صفر عزیزی: صلح اعراب و اسرائیل موجب گسترش دمکراسی و توسعه‌ی اقتصادی در خاورمیانه می‌شود
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

اخبار مقاله گزارش گفتگو اقتصادی چند رسانه‌ای سبك زندگی فرهنگ و هنر
×

صفر عزیزی: صلح اعراب و اسرائیل موجب گسترش دمکراسی و توسعه‌ی اقتصادی در خاورمیانه می‌شود

گفتگو: شهرام میرزایی

از زمانی که شعار "راه قدس از کربلا می‌گذرد" به اصل استراتژیکی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بدل شد، تنها عاید این کشور انزوای هر چه بیشتر، فشارهای روزافزون بین‌المللی، گسترش فقر و فحشا و عقب‌افتادگی در ایران بوده و در سطح بین‌المللی نیز تنها چیزی که به جهانیان ارائه داده گسترش عداوت، کشتار، جنگ‌های داخلی و بنیانگذاری گروه‌های تندروی مذهبی است. اما حال بعد از گذشت بیش از چهل سال از آن روزگاران مردم خاورمیانه متوجه شده‌اند که باید برای گریز از این جهنم کاری کرد. به همین خاطر، در میانه‌ی شعف و شادی جهانیان، در روز سه‌شنبه، ٢٥ شهریور ٩٩، سران کشورهای امارات، بحرین و اسرائیل دست در دست هم توافقنامه‌ی صلح را در کاخ سفید آمریکا امضا کردند تا برگی تازه از دورانی نو، برای آسایش و آرامش بشر ورق بخورد. در همین رابطه و برای بررسی ابعاد و تبعات این واقعه‌ی تاریخی با "صفر عزیزی"، استاد دانشگاه و کارشناس امور سیاسی ساکن دانمارک، مصاحبه‌ای انجام داده‌ایم که متن کامل آن در پی می‌آید.

 

باس‌نیوز: واکنش تند ایران نسبت بە توافق ‌صلح اسرائیل و امارات از چە ناشی می شود؟

صفر عزیزی: برای پاسخ به این سئوال ابتدا باید نیم نگاهی به بنیاد سیاسی و ایدئولوژیک جمهوری اسلامی بیاندازیم. جمهوری اسلامی از همان ابتدای قبضه‌ی قدرت بعد از سقوط رژیم پادشاهی ایران، سیاست ایدئولوژیک شیعه‌گرانه ١٢ امامی را در منطقه در پیش گرفت. به این معنا که سعی کرده از طریق تحریک شیعه‌های منطقه، هژمونی خود را در منطقه تثبیت کند. این جنگ ایدئولوژیک وهابیسم عربستانی و شیعه‌گرایی ایرانی قدمت تاریخی دارد که بیشتر در چارچوب اعمال سلطه‌ و زیاده‌خواهی این دو جهان‌بینی در منطقه، خود را تعریف می‌کند. در واقع تقابل و رقابت این دو کشور نه بەصورت مستقیم، بلکه توسط گروه‌های نیابتی‌شان تداوم داشته و این سلطه‌طلبی در منطقه از سوی این دو نیرو راهی شد برای به کرسی نشاندن ایدئولوژی و گروه‌های مورد حمایت‌شان.

کشورهای عربی همیشه جمهوری اسلامی را به عنوان اصلی‌ترین تهدید امنیتی خود معرفی کرده‌اند. کشورهای عربی برای مهار ایران به یک متحد استراتژیک و مهم مانند اسرائیل که توان مقابله نظامی با ایران را داشته باشد، نیاز دارند. باید گفت توافقات صلح اخیر بیش از پیش ایران را از لحاظ دیپلماتیک منزوی و ایزوله می‌کند و موجب افزایش فشار بین‌المللی هم بر جامعه ایران و هم حکومت اسلامی می‌شود.

از سوی دیگر، ایجاد مسائل و مشکلات خارجی همیشه بخش جدائی‌ناپذیر سیاست رژیم‌های توتالیتر بوده، بەویژه در مقاطعی که این رژیم‌ها دچار بحران‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی می‌شوند. جمهوری اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیست و همیشه سعی کرده تا تمرکز مردم را از مسائل داخلی به سمت موضوعات خارجی منحرف سازد.

البته اتحاد و همبستگی کشورهای عربی با اسرائیل، موجب هراس ایران نسبت به از دست دادن جایگاه و موقعیتش در منطقه شده و احساس می‌کند که از لحاظ نظامی و دیپلماسی محاصره شده است. البته باید به ایران هم حق بدهیم، زیرا اعراب و اسرائیل دیدگاه مشترکی در مورد تهدیدات ناشی از ایران دارند و همین نیز موجب چند برابر شدن فشارها بر این رژیم خواهد شد.

