دیموكراسیه‌ت، پێشێلكردنی مافی كەسانی تر و ئاژاوه‌گێڕی نییە
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتور و هونه‌ر
×

دیموكراسیه‌ت، پێشێلكردنی مافی كەسانی تر و ئاژاوه‌گێڕی نییە

 

پرۆسەی دیموكراسیه‌ت، به‌ مانا و ناوەڕۆكه‌ نوێیه‌كه‌ی، زۆر بنه‌ما و پرەنسیپی هه‌یه‌ كه‌ ده‌بێ ئاماده‌‌ بن تا‌ به‌ته‌واوی جێبه‌جێ بكرێت، دیموكراسیه‌ت هه‌رگیز به‌و مانایه‌ نایه‌ت كه‌ تۆ ئازادیی ڕه‌هات هه‌بێت تا ئەو ئاستەی ئازادیی خه‌ڵكی تر زه‌وت بكه‌یت! یان سنووری ئازادیه‌كانی كه‌سێكی تر ببه‌زێنیت یان كۆت و زنجیری بۆ دابنێیت و له‌ قاڵبی بده‌یت.

به‌داخه‌وه‌ گه‌لانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، وەكوو ناو عا‌شقی وشەی دیموكراسیه‌تن به‌ڵام زۆرینه‌یان له ‌ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی نه‌گه‌یشتوونه‌. بۆیه‌ ده‌بینین جێبه‌جێكردنی سیسته‌می دیموكراسی له‌و كۆمه‌ڵگایانه‌ ئاسان نییه‌ و كۆسپ و ته‌گه‌ره‌ی زۆری دێته‌ پێش، هۆكاری سه‌ره‌كیی جێبه‌جێنه‌بوونه‌كه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ نزمیی ئاستی ڕۆشنبیری و هۆشیاریی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ و هه‌لپه‌رستیی حزب و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان و ئاستی نزمی سه‌ركردایه‌تیی به‌شێك له‌ حزب و لایه‌نه‌كان كه‌ وه‌كوو مێگه‌ل خه‌ڵك ده‌گه‌وجێنن و به‌ناوی دیموكراسیه‌ت گێره‌شێوێنی و ئاژاوه‌ و ئاشووب ده‌خولقێنن، به‌ ئامانجی ده‌نگ كۆكردنه‌وه‌ و گه‌یشتنه‌ ده‌سه‌ڵاتی حوكمڕانی.

له‌نێوان دیموكراسیه‌ت و ئاژاوه‌گێڕی تاڵه‌مووێك هه‌یه‌، هه‌روه‌ك چۆن له‌نێوان ئازادی و ئاژاوه‌گێڕییش ته‌نیا تاڵه‌مووێك هه‌یه‌.

ئه‌گه‌ر باس له‌ ئازادی بكه‌ین له‌ سیسته‌می دیموكراسیدا، ڕێگه‌ ده‌درێت به (ئازادیی ڕاگه‌یاندن و ڕاگه‌یاندنی ئازاد و ئازادیی ڕاده‌ربڕین).

له‌ جۆری یه‌كه‌م: مه‌به‌ست ئە‌وه‌یه‌ ته‌نیا حزبی ده‌سه‌ڵات و حكوومه‌ت ده‌زگای ڕاگه‌یاندنیان نه‌بێت به‌ڵكوو هه‌ر كه‌س و حزب و لایه‌ن و دامه‌زراوه‌یەک بۆی هه‌یه‌ ده‌زگای ڕاگه‌یاندنی خۆیی هه‌بێت (نووسراو و بینرا و بیستراو). كه‌ ده‌بینین له‌ كوردستان ئه‌م ئازادییه‌ بە‌ ڕه‌هایی هه‌یه‌.

جۆری دووه‌م و سێهه‌م له‌ ئازادی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌زگاكه‌ دامه‌زرا ئایا ئازاده‌ بۆ ده‌ربڕینی ڕای خۆی و هاووڵاتیان له‌ پرسه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگا؟ له‌ كوردستان ئه‌و ئازادییه‌ش به‌ ته‌واوی فه‌راهه‌م كراوه‌.

به‌ڵام له‌ سیسته‌می دیموكراسیدا لێره‌وه‌ پرسی ئازادیی ڕاگه‌یاندن و ڕاگه‌یاندنی ئازاد و ئازادیی ڕاده‌ربڕین كۆتاییان نایە، به‌ڵكوو بنه‌ما و پرەنسیپێكی زۆر سه‌ره‌كی هه‌یه‌ ده‌بێ ئاماده‌یی هه‌بێت ئه‌ویش "به‌رپرسیاریه‌تیه‌" به‌رپرسیاریه‌تی له‌ گواستنه‌وه‌ی هه‌واڵ، بێلایه‌نی له‌ گواستنه‌وه‌ی هه‌واڵ، ڕاستگۆیی و ده‌ستپاكی و هه‌روه‌ها پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی و نیشتیمانی.

