ویژگی، تبعات و مخاطرات انتخابات اخیر عراق
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

أخبار مقاله‌ گزارش گفتگو اقتصادی چند رسانه‌ای سبك زندگی فرهنگ و هنر
x
بێوار ڕه‌حمان 25/10/2021

ویژگی، تبعات و مخاطرات انتخابات اخیر عراق

طبق اعلام نتایج اولیە انتخابات زودهنگام عراق( یکشنبە ١٨ مهر ١٤٠٠ خورشیدی)،  نفوذ ایران برای نخستین بار پس از  ١٨ سال رو بە افول نهادە و زمینە برای دخالت و اعمال نفوذ بیشتر  کشورهای عضو شورای همکاری خلیج  هموار شدە است. شماری از رهبران و سیاستمداران سرشناس شیعە و سنی را از چرخە قدرت خارج کرد و ستارە بخت شمار دیگر نیز درخشانتر شد. این تحلیل، بە عوامل تضعیف نفوذ ایران در عراق و جریانهای سنی و قدرتگیری بلوک صدر می پردازد.

جریانهای هوادار ایران

پس از سقوط رژیم بعث در سال ٢٠٠٣ میلادی، گروەها و جریانهای هوادار ایران در پستهای کلیدی در نهادها و وزارتخانەهایی همچون وزارت کشور، وزارت  نفت، مشاور امنیت ملی و اکثر پستهای کلیدی دیگر دست بالا را داشتند. پس از کشتە شدن قاسم سلیمانی و ابو مهدی المهندس در اوائل سال گذشتە میلادی، ستارە بخت گروەهای حشد شعبی رو بە افول نهاد.

با این وصف این برای نخستین بار است کە هواداران ایران در انتخابات ضعیف عمل می کنند. قاسم سلیمانی کنترل کاملی بر فضای عراق داشت و تغییرات لازم را بە نفع خود پدید می آورد. قاسم سلیمانی، ابومهدی مهندس، کوثرانی، الخراسانی، الفیضانی، المالکی، هادی عامری، اسدی، فالح فیاض، الشهرستانی، جفعری و بخش اعظمی از رهبران مذهبی ایران( توسط قاسم سلیمانی) در  آستانە چند انتخابات گذشتە، کنترل زمام امور را در دست داشت، لیکن پس از کشتە شدن سلیمانی، نفوذ ایران در عراق رو بە کاهش نهاد.
قیس خزعلی، در ١٨کرسی را در پارلمان عراق در اختیار داشت، در انتخابات اخیر حتی یک کاندیدای آن موفق بە ورود بە پارلمان نشدە، حزب اللە، کە ١٠ کرسی پارلمانی  در اختیار داشت، هیچ کرسی ای در این انتخابات کسب نکردە، بلوکهای احمد اسدی و خالد فیاض نیز کرسی ندارند. فالح فیاض کە هموارە دارای ٢٠ کرسی بود، در این بار بسیار ضعیف ظاهر شدە است.

بە گمان من، از جمع هوداران ایران کنون تنها نوری المالکی با کسب ٣٤ کرسی پارلمانی در صحنە سیاسی حضور دارد کە احتمال می رود همچون گزینەای از جانب آمریکائیان و کشورهای خلیج مورد توجە قرار گیرد.

تبعات انتخابات اخیر

نخست/ ابراهیم جعفری، نوری المالکی و حیدر العبادی از رهبران حزب دعوە، کە پست نخست وزیری عراق را در سە دورە در اختیار داشتند، در حد انتظارات مردم عراق نبودند،چرا کە در آن  دوران صرفا در هر دو وزارتخانە نفت و نیرو، قریب ١٢٠ میلیارد دلار ناپدید شدە است. رهبارن حزب دعوە کلا، از نظر مدیریتی بسیار ضعیف عمل کردند. بویژە در دورە دوم نخست وزیری، نوری المالکی بە تکروی گرائید، نخستین پیامد آن نیز انشقاق در صفوف حزب دعوە و جدایی حیدرالعبادی و جمع دیگری از کادرهای متنفذ از این حزب کە برخی از آنها کنج عزلت برگزیدند، بود.

