افشین غلامی: تقویت حکومت اقلیم وظیفه‌ی تمام جریان‌های اقلیم کوردستان است
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

اخبار مقاله گزارش گفتگو اقتصادی چند رسانه‌ای سبك زندگی فرهنگ و هنر
×

افشین غلامی: تقویت حکومت اقلیم وظیفه‌ی تمام جریان‌های اقلیم کوردستان است

گفتگو: شهرام میرزایی

بعد از پیشامدهای واقعه ١٦ اکتبر ٢٠١٧، ملت کورد در جنوب کوردستان با بحران‌ها و مسائل گسترده‌ای روبرو شده که از جمله اشغال قریب به ٥٠ درصد خاک جنوب کوردستان توسط شبه‌نظامیان حشد شعبی و ارتش عراق و نیز قطع بودجه‌ی اقلیم کوردستان توسط بغداد، از جمله این بحران‌ها می‌باشد که تاکنون نیز ادامه دارد. رویدادهای اخیر بخوبی نشان می‌دهند که بغداد در پی استحکام و قوت بخشیدن به اقتدار مرکزی خود و تضعیف اقتدار اقلیم کوردستان است بویژه مصطفی کاظمی، نخست‌وزیر فعلی عراق دچار نوعی توهم شدید از اقتدارگرایی و مرکزگرایی شده و در حال ساخت وجهه‌ای ملی-عربی و مقتدر از خود است و همین امر نیز بر مناسبات بغداد- هولیر سایه افکنده است. از سوی دیگر آمریکا چندین پایگاه نظامی خود در مرکز و جنوب عراق را تخلیه کرده و قصد اجرای سیاستی نوینی را در عراق دارد. در جنوب کوردستان اما بعد از ١٦ اکتبر ٢٠١٧ نیروهای اصلی کورد نتوانسته‌اند به نوعی از اتحاد ملی برای تحقق خواست‌های برحق خود و پیشگیری از زیاده‌طلبی‌های عراق برسند که این مساله‌ی آخری بر وخامت اوضاع سیاسی کوردستان بشدت افزوده است. در همین رابطه و به قصد تحلیل روابط میان موضوعات مطرح شده با افشین غلامی، جامعه‌شناس و روزنامه‌نگار کورد ساکن تهران، مصاحبه‌ای کرده‌ام که متن کامل آن در پی می‌آید.

 

باس‌نیوز: رویکرد دولت کاظمی نسبت به مسائل موجود میان بغداد-هولیر را چگونه می‌بینید و آیا در دولت کنونی عراق عزم راسخی برای حل مسائل با اقلیم کوردستان وجود دارد؟

افشین غلامی: هنوز سیاست مشخصی از سوی آقای کاظمی در قبال کوردستان مشاهده نشده است‌. من فکر می‌کنم آقای کاظمی قدری با حساسیت با قضیه کوردستان برخورد می‌کند و آن هم بدلیل حمایت غرب و اروپا از اقلیم کوردستان‌ است. کاظمی در حال حاضر سرگرم پرونده‌های دیگری از قبیل تثبیت و بازگردانی قدرت به دولت، توانمندسازی ارتش در مقابل نیروهای خارج از زعامت دولت، برقراری رابطه با جهان عرب و جهان غرب، کاهش بودجه و درآمدهای حاصل از فروش نفت، مقابله با فساد اقتصادی در جریان‌های سیاسی و نظامی، تقابل سیاسی با برخی جریان‌های تاثیرگذار شیعه که خاصیتی سیاسی-نظامی دارند و همچنین چگونگی بالانس قدرت در ارتباط با همسایگان است. هر کدام از این قضایا وقت و انرژی زیادی می‌خواهند که آقای کاظمی را در حال حاضر در قبال حل جدی مشکلات میان کوردها و دولت مرکزی کم توجه نموده است. اما از رفتارهای چند وقت اخیر آقای کاظمی مشخص است که او قصد دارد با رویکرد عراق قدرتمند و متمرکزتر، دولتداری کند و این بدین منزله است که پس از فارغ شدن از پرونده‌های فعلی بخش مهمی از سیاست‌ورزیش را به کوردها اختصاص خواهد داد، چرا که کوردستان هم از لحاظ امنیتی و هم از لحاظ اقتصادی برای بغداد بسیار حائز اهمیت است. رفتار کاظمی در قبال اقلیم کوردستان را باید با نحوه ارتباط او با آمریکا بررسی کرد. برخی معتقدند کاظمی به غرب و آمریکا نزدیک است و کاظمی هر قدر در منازعه خفته با جریان‌های شیعه نزدیک‌ به ایران مصمم‌تر باشد، رابطه نزدیکتری با کوردها پیدا می‌کند که این فرض هنوز به بوته آزمایش درنیامده است.