خوێنه‌ری به‌ڕێز: بیر له‌وه‌ بكه‌وه‌ جیاوازی چییه‌ له‌نێوان كه‌سێك كۆیله بێت و كه‌سێكی تر ئازاد بێت به‌ڵام به‌ هه‌واڵی ناڕاست مێشكی پڕ كرابێت و چه‌واشه ‌كرابێت، جیاوازی چییه‌ له‌نێوان زیانی كه‌سێك بچه‌وسێنرێته‌وه‌ و كه‌سێكی تر له ‌ڕێگه‌ی ڕاگه‌یاندنه‌وه‌ وه‌كوو مێگه‌ل په‌لكێش بكرێت بۆ شتێك كه‌ له‌ هه‌قیقه‌تدا بوونی نییه‌؟

بۆیه‌ ئه‌وانه‌ی به‌ناوی دیموكراسیه‌ت و ئازادی و ئازادیی ڕاده‌ربڕین به‌ هه‌وه‌سی خۆیان ڕاست و چه‌پ خۆیان له‌ هیچ شتێك ناپارێزن له‌ (درۆ، هه‌ڵبه‌ستنی بوختان، فۆتۆشۆپ كردن "شێواندن"ی وێنه‌، بڕینی وشه‌ و ڕسته‌ له ‌نووسینی خه‌ڵك بۆ ئه‌وه‌ی ماناكه‌ی بگۆڕن، ...هتد) ئه‌وانه‌ هیچ به‌رپرسیاریه‌تیه‌ك هه‌ڵناگرن و خه‌ڵك ده‌چه‌وسێننه‌وه‌ و له‌ سیسته‌می دیموكراسیشدا شوێنیان نییه‌، تەنیا شایانی‌ سزا و زیندانكردنن، به‌ گوێره‌ی یاساكانی وڵاتانی دیموكراسی.

ئاخر لە كوردستان بەداخەوە كه‌سانێك په‌یدا بوونه‌ به‌ناوی ڕاده‌ربڕین و دیموكراسیه‌ت (كه‌ بڕواشیان پێی نییه‌) ده‌ست بۆ موقه‌ده‌ساتی گه‌ل درێژ ده‌كه‌ن، درۆ ده‌كه‌ن بۆ چه‌واشه‌كردنی ڕای گشتی، بوختان ده‌كه‌ن، ده‌ست له‌گه‌ڵ ده‌زگای هه‌واڵگریی دوژمنان و نه‌یاران و وڵاتان تێكه‌ڵ ده‌كه‌ن، ته‌نیا له‌پێناو كورسی و پاره و ناو دەركردن‌، ڕابردوو و ئێستا و ئاینده‌ی ئه‌و گه‌له‌ش لای ئه‌و جۆره‌ كه‌سانه‌ هیچ به‌ها و قیمه‌تێكی نییه‌.

ئه‌ركی ده‌زگای یاسادانان (په‌رله‌مان) و حكوومه‌ت و دەسەڵاتی دادوه‌رییه، سنوورێك بۆ ئه‌و جۆره‌ حزب و لایه‌نانه‌ دابنێن، ته‌نانه‌ت ڕێگرییان لێ بكرێ كه‌ به‌شداریی هه‌ڵبژاردنی گشتییش بكه‌ن.

له ‌هیچ وڵاتێكی دنیا به‌ ئه‌مریكا و فه‌ره‌نساشه‌وه‌ كه ‌به‌ وڵاتی لیبڕاڵ و دیموكرات به‌ناوبانگن، ڕێگه‌ به‌و ئاژاوه‌گێڕیه‌ نادرێت كه‌ له‌ كوردستان هه‌یه‌ به‌ناوی دیموكراسیه‌ت و ئازادی! هه‌رگیز ڕه‌وا نییه‌ له‌وه‌ بترسین وڵاتان بڵێن: "سیسته‌م له‌ كوردستان دیموكراسی نییه"‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حزبێك یان كه‌سێك سزا دراوه‌ چونكه‌ خیانه‌تی كردووه‌ یان یاساكانی پێشێل كردووه‌. ئایا ئه‌مریكا ڕێگه‌ به‌ ده‌زگایه‌كی ڕاگه‌یاندن ده‌دات درۆ بكات و خه‌ڵك چه‌واشه‌ بكات؟ ئایا وڵاتانی ئه‌ورووپی ڕێگه‌ ده‌ده‌ن كه‌سێك به‌رژوه‌ندیی نیشتیمانی ڕه‌چاو نه‌كات و خه‌ڵك به ‌لاڕێدا ببات و چه‌واشه‌ بكات به‌ناوی ئه‌وه‌ی كه‌ دیموكراسیه‌ت هه‌یه‌؟

له‌بیریشمان نه‌چێت، یه‌كێك له‌ كۆڵه‌گه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی دیموكراسیه‌ت، سه‌روه‌ریی یاسایه، یاسا بۆ هەمووان‌، كه‌ پێویسته‌ كۆمه‌ڵگا و تاكه‌كانی بپارێزێت له‌ هه‌ر جۆره‌ لادان و پێشێلكارییەكی ماف و دەرچوونێك له‌ چوارچێوه‌ی یاسا و ڕیساكان، جا ئیتر له‌ژێر هه‌ر ناوێكدا بێت.