دوم/ حشد شعبی با فتوای مرجع عالی تقلید، آیت اللە سیستانی تاسیس شد، لاکن پس از این فتوای  آیت اللە سیستانی، حشد شعبی بوسیلە شماری از رهبران حزب دعوە همچون، هادی العامری، ابومهدی المهندس، فالح فیاض، ابو فدک، قیس خزعلی، زید شبلی، احمد همدانی و احمد اسدی از اوامر مرجعیت و منافع ملی عراق فاصلە گرفت و حشد شعبی تحت فرامین مستقیم ایران عمل می کرد.
سوم/  درحالی کە عادل عبدالمهدی نخست وزیر رسمی بود، ولی تمامی تصمیمات توسط جهاد هاشمی و بە نفع حشد شعبی گرفتە می شد. رهبران حشد شعبی یک دولت موازی تشکیل دادە بودند و تصمیمات خود را بر دولت رسمی تحمیل می کردند. این امر موجبات نگرانی آمریکائیان فراهم کرد، چرا کە انها بە وضوع می دیدند کە ٩٠درصد تصمیمات ایران در عراق اجرا می شود و پس از جروج آمریکائیان صرفا ١٠ درصد اختیار امور این کشور در دست آنان بود، تداوم این وضعیت همچنین نگرانی اردن، امارات و عربستان سعودی را نیز درپی داشت. گذستە از اینها، امضای یک قرارداد ٥٠٠ میلیارد دلاری با چین، یکبارە خشم آمریکائیان را برانگیختند.
چهارم/ تبعات اعتراضات اقشار مختلف مردم عراق و کشتە شدن ٦٠٠ معترض در جریان این اعتراضات توسط شبەنظامیان و ربودن و شکنجە هزاران تن از آنان، زمینە را برای حضور مقتدی صدر در میان مردم فراهم کرد، در آستانە تظاهرات مذکور مقتدی صدر بە قم رفت و در حین بازگشت، پیامی را تحت عنوان“ شلع قلع“ منتشر کرد و پس از آن کابینە یک سالە عادل عبدالمهدی  از پست نخست وزیری عزل شد.
بەدنبال برکناری عادل عبدالمهدی نیز، مصطفی کاظمی بە عنوان نخست وزیر منتصب شد کە وی بە تبعیت مقتدی صدر معروف است، کاظمی در یکی از اظهارات خود مقتدی صدر را ” سید المقاومە“ خواند، این خطاب نگرانی اعراب شیعی و حشد شعبی را در پی داشت. کاظمی در دو سال نخست وزیری خود، صرفا در پی  اجرای فرامین مرجعیت کە برگزاری انتخابات زودهنگام بە امر وی بود و همچنین مقتدی صدر بود.
بزرگترین طرح جریان صدر، طرح خیابان بود، این طرح در سال ٢٠١٠ مطرح شد، در سال ٢٠١٣ برای نخستین بار دیداری میان محمد بن سلمان و مقتدیا صدر در ریاض پایتخت عربستان انجام شد کە این دیدار را می توان بە نقطە آغاز  طرح شام جدید بود، ولی در سال ٢٠٢١ با حمایت صدر و تحت رهبری مصطفی کاظمی، طرح شام جدید بە اجراء گذاشتە شد و اجرای این طرح زمینە را برای برقراری روابط میان امارات متحدە عربی، اردن، عربستان عسعودی و مصر با عراق را فراهم آورد. یکی از خواستەهای صدر از کاظمی این بود کە شورای اقتصادی عراقی- سعودی تشکیل شود کە چنین نیز شد.
مجموع عوامل مورد اشارە زمینە را برای ایجاد تغییرات در نقشە سیاسی عراق پدید آورد.
عوامل قدرتگیری صدر
عمدەترین عوامل پیشتازی صدر در انتخابات زودهنگام اخیر پارلمانی عراق در ١٨ مهرماە گذشتە را  در سە مورد خلاصە کرد کە شامل:
اولا/ صدر در اظهارات خود مرتبا از لزوم ایجاد اصلاحات دم می زد، همچنین ارتباط نزدیکی با اقشار پایین جامعە داشت.

ثانیا/ صدر تنها کسی بود کە صرفا با نامە یا توئیتی، همە مقامات دولتی عضو جریان خود را بە استعفاء وا می داشت.
ثالثا/ صدر بیش از همە  خود را یک عراقی واقعی می داند و درپی احیای مجدد آن است.
با این همە، چندی پیش از برگزاری انتخابات، صدر بە دیدار آیت اللە سیستانی رفت، این حالی است کە صدر حدود ١١ سال است کە هیچ یک از مقامات عراقی را بە عضور نپذیرفتە است، چنین دیداری نیز برای صدر یک دستاورد مهم محسوب می شد و پس از دیدار مزبور، مرجعیت نیز با اشارە این ضرب المثل کە ” المجرب لایجرب“ (ازمودە را ازمودن خطاست) اعتبار بیشتری بە صدر بخشید.