باس‌نیوز: چرا بغداد از اجرایی کردن اصل١٤٠ قانون اساسی این کشور در هراس است؟

افشین غلامی: ببینید هنوز مساله خاک و نفت دو مساله حل نشده عراق و اقلیم کوردستان است. هم خاک و هم نفت آنقدر مهم و وسوسه‌‌برانگیز است که اراده‌ای به مسئولان عراقی نمی‌دهد تا به حل آن اقدام نمایند‌. پیشتر این مشکل تنها در میان کوردها و اعراب ریشه و عمق داشت اما در چند سال اخیر جریان‌های ترکمن نیز که از سوی ترکیه هدایت می‌شوند، به ضلع سوم این مناقشه تبدیل شده‌اند و آنچه که مشخص است، سرزمین‌هایی که در مناطق مورد بحث (مناطق کوردستانی خارج از اقلیم کوردستان) قرار دارند دارای ترکیب جمعیتی متغیر و مهمتر از همه، نفت است و همین عامل هم جریان‌های داخلی و هم کشورهای قدرتمند منطقه‌ای و جهانی را مردد می‌کند، تا در حال حاضر راضی به حل ماده ۱۴۰ نباشند. .

باس‌نیوز: از ١٦ اکتبر ٢٠١٧ و هجوم گسترده‌ی نیروهای نظامی عراق، قریب به ٥٠ درصد خاک جنوب کوردستان اشغال شده، آیا شرایط منطقه‌ای و بین‌المللی بار دیگر به کوردها اجازه خواهد داد که بر این بخش از کوردستان مسلط شوند؟

افشین غلامی: کوردها در دو برهه سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۱۴ توانستند به بخش‌های زیادی از سرزمین‌های کوردستان عراق مسلط شوند. این‌ بدین معنی است که در دو برهه عراق در آشوب، کوردها جنگجویان خوبی بوده‌اند‌. واقعیت این است جهان بین‌الملل که خود را بر روی کنوانسیون‌های حقوقی بین دول سوار نموده، اجازه حقوقی غیر از چیزی که در قانون اساسی عراق آماده را به کوردها نمی‌دهد و پیام دولت‌ها در زمان رفراندوم هم در این رابطه مشخص بود. نکته مهم اینجاست، کوردها سعی می‌کنند بازی خود را در جامعه جهانی درست انجام دهند اما چون دارای کرسی در سازمان ملل و مجامع حقوقی نیستند، این دولت‌ها هستند که صدای آن‌ها را نمی‌شنوند.

 باس‌نیوز: طی یکسال اخیر، حملات تروریستی گسترده‌ای علیه شهروندان کورد در استان‌های کوردستان خارج از اداره‌ی اقلیم کوردستان روی داده و همین امر نیز موجب تخلیه ده‌های روستا بویژه در حوزه‌ی شهرستان خانقین بوده‌ایم. آیا ما باز هم شاهد یک تعریب دیگر در جنوب کوردستان هستیم؟ کوردها برای پیشگیری از این امر باید دست به چه اقداماتی بزنند؟

افشین غلامی: این شرایط محصول ضعف دولت‌ مرکزی عراق و عدم احاطه بر شرایط امنیتی است. البته دست‌های سیاسی دیگری در جریان هستند که کوردها از این مناطق خارج شوند. هدف مشخص است، سیاست تعریب بصورت جدیدی در حال پیاده‌سازی است و قابل کتمان نیست. پس از رفراندوم سیاستی از سوی برخی جریان‌های عرب و ترکمن داخل در ساختار حکومت و جریان‌های رادیکال مذهبی-قومی در قبال کوردها در جریان است تا با تغییر بافت جمعیتی هرگونه ادعای حاکمیت جغرافیایی کوردها بر مناطق مورد مناقشه را از بین ببرد. کوردها استراتژی دقیق و یکدستی در قبال مناطق مورد مناقشه ندارند و پس از حوادث شانزده اکتبر گسست سیاسی میان آن‌ها به بالاترین سطح در پانزده سال گذشته رسیده و فکر آن‌ها را از این مساله مهم دور نموده است. تا زمانیکه دو طرف (پارتی و یکیتی) نتوانند در خصوص این‌ موضوع به نظر مشترکی برسند، قادر نیستند چه در بغداد و چه در مجامع حقوقی بین‌المللی، ادعای خود مبنی بر تعیین تکلیف ماده ۱۴۰ را به سرانجام برسانند.

باس‌نیوز: چرا جامعه‌ی جهانی در برابر تعرضات به خاک اقلیم کوردستان سکوت می‌کند در حالی که این اعمال نقض آشکار قوانین بین‌المللی است؟

افشین غلامی: جامعه جهانی و در راس آن‌ها سازمان ملل همواره دچار لفاظی و مواضع دوپهلو در قبال مسائل این چنینی بوده و همانطور که همه می‌دانید به جز در موارد اندکی که شورای امنیت وارد برخی مسائل بین‌المللی شده، در قبال تعرضات مرزی کاری از پیش نبرده و این‌ هم به پیچیدگی مسائل بین‌الملل و دست و پاگیری قوانین برمی‌گردد که عموما لزوم‌ اجرایی هم نمی‌یابند. کشورها معمولا با استناد به ماده ۵۱ منشور حقوق سازمان ملل و "قاعده توسل به زور" ادعا می‌کنند برای دفاع مشروع دست به اقدام مسلحانه در خاک‌ کشور دیگر می‌زنند در حالی که اسناد متفاوت بین‌المللی مربوط به حقوق بشر و عدم تعرض را امضاء کرده‌اند.