من بر این باورم که طی هفته‌ها و ماه‌های آینده کشورهای بیشتری به سمت اتحاد و صلح با اسرائیل گام بر خواهند داشت. منافع مشترک و وجود دشمنی ایدئولوژیک و مذهبی همچون ایران، موجب همبستگی و اتحاد کشورهای خلیج با اسرائیل خواهد شد. کشورهای خلیج بیش از مساله فلسطین به امنیت ملی خود اهمیت می‌دهند و این امنیت بەخاطر گسترش هژمونی ایران مورد تهدید جدی قرار گرفته است.

باس‌نیوز: بازخورد مثبت این توافقنامه در کشورهای اسلامی و حمایت اکثر کشورهای عربی از آن را چگونه تحلیل می‌کنید؟

صفر عزیزی: این توافق می‌تواند گام بسیار مهمی در راستای عادی‌سازی روابط جهان عرب با اسرائیل محسوب شود. از زمانی که اسرائیل در سال ١٩٤٨ تأسیس شده، کشورهای عربی از موضوع اسرائیل به عنوان کارتی امنیتی جهت سرکوب و حذف مخالفین خود بهره برده‌اند. از سوی دیگر، این کشورها برای مقابله با اسرائیل میلیاردها دلار سلاح‌های پیشرفته خریداری کرده‌اند در حالی که می‌شد این پول‌ها را جهت آسایش و رفاه جامعه‌شان، صرف کنند. از سوی دیگر، صلح اعراب و اسرائیل می‌تواند موجب گسترش دمکراسی، آزادی و همچنین توسعه اقتصادی در منطقه شود که به نفع ساکنان این بخش از جهان می‌باشد.

نقطه قوت این توافق گسترش فرهنگ دیالوگ و تسامح دینی در منطقه است که بی‌شک می‌تواند موجب گسترش دمکراسی، آزادی و توسعه‌ی اقتصادی شود که به نفع همگان است. کشورهای عربی می‌توانند در زمینه‌های تکنولوژی، امنیتی و دانش‌های مختلف از پتانسیل‌های اسرائیل منتفع شوند و اسرائیل نیز می‌تواند از بازارهای عربی سودمند گردد.

تحریم و تهدید کردن اسرائیل طی هفت دهه گذشته نه تنها اسرائیل را به زانو در نیاورده بلکه هر سال بیش از گذشته خاک فلسطینی‌ها به اسرائیل ضمیمە شده است. ایجاد احساس تنفر نسبت به اسرائیل از سوی حکومت‌های منطقه نیز موجب ایجاد گروه‌های تندروی اسلامی گردیده. القاعده، داعش و جمهوری اسلامی نمونه‌هایی هستند که به خوبی توانسته‌اند از گفتمان خصومت با اسرائیل و آمریکا در راستای موبیلزه کردن مردم به نفع خود بهره ببرند. همچنین بر این باورم که این توافق تاریخی موجب تسریع و تسهیل مذاکرات فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها می‌شود و آن‌ها را وا می‌دارد تا راه‌ حلی نهایی برای پایان دادن به ٧ دهه جنگ و ویرانی بیابند.

باس‌نیوز: نقش ایران در نزدیکی امارات به اسرائیل و بەطور کلی کشورهای عربی به اسرائیل چیست؟

صفر عزیزی: همان‌طور که در پاسخ سئوال اول گفتم، اکثر قریب به اتفاق کشورهای عربی ایران را کشوری زیاده‌خواه و سلطەطلب می‌دانند. کشورهای خلیج، بەویژه در مورد گسترش قدرت ایران و نفوذ ایدئولوژی جمهوری اسلامی در منطقه، منافع خود را در خطر می‌بینند. ایران بیشتر گروه‌های تندروی منطقه را ساپورت می‌کند و قصد دارد از طریق این گروه‌ها هژمونی خود را اعمال و تثبیت کند. یمن، عراق، لبنان و سوریه چند نمونه از کشورهای عربی است که ایران نقش اساسی را در سیاست این کشورها ایفا می‌کند و این واقعیت نیز امنیت ملی کشورهای خلیج و اسرائیل را با خطر جدی روبرو ساخته است. به همین خاطر توافقنامه‌ی امضا شده از سوی اسرائیل و دو کشور عربی تنها یک صلح‌نامه‌ نیست بلکه یک توافق امنیتی نیز می‌باشد. باز شدن آسمان این کشورها به روی اسرائیل می‌تواند تهدیدی جدی علیه جمهوری اسلامی باشد و این رژیم نیز دیگر نمی‌تواند مانند گذشته اسرائیل را تهدید کند.

