موقعیت کورد در پارلمان ترکیە
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

أخبار مقاله‌ گزارش گفتگو اقتصادی چند رسانه‌ای سبك زندگی فرهنگ و هنر
x

موقعیت کورد در پارلمان ترکیە

اگر رای دهندگان کورد بە احزاب کورد رای بدهند، موقعیتی مشابە (CHP)  خواهند یافت

چنانچە بخواهیم بە موقعیت کورد در پارلمان ترکیە بپردازیم، لازم است بە آغاز دهە نود قرن گذشتە برگردیم، چراکە در آن زمان ٢٠ نمایندە کورد رسما و تحت عنوان نمایندگان کورد وارد پارلمان این کشور شدند، تا پیش از آن رای کورد  در سرتاسر ترکیە بە نفع احزاب ترک بە صندوقها ریختە می شد، علت آن نیز معلوم بود، چراکە تاسیس یک حزب ویژە طرفدار حقوق کورد در آن کشور ممنوع بود.

  تا پیش از آغاز دهە نود میلادی قرن گذشتە، شخصیتها و فعالان سیاسی کورد صرفا از طریق کاندیداتوری در احزاب ترک وارد پارلمان می شدند، بە عنوان مثال، احمد ترک از طریق لیست حزب جمهوری خلق (CHP) وارد پارلمان ترکیە شد.

در دوران ریاست جمهوری مصطفی کمال آتا ترک نیز، تعدادی کورد وارد پارلمان شدند، ولی حق هیچ اشارەای بە حقوق کورد در پارلمان ترکیە را نداشتند و تنها اجازە دفاع از از ملت ترک و انکار هویت خویش را داشتند، معروفترین نمونە این دستە از نمایندگان، حسن خیری، یکی از دست نشاندگان آتا ترک بود و با پوش کوردی در جلسات پارلمان حاضر می شد و در سفرها اروپایی خویش نیز از بە رسمیت شناختن حقوق کورد توسط آتا ترک و حل مسالە کورد در آن کشور داد سخن می داد و عاقبت نیز بە فرمان آتا ترک بە دار آویختە شد.

می توان ادعا کرد کە بەدنبال تاسیس حزب عدالت و توسعە نیز، کورد تا حدی بەخود آمدند، چراکە ممنوعیت تکلم بە زبان کوردی و آوازخواندن در اماکن را پیدا کردند و حتی یک کانال تلویزیونی کوردی  تحت عنوان (TRT) پخش برنامەهای خود را آغاز کرد و تا کنون نیز بە فعالیت خود ادامە می دهد.

لیکن با وجود رفع محدویتهای یاد شدە، هنوز کورد در پار لمان ترکیە موقعیت و تاثیرچندانی برخوردار نیست.

حزب دموکراتیک خلق ها (HDP) در سال ٢٠١٥ مصمم شد کە بە عنوان یک حزب مستقل طرفدار حقوق کورد وارد پارلمان شود و در این زمینە نیز احزاب ترکیە و اتحادیە اروپا تمام قد از  آن حمایت کردند، چراکە چنین تصور می کردند کە با تقویت حضور نمایندگان کورد در پارلمان ترکیە ، امکام حل مسالمت آمیز مسالە کورد از این طریق فراهم می شود.

حزب دموکراتیک خلق ها با کسب یک موفقیت بزرگ در انتخابات ٢٠١٥ (١٣٨٤) خورشیدی، ٨١ کرسی پارلمانی را بە دست آورد کە در تاریخ این کشور بی نظیر بود و تا حدی موقعیت کورد تقویت شد، همچنین برای نخستین بار نیز یک حزب مستقل طرفدار حقوق کورد با کسب بیش از ١٠درصد آراء (بەعنوان حد نصاب لازم برای ورود بە پارلمانی) وارد پارلمان شد.

