را بسنجد که آیا با توسعه برنامه هسته‌ای آمریکا همچنان پشت میز می‌ماند و به کاهش اجرای تحریم‌ها ادامه می‌دهد؟ متاسفانه بایدن در این آزمایش سربلند بیرون آمد.

در واقع ایران از توسعه و پیشرفت‌ برنامه هسته‌ای به عنوان ابزارهای نیرومند چانه‌زنی در مذاکرات بهره می‌برد که از طریق آن می‌تواند برای کسب امتیازات بیشتر منتفع شود. در کل باید معترف شد که این پیشرفت‌ها در کنار هم، ایران را در یک موقعیت "اعلام غافلگیرکننده هسته‌ای" قرار داده است.

در ژانویه 2021، ایران سایت غنی سازی خود در فردو را مجددا فعال کرد و غنی سازی اورانیوم با خلوص 20 درصد را آغاز کرد. در فوریه همان سال، به نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) در سایت‌های مرتبط با برخی زیرساخت‌های هسته‌ای را پایان داد. سپس تهران اعلام کرد که توانسته فلز اورانیوم را تولید کند، ماده ای حساس که به عنوان هسته بمب‌های اتمی استفاده می‌شود.

در آوریل 2021، ایران با غنی‌سازی اورانیوم تا 60 درصد، خطوط قرمز غیررسمی غرب را زیر پا گذاشت - اورانیوم بسیار غنی‌شده که به گفته مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی، قابل استفاده در یک سلاح هسته‌ای خام است. تهران همه این کارها را علی‌رغم پادمان‌های بین‌المللی در کارخانه آزمایشی غنی‌سازی نطنز انجام داد - که اساساً این عمل یک دهن کجی آشکار به خواست‌ها و قوانین بین‌الملل بود- و از ترتیبات سانتریفیوژی استفاده کرد که به نظر کارشناسان مانند عملی برای دستیابی به سلاح هسته‌ای است.

تا دسامبر 2021، رژیم برای اولین بار از صدها سانتریفیوژ IR-6 خود در فردو استفاده کرد، مدلی که احتمالا برای رسیدن به سلاح‌های هسته‌ای انتخاب می‌شود. ایران اکنون دارای بیش از 2200 سانتریفیوژ پیشرفته است، در مقایسه با حدود 1200 دستگاه در سال 2015 که حداقل 500 دستگاه از آنها مدل های IR-6 پربازده بودند.

ایران همچنین پس از ادعای خرابکاری خارجی دست به اقداماتی جهت تقویت زنجیره تامین غنی‌سازی خود انجام داد و دو تأسیسات ساخت و مونتاژ سانتریفیوژ را در نزدیکی نیروگاه‌های غنی‌سازی نطنز و نیز مجتمع تونلی در اصفهان، جایی که در برابر حملات نظامی آسیب‌ناپذیر هستند، ایجاد کرد.

از فوریه 2021، بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قادر به نظارت بر تعداد سانتریفیوژهای پیشرفته‌ای که تهران ساخته است، نیستند - به این معنی که رژیم می‌تواند مقادیر ناگفته‌ای را در یک مکان مخفی نکه دارد. حفظ چنین ذخایری بسیار مهم است، زیرا ایران با استفاده از ذخایر اورانیوم غنی شده موجود، تنها به 650 دستگاه IR-6 در یک تأسیسات مخفی برای غنی‌سازی اورانیوم تا 90 درصد، یعنی سطح خلوص ایده‌آل برای سلاح‌های هسته‌ای، نیاز دارد.

بنابراین، همه عناصر لازم برای حرکت جمهوری اسلامی به سمت تولید سلاح‌های هسته‌ای مهیا شده‌اند: کاهش نظارت بین‌المللی، بهبود قابل ملاحظه توان دفاعی اتمی که به طور فزاینده‌ای در برابر حملات هوایی امن‌تر شده‌اند، فقدان مجازات‌های بین‌المللی و سرازیر شدن دلازهای نفت. کمک‌های چین، روسیه، امارات متحده عربی و دیگران، که به خرید کالاها و نفت ادامه می‌دهند، هرچند با تخفیف، ممکن است رژیم را متقاعد کند که می‌تواند تحریم‌های غیرقابل اجتناب غرب را در برابر شکست‌ها تحمل کند.

چگونه بریک آوت (دست یابی به سلاح هسته‌ای پیش از متوقف شدن بر اثر فشارهای بین‌المللی) می تواند اتفاق بیفتد

تهران به عنوان بخشی از برنامه تسلیحات هسته‌ای قبل از سال 2003، معروف به طرح آماد، به دنبال ساخت پنج سلاح هسته‌ای اولیه و توسعه توانایی انجام یک آزمایش نمایشی زیرزمینی بود. در حالی که بعید به نظر می‌رسد که ایران یک سلاح هسته‌ای خام ساخته شده از اورانیوم غنی شده 60 درصد را به نمایش بگذارد، اما از نظر فنی به اندازه کافی از این مواد برای ساخت یک بمب اتمی در اختیار دارد. به طور کلی، رژیم ممکن است به اندازه کافی اورانیوم با غنای پایین و با غنای بالا داشته باشد که در صورت غنی‌سازی بیشتر، مواد کافی برای ساخت بیش از پنج سلاح اتمی بدست آورد. در واقع بدون ترس از مداخله نظامی آمریکا، تهران ممکن است تصمیم بگیرد که از آستانه هسته‌ای عبور کند.