باید گفت ایران مهمترین فاکتور توافقات و عادی سازی روابط اعراب و اسرائیل است. از سوی دیگر ایران نیز می‌کوشد با تحریک نیروهای اسلامی جوامع مذکور و گروه‌های تندرو از میزان تهدیدات این توافقات بکاهد و بار دیگر پروند‌ه‌ی فلسطین را به اصلی‌ترین اهرم فشار علیه کشورهای خلیج و نیز انجام معاملات سیاسی و بازرگانی با غرب، بدل کند.

در واقع باید بگویم که این توافق آنقدر که توافقی امنیتی برای مقابله و مهار جمهوری اسلامی می‌باشد، یک توافق صلح محسوب نمی‌شود. کشورهای خلیج و اسرائیل منافع مشترک و دشمنی مشترک دارند و در شرایط فعلی خصومت کشورهای خلیج با اسرائیل جای خود را به ائتلافی امنیتی علیه هژمونی ایران در منطقه داده است.

باس‌نیوز: دستاوردهای مثبت گسترش صلح اعراب و اسرائیل بر خاورمیانه چه می‌تواند باشد؟

صفر عزیزی: گسترش صلح اعراب و اسرائیل و پایان ٧ دهه خصومت و دشمنی اعراب و اسرائیل و نیز آغاز دیالوگ ملی و دینی در منطقه از مهمترین دستاوردهای این توافق است. بسیاری از کارشناسان امور خاورمیانه بر این باورند که صلح در منطقه، گسترش دمکراسی و توسعه‌ی اقتصادی به حل مساله اسرئیل-اعراب وابسته است به همین خاطر این توافقات تأثیرات دومینه‌واری به دنبال خواهد داشت، بدین معنا که از یک کشور به کشور دیگر گسترش می‌یابد و سرانجام تمام خاورمیانه را در برخواهد گرفت.

بەطور خلاصه توافقنامه صلح امارات و بحرین با اسرائیل در کوتاه مدت موجب عادی‌سازی روابط دیپلماتیک می‌شود و در طولانی مدت نیز صلح و گسترش امنیت و توسعه اقتصادی در منطقه را به ارمغان خواهد آورد. در نهایت نیز هنگامی که آگاهی جامعه تعالی یافت و خصومت دائمی با اسرائیل از ذهن و مغز کودک عرب پاک شد و دیگر یکی از بنیادهای آموزشی کشورهای منطقه نباشد، در آن زمان اسلام سیاسی نیز به مانند گذشته نمی‌تواند به سهولت از احساسات مردم به سود خود و در راستای خشونت‌پراکنی بهره ببرد.

این توافق همچنین می‌تواند موجب فعال شدن پرونده‌ی فلسطین-اسرائیل شود. چند سالی است که پروسه‌ی مذاکرات فلسطین و اسرائیل به دلایلی متوقف شده، که مهمتریم آن‌ها مسأله‌ی شهرک‌سازی‌های می‌باشد. اگر چه سیاسیون فلسطینی از این توافق بەشدت ناراضی‌اند و از آن تحت عنوان خیانت به اسلام و کشورهای عربی یاد می‌کنند اما بر این باورم که سود و منفعت این صلح تاریخی از زیان آن بسیار بیشتر است. چرا که تاریخ به ما نشان داده که راهکار خصومت و جنگ با اسرائیل راهگشا نبوده و هیچ یک از مشکلات فلسطینی‌ها را حل نکرده است. به همین خاطر اکنون امید بیشتری وجود دارد که امارات و بحرین و سایر کشورهایی که در آینده‌ای نزدیک با اسرائیل به صلح دست می‌یابند، از مسیر دیپلماتیک تأثیر بیشتری بر حل مساله فلسطینی‌ها داشته باشند.

در پایان نیز باید متذکر شوم که از دیگر دستاوردهای مثبت این توافق، گسترش دمکراسی و تقویت جامعه‌ی مدنی در منطقه می‌باشد. از آن جهت که اسرائیل تنها کشور دمکراتیک در منطقه است و بی‌شک این امر در سال‌های پیش‌رو می‌تواند عاملی در تقویت دمکراسی و جامعه‌ مدنی در منطقه باشد.