یارسان، یکی از مهمترین منابع هویتی ملت کورد است
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

اخبار مقاله گزارش گفتگو اقتصادی چند رسانه‌ای سبك زندگی فرهنگ و هنر
×

یارسان، یکی از مهمترین منابع هویتی ملت کورد است

از زمانی که بزرگان و مبارزین یارسان هدف نهایی خود را حول محور "که زندوو که‌رو ئائین کوردان" تدوین و شکل دادند، قرن‌ها می‌گذرد. تاریخی که مملو از مبارزه، مقاومت، حفاظت از فرهنگ و ادب و هنر کوردستان و از همه مهمتر گسترش و اشاعه این فرهنگ و هنر بوده است. اما متاسفانه این تاریخ غرور آفرین، تلخی‌های بی‌شماری را نیز برای ملتمان در این بخش از کوردستان در پی داشته است. کشتار کوردهای یارسان به دست حکومت‌های مذهبی صفویه و عثمانی و قاجار، تنها بخشی از این تاریخ تلخ می‌باشد. در زمان حاضر نیز کوردهای یارسان نه اجازه استخدام رسمی را دارند و نه از حقوق شهروندی برخودارند، تا بدانجا که شهادت یک کورد یارسان در دادگاه‌های ایران به رسمیت شناخته نمی‌شود حال چه برسد به حق حیات.

در همین راستا و به بهانه آشنایی بیشتر با مرام و مسلک این بخش از ملت کورد، مصاحبه‌ای داشتم با "اردلان بهروزی" از فعالین کورد یارسان و آشنا به تاریخ این مردمان.

 

 (باس‌نیوز): پل ارتباطی میان یارسان و کوردایه‌تی را چگونه تعریف می‌کنید و چرا در دنیای اجتماعی-فرهنگی کوردستان یارسان مورد نظر و توجه فعالین کورد است؟

ئەردلان بهروزی: در تعریف ساختار آیین یارسان بایست گفت که بن مایه‌های شکل‌دهنده آن از گوشه نگاه زبانی، فرهنگی، جغرافیا و پرورش آن همانا در سرزمین کوردستان و به عبارتی دیگر در سلول‌های کوردایەتی نشو و نقش گرفته است، به همین سبب و با دارا بودن تمامی دلایل و عناصر مورد اشاره شایسته است آورده شود که معنای بطن آیین یارسان همان قالبی است که سیمای ملی-کوردایەتی را به تصویر می کشاند. در جواب بخش دیگری از سوال لازم به اشاره است که امروزه فعالین کوردستانی در میدان‌های گوناگون در جستجوی یافتن هویت ملی خویش در ابعادی گسترده‌تری هستند و برای دستیابی به این مهم نیازمند منابع و ماخذی واقعی و سرشار از پشتوانه هستند که بتواند آن‌ها را سیراب کند و به نظر می‌آید در این وادی اگر فعالین کورد با دیدی منطقی وآگاهانه به دنبال پر کردن بخچه‌های هویت زبانی، فرهنگی و ملی خود و مردم‌شان هستند باید یادآور شد که در این عصر گنجینه‌ای پربارتر از حوضه‌ها‌ی گفتار زبانی و دفاتر نوشتاری مردم و آیین یارسان پربهاتر نخواهد بود که بتوان به آن دسترسی پیدا کرد و همین بنیاد ذخایر ملی-کوردایەتی در آیین یارسان منجر شده است که تلاشگران کورد جهت دست یافتن به اهداف خود نسبت به آن توجهات ویژه‌ای داشته باشند.

(باس‌نیوز): آیین یارسان چگونه توانسته در حفظ و اشاعه فرهنگ و ادب کوردی، در تمام ابعاد نقشی کلیدی را برای خود تعریف کند؟

اردلان بهروزی: یارسان خود به تنهایی یک باور است و به گرد خود باورمندانی را خلق کرده است که در این گذرگاه تاریخی توانسته‌اند شیرازه‌ی این عقیده را با فرهنگ و ادبیات کوردایەتی قالب‌بندی کنند اگر چه این باور از نگاه امروزی شیوه‌ای آیینی را از خود جلوه داده است، اما درطول قرن‌های متمادی همراه با فرود و فرازهای سخت و دشوار توانسته‌اند این خزانه‌ی گرانبها را در ظرفی زبانی، فرهنگی، تاریخی و... برای خود و ملت کورد تثبیت و سرپا نگه دارند. بنابرین دور از منطق نخواهد بود که اگر آیین یارسان خود را در یک چارچوبه‌ی مستقل همراه با آموزه‌های آیینی-اخلاقی، نگه دارنده‌ی ریشه ی زبانی-فرهنگی و سخن از علم و رویدادهای حال و آینده را از دل و درون سرزمین ملت کورد سیمایی راستین را از باورهای باطنی خود به تصویر بکشاند.

 

(باس‌نیوز):  در واقع جشن "خاونکار" به عنوان‌ یکی از عیان‌ترین مراسمات کوردهای یارسان شناخته شده است، فلسفه و بنیاد فکری این سه روز بر چه مبنایی قرار دارد؟

اردلان بهروزی: "خاونکار" یا همان "خاوندگار" که معنای صاحب و مالکیت دنیا را از بطن خود بروز می‌دهد در واقع بر اساس روایتی تاریخی و کتبی‌ست که گویا در قرن هفتم هجری "سان سهاک" (سلطان سهاک) که از خانواده‌ای مسلمان بوده و بدلیل گرویدن به آیین یارسان مورد غضب و دشمنی آشکار و عیان خاندانش قرار می‌گیرد و نهایتا مجبور می‌شود که همراه ٤ تن از یارانش منطقه‌ی "شار زور" را به مقصد "هورامان" ترک کند. آنان در طول این مسیر سخت با بارش برف و سرما مواجهه می‌شوند و به همین جهت در غاری پناه می‌گیرند اما از آن رویی که برادران ناتنی "سان سهاک" همراه با سپاهی جنگی به تعقیب آن‌ها آمده‌اند، سه شبانه روز در غار مذکور محاصره می‌شوند تا اینکه سرانجام  سان سهاک و یارانش در غار "مرنو" به گونه ای معجزه آسا نجات پیدا می‌کنند. از آن پس پیروان یارسان به یاد آن سه روز مقاومت و دسترسی نداشتن سان سهاک و یارانش به غذا، سالانه بر اساس تقویم آیین یاری سه روز را روزه و در چهارمین روز جشن خاونکار را برپا می کنند.