ولی با بالاگرفتن اختلافات میان حزب دموکراتیک خلقها و حزب عدالت و توسعە، (هدپ) با اهرم پارلمانی قوی ای کە در دست داشت، معادلات سیاسی موجود را بە نفع  در راستای تثبیت حقوق کورد تغییر دهد و رجب طیب اردوغان با رفع مصونیت پارلمانی از ١٠ تن از نمایندگان این حزب از جملە صلاح الدین دمیرتاش و فیگن یوکسک داغ، آنان را بە زندان انداخت

در پاسخ بە این پرسش کە چرا (هدپ) با حزب عدالت و توسعە وارد ائتلاف نشد و بە مخالفت با آن برخاست، در  فرصت دیگری بە آن خواهیم پرداخت، ولی فعلا اگر بە پاسخ بە پرسش اصلی خود کە چرا برغم اینکە کوردها یک چهارم جمعیت ترکیە را  تشکیل می دهند، ولی با این حال موقعیت پارلمانی آنها در پارلمان ترکیە کماکان ضعیف است، برگردیم، می توان چند عامل در این   رابطە دخیل دانست از جملە:

نخست: عدم اتفاق نظر میان احزاب کورد باعث شدە کە در هنگام برگزاری انتخابات آراء رای دهندگان کورد بدلیل پراکندگی تاثیر ملموسی نداشتە باشد و حدودا ١٠ کرسی را از دست بدهند.

دوم: میزان اعتماد رای دهندگان کورد، بە احزاب طرفدار حقوق کوردها، هنوز بە سطح مطلوبی نرسیدە بدین خاطر رای خود را بە نفع احزاب ترک بە صندوقها می ریزند، بویژە اقشار محافظەکار

کورد کە (هدپ) را شاخە سیاسی  پ ک ک در پارلمان بە حساب می آورند، لذا حاضر بە دادن رای خود بە آن نیستند.

سوم: انتخاب کاندیداها نیز، با دخالت مستقیم  پ ک ک صورت می گیرد، این نیز یکی دیگر از عوامل ندادن رای بە آنها و سرازیرشدن بسیاری از آراء کوردها بە نفع احزاب ترک است، بە عنوان مثال در انتخابات ٢٠١٨، پ ک ک اجازە نداد کە نام آلتان تان اجازە در لیست کاندیداهای (هدپ)  گنجاندە شود، این درحالی است کە آلتان تان شخصیتی معروف و متنفذ در شمال کوردستان است.

چهارم: احزاب ترک با مهارت تمام رای کوردها را جذب می کنند، بویژە  حزب عدالت و توسعە، موفق شدە آراء اقشار محافظەکار کورد را بە خود جلب کند. همچنین بخش زیادی از کوردهای آسیمیلە شدە بە احزابی همچون حزب جمهوری خلق و حزب حرکت ملی رای می دهند.

اردوغان در ١٣٩٧، بە آمریکا سفر کرد، در یک کنفرانس خبری در پاسخ بە پرسش یکی از خبرنگاران کە آیا درصدد حل مسالە کورد نیستید؟ گفت: " صرفا در حزب من ٥٠ نمایندە کورد وجود دارد، بنابراین در ترکیە مسالەای بە نام مسالە کورد مطرح نیست و آنچە هست مشکل (PKK) و (YPG) است."

چنانچە ٥٠ تن از نمایندگان عضو حزب عدالت و توسعە، ٨١ تن نمایندە (هدپ) و حدود ١٠ نمایندە  حزب جمهوری خلق کورد باشند،  مجموع کل نمایندگان کورد در پارلمان ترکیە بە ١٤٠ نمایندە می رسد کە ١٥ تن از آنها ترک هستند، با توجە بە این تعداد نمایندە کورد می توان گفت، چنانچە رای دهندگان کورد، آراء خود را بە احزاب طرفدار خود بدهند و احزاب مزبور نیز در با تشکیل ائتلاف در رقابتهای انتخاباتی مشارکت کنند، در چنین شرایطی موقعیت کورد در پارلمان ترکیە در سطح    حزب  جمهوری خلق کە دارای ١٣٤ کرسی و بزرگترین حزب اپوزیسیون، قرار خواهد گرفت.

تا زمانیکە تعداد کرسیهای پارلمانی نمایندگان کورد بە بالاتر از١٠٠ کرسی نرسد، امکان دستیابی کورد بە حقوق خود از طریق مبارزە پارلمانی میسر نخواهد بود، لذا برای رسیدن بە این هدف لازم است کە در استراتژی و سیاستهای خود تجدیدنظر کنند.