اگر ایران دست به ساخت تسلیحات هسته‌ای بزند، احتمالا غنی سازی تسلیحاتی را در یک تأسیسات پنهان یا در تأسیسات شناخته شده و به شدت غنی شده دنبال خواهد کرد. این می تواند مانع دسترسی آژانس بین المللی انرژی اتمی به تاسیسات اعلام شده خود در نطنز ویا فردو شود و ذخایر اورانیوم غنی شده موجود را از یک یا هر دو به یک سایت نامعلوم منتقل کند. یک کارخانه غنی‌سازی مخفی ممکن است در یک سایت نظامی باشد و در برابر ماهواره‌های کنجکاو و احتمالاً حملات هوایی بسیار مستحکم باشد.

ایران همچنین می‌تواند اورانیوم غنی‌شده خود را در فردو متمرکز کند، جایی که رژیم در حال غنی‌سازی اورانیوم تا 20 درصد در آبشارهایی است که می‌تواند به سرعت برای ساخت مواد با کاربرد نظامی، آماده شود. فردو در برابر تمام بمب‌های به اصطلاح "بمب‌های ویرانگر" که فقط ایالات متحده در اختیار دارد، تقویت شده است. در حالی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی فعالیت فردو را گزارش می‌کند، اما با وجود گزینه فشار نظامی به عنوان یکی از معدود گزینه‌ها برای جلوگیری از دست یابی ایران به سلاح هسته‌ای، ممکن است واشنگتن "بریک آوت" را به عنوان یک واقعیت موجود بپذیرد.

در چنین شرایطی تلا‌ش‌های جامعه بین‌الملل بدلیل حمایت آشکار چین و روسیه از برنامه‌های هسته‌ای ایران با شکست روبرو خواهد شد و آمریکا دو راه بیشتر در پیش روی نخواهد داشت یا با همکاری اسرائیل دست به حمله‌ای همه جانبه علیه ایران بزند یا ایران هسته‌ای، را بپذیرد.

مسیر رو به جلو

اما پیش از آنکه بریک آوت روی دهد پرزیدنت بایدن می تواند با اعلام پایان مذاکرات هسته‌ای گامی جدی را برای مهار رژیم تروریستی ایران بردارد. برجام هرگز کاری جز به تعویق انداختن محاسبه اجتناب ناپذیر انجام نداد. این توافق محدودیت‌های غنی‌سازی ایران را از سال 2024 کاهش می‌دهد که تنها خطر شکست را افزایش می‌دهد.

بعد از آن دولت بایدن باید دست به کارزار "تحمل صفر" برای تحریم خریداران دولتی و خصوصی نفت ایران بزند. دولت بایدن باید به صنعت کشتیرانی هشدار دهد که حمل نفت ایران بار دیگر مشمول مجازات های سریع خواهد شد.

در مرحله بعد، قدرت‌های غربی باید قطعنامه‌های قبلی تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را که توسط برجام لغو شده بود، بازگردانند و از آنها به عنوان مبنایی برای مجازات کمک چین و روسیه به برنامه‌های هسته‌ای، موشکی و نظامی ایران استفاده کنند. هرچه ایران بیشتر پیشرفت کند، باید فشارهای اقتصادی را بیشتر کنند. خوشبختانه، اقتصاد ایران با وجود فروش نفت، در برابر فشار مجدد آسیب‌پذیر است.

در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که در ماه ژوئن تشکیل جلسه می‌دهد، واشنگتن و متحدان اروپایی‌اش باید قطعنامه‌ای را رهبری کنند که پیشرفت‌های هسته‌ای ایران را محکوم کند. مدیرکل آژانس همچنین قرار است گزارش دهد که ایران با تحقیقات چهار ساله آژانس در مورد فعالیت غیرقانونی هسته‌ای تهران همکاری نکرده است. دو سوم آرای هیئت مدیره برای تصویب نکوهش مورد نیاز است، بنابراین لحظه ای برای باخت در آراء متقابل وجود ندارد.

واشنگتن همچنین باید ایران را تهدید کند که در صورت هرگونه اقدامی برای بریک آوت و مخفی کردن ذخایر هسته‌ای، از بمب‌های ویرانگر نفوذپذیر عمیق بهره خواهد برد.

منش و خصلت بین‌المللی جمهوری اسلامی تهاجم، توسعه‌طلبی و مداخله‌گری می‌باشد پس با چنین دولتی تنها می‌توان با زبان زور، فشار، مهار و بازدارندگی صحبت کرد. زمان آن فرا رسیده است که دولت بایدن بپذیرد که سیاست‌هایش جواب نداده است. رئیس‌جمهور باید قبل از اینکه ایران بیش از حد پیش برود، جدول را برگرداند.