 اما مهمتر از این روایت بایست گفت؛ به جا آوردن مراسم جشن خاونکار خود نمادی از انگیزه‌ای است که یادآوری روزهای سخت و ناملایمی‌ست که جهت رسیدن به مطالبات خویش، شایسته است که اختلافات و کدورت‌ها را کنار زده و با همدلی و هماهنگی در برابر برف و باد و دشمن ایستادگی کرده و باور خود را زنده و به سر منزلگاه واقعی هدایت کنیم. خاونکار از لحاظ اخلاقی و عاطفی انسانیت را پایه‌ی اساسی جامعه‌ی بشری معرفی و برابری و برادری و یکسانی را والاتر از هر گونه قرارداد نامتوازن اجتماعی جلوه می‌دهد و علاوه براین پیامی ستودنی، ناشی از افکار تجربه‌ی پیران ستمدیده و حقخواه ملت کورد است که در دورانی دور از حال، قادر بوده‌اند که با تکیه بر باور خویش همرا با هماهنگی و مقاومت و مبارزه نه تنها دشمنان را به عقب‌نشینی وادارند، بلکه با چیره شدن بر افکار آنان امید و آرزوها را برای رسیدن به اهداف خویش تقویت کرده و آینده را از آن خود کنند.

 

(باس‌نیوز): آیا جشن خاونکار پتانسیل آنرا دارد که به یکی از جشن‌های ملی کوردستان بدل شود؟

 اردلان بهروزی: قبل از پرداختن به این سوال، باید بگویم که اکنون کوردستان در وضعیتی نیست که بتواند به خواست خویش نه تنها خاونکار، بلکه نوروز و دیگر جشن و مراسم‌های ملی را آزادانه و به آسانی اجرا کنند، اما طبیعی است در روزی که مردم کوردستان بتوانند آزادانه صاحب سرزمین خویش باشند و روزها و رویدادهای تاریخی وابسته به ملیت خود را ارزیابی و زنده کنند لازم است اقشار مختلف مردم کوردستان ریشه‌ها‌ی ساختاری و جوهر پابرجایی پیام خاونکار را بعد از هزاران سال به شیوه‌ای واقعبینانه کندوکاو کنند و سپس می‌توان در این پیرامون ابراز رأی کرد!

جشن خاونکار، اگر چه نمادی از یک مراسم و قرداد آیینی در میان پیروان آیین یارسان به شمار می‌آید، اما از نگاهی دیگر رمزی از ایستادگی و مقاومت را نشان می‌دهد که میراث رنج، تلاش و باور بخشی از ملت کورد را به ما گوشزد می‌کند که در حیات اجتماعی-سیاسی خود حامل بسیاری از صفات و آزمون‌های تلخ و شیرین ملی است که می‌تواند شرایط سمبول بودن در مناسبات فرهنگی-ملی در بطن جامعه‌ی کوردستان را از خود در عمل به نمایش بگذارد.

 

(باس‌نیوز): جامعه سیاسی-مدنی کوردستان چگونه می‌تواند از پتانسیل‌های یارسان به عنوان کاتالیزوری برای جنبش رهایی بخش خود بهره ببرد؟

اردلان بهروزی: جامعه ی باورمند کورد یارسانی، جامعه‌ایی پویا، زخم دیده و زنده‌ای‌ست که با گذشت هزاران سال هنوز هم جهت بقای باورهای آیینی-ملی خود در صحنه‌ی چالش‌های گوناگون قرار دارند و به همین علت هر از گاهی بویژه از دو سوی رودخانه‌ی سیروان از طریق حکومت و تندروهای مذهبی منطقه مورد ستم، تبعیض، کشتار و تجاوز قرار می‌گیرند و در این راستا هیچ پشتیبانی غیر از خود و پابندی به باورشان را نمی‌توان یافت، در نتیجه یارسان حامل دورانی مملو از فراز و فرود تجربیاتی است که هم اکنون در قرن ٢١ میلادی به نوعی دیگر با افکار پوسیده و متحجر امروزی روبرو گشته است که تنها راه ممکن در مقابل آن‌ها همان اتحاد، باور و ایستادگی است که می‌تواند راه نیل به امید و آرمان‌ها را هموار کند. جامعه سیاسی-مدنی کوردستان می‌تواند با آمیختگی بیشتر و حضور در مناطق یارسان و هم‌نشینی و فعالیت با فعالین کورد یارسانی و نیز حضور در نزد بزرگان این منطقه، در مسیر رسیدن و پی بردن به انرژی و پتانسیل جامعه ی کورد یارسانی گام بردارد و امکان بهتری برای شناسایی و بررسی تضادها، تشابهات، خواست‌ها و سرانجام فرموله کردن آن‌ها در چارچوب جنبش رهایی بخش کوردستان، کسب کند.

 Image result for ‫اردلان بهروزی‬‎