 باس‌نیوز: معادلات منطقه تا چه حد در راستای منافع اقلیم کوردستان است و آیا هولیر می‌تواند نقشی اساسی در این میان برای خود تعریف کند؟

افشین غلامی: همانطور که پیشتر گفتم، اقلیم کوردستان تنها یک واحد رسمی در چارچوب عراق است و هر سیاستی در اقلیم در چارچوب کشورعراق در نظر گرفته می‌شود. برای درک‌ این‌ مساله شما را به مسائل بعد از رفراندوم ارجاع می‌دهم که با درخواست دولت مرکزی هم آسمان اقلیم کوردستان بر روی هواپیماهای مسافربری بسته شد و عملا مرزهای زمینی تعطیل گردید. در واقع کشورهای جهان و کشورهای قدرتمند مراوده با اقلیم کوردستان‌ را صرفا با بغداد گره زده‌اند. اما میزان و شدت این ارتباط به شرایط و قدرت دولت مرکزی بستگی دارد. سابقه نشان داده هر قدر دولت مرکزی عراق ضعیف‌ باشد و ارتباطش با دول دیگر پرتنش و متشنج باشد، مقامات این کشورها به اقلیم کوردستان نگاه دیگری پیدا می‌کنند و از سیاست مقطعی "توجه حداکثری" استفاده می‌کنند. کوردها باید مراقب این‌ رفتار کشورهای دیگر و بخصوص غربی‌ها باشند و یک سیاست راهبردی و دورنما مبتنی بر منافع ملی تعریف کنند. کوردها در حال حاضر دارای یک پاشنه آشیل در عراق هستند و آن‌ هم عدم‌ تعریف و درک‌ مشترک از "منافع ملی" است. هر دو جریان‌ صاحب قدرت، هنوز پس از نزدیک‌ به سه دهه نتوانسته‌اند به چارچوب سیاسی مشخص در راستای حکمرانی مطلوب برسند و این‌ بزرگترین آسیب را به سیاست داخلی و منطقه‌ای آن‌ها وارد کرده است. به نظر بنده ابتدا دو جریان‌ قدرتمند باید از دولت مستقر (کابینه حاضر دولت اقلیم) حمایت کنند و با طرح‌ریزی یک‌ سیاست و سند چشم‌انداز، راهبرد کوتاه مدت و میان‌ مدت خود را برای ارتباط با دولت مرکزی، کشورهای منطقه و جامعه جهانی بنیاد گذارند.

 

  باس‌نیوز: تا بدین لحظه نیروهای آمریکایی قریب به ٧ پایگاه نظامی خود را در عراق تخلیه کرده‌اند در حالیکه بر چیدمان نظامی خود در اقلیم کوردستان دست نزده‌اند. آینده‌ی همکاری‌های ایالات متحده‌ی آمریکا و اقلیم کوردستان را چگونه می‌بینید؟

افشین غلامی: تاریخ آمریکا، تاریخ سلطه و هژمونی است. قدرت‌ها به آسانی به جایی نمی‌روند که به آسانی از آنجا بروند و آمریکا هم به همین‌سادگی دست از خاورمیانه و عراق برنمی‌دارد. اما سیاست دولت‌های مختلف ایالات متحده در قبال جهان متغیر است. یکی باور به تجدیدنظرطلبی در سیاست جهانی دارد و یکی معتقد به ادامه سیاست‌های پلیسی در جهان است. یک رئیس جمهور می‌خواهد ارزش‌های آمریکایی و نئولیبرالیستی را ترویج دهد و یکی معتقد به بازگشت به آمریکا و ساخت یک آمریکای قدرتمند است. در حقیقت همه آن‌ها از دو ابزار حضور و سلطه منتهی با شدت متفاوت در دکترین سلطه خود بهره می‌برند. اتفاقا در این میان کوردها به خوبی متوجه این رفتار آمریکایی‌ها شده‌اند که واشنگتن پیرو مبانی سیاسی خود و منافع کلان این کشور در جهان است و کوردها تنها بخشی از سیاست خرد آمریکا در منطقه محسوب می‌شوند؛ به همین‌خاطر به این درک رسیده‌اند که با طرح‌ریزی سیاست جدیدی در قبال کوردستان، عراق، منطقه و جهان به سیاست‌ورزی بپردازند تا منافع مردم اقلیم کوردستان را در بده ‌بستان‌های سیاسی تامین نمایند.