عربهای سنی در میان دو ائتلاف بە رهبری حلبوسی و خنجر

بلوک اعراب سنی در میان دو جبهە تقسیم شدەاند، جبهە قدرتمند حلبوسی کە ٣٧ کرسی را در انتخابات اخیر کسب کردە و از حمایت حداکثری اردن و امرات متحدە عربی برخوردار است و ائتلاف خمیس خنجر نیز توسط ایران، قطر و نوری المالکی در داخل عراق حمایت می شود و با تشویق وی نیز بە جریان روند سیاسی عراق بازگشتە است.
در انتخابات اخیر، شماری از جریانهای سنی نیز همچون جریانهای شیعی از روند انتخابات بازماندند و اشخاصی مثل احمد مصاری، جمال کربولی، احمد کربولی، اسامە نجیفی، خالد الانباری، صباح دلیمی، صالح موتلگ، رشید عزاوی و فایق زیدان راندە شدند.تمامی این رهبران عرب سنی، ببرای نخستین بار است از جریان رقابتهای انتخاباتی با می مانند و فاقد کرسی پارلمانی هستند. همچنانکە در میان جریانهای شیعی نیز کسانی همچون عمار الحکیم، حیدر العبادی، خالد اسدی، ایاد علاوی نیز در این انتخابات مغلوب شدند.

کابینە کشورهای همجوار در عراق

براساس ارزیابیها کابینە آیندە عراق، کابینە کشورهای همجوار و جهانی همچون، آمارات متحدە عربی، اردن، عربستان سعودی، ترکیە، آمریکاو ایران خواهد بود، در سطح عراق نیز قدرت در دست مقتدی صدر، مسعود بارزانی، محمد حلبوسی و نوری المالکی خواهد بود.

پس از ورود جریان صدر در ٢٠٠٣ بە صحنە سیاسی عراق، مقمات وابست بە این جریان در آواخر تمام کابینەها، از پستهای خود استعفاء می دهند، بە عبارتی دیگر نمی توان بر روی وعدە و وعیدەهای آنها  اعتماد کرد چرا بەناگهان بە وعدەهای خود پشت می کنند.
کورد و فرصتهای پیش آمدە
این انتخابات فرصتهای گوناگونی را پیش پای کورد نهادە، کورد می تواند بە دوران طلایی اقتدار خود باز گردد، چرا کە دیگر اقلیم کوردستان در معرض تهدید شبەنظامیان نخواهد بود، شبە نظامیان در سراسر مناطق خارج از حوزە اداری اقلیم کوردستان سرگرم تاخت و تاز بودند و خطری جدی برای سکنە این مناطق محسوب می شدند، ولی با کسب کرسیهای زیادی توسط کورد از موصل گرفتە تا خانقین بر کاندیداهای مورد حمایت شبەنظامیان پیشی گرفتند، بطوریکە این شبەنظامیان حتی موفق نشدند کە یک کرسی را در پارلمان بە دست آورند.
مسالە حائز اهمیت در اینجا، حضور همبستە کورد در بغداد است. کورد قادر خواهد بود کە بالانس را بە نفع خود تغییر دهد، طوریکە تصمیم  تشکیل کابینە بەجای بغداد، در هولیر گرفتە شود.

کورد سالهاست کە شناخت خوبی از نوری المالکی دارد، وی پس از سقوط صدام از طریق کوردستان بە بغداد بازگشت، هر زمان کورد با نوری المالکی تعامل کردە، اکثرا در نهایت بە نظراتس جامە عمل پوشاندە شدە است، آمریکا کشورهای خلیج فارس درصدد احیای عراقی خارج از سلطە همەجانبە ایران هستند. عراقی شیعی- صدری در مدل و متناسب با کشورهای خیج هستند. لذا باید کورد در همەحال گوش بە زنگ باشد.
نتیجەگیری

تشکیل دولت در عراق پس از انتخابات ١٨مهر گذشتە، بسیار پیچیدە خواهد بود، چراکە جریانهای سیاسی در داخل درپی دستیابی بە مطامع خود هستند، صدر، بارزانی، حلبوسی، مالکی چهار   برندە اصلی انتخابات، هرکدام برنامە متفاوت سیاسی خود را دارند، از دیگر سو، دولت آیندە عراق ، دولتی است کە مجری سیاست قدرتهای منطقەای، همجوار عراق و جهانی، از جملە بریتانیا و آمریکا خواهد بود، لذا تشکیل بزرگترین بلوک پارلمانی برای تشکیل دولت آیندە، بسیار دشوار خواهد بود.
بیوار عبدولرحمان/ همکار و هماهنگ کنندە مرکز مطالعات منطقەای مدیترانە