میدیای کوردی ده‌توانێت چی بکات؟
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتور و هونه‌ر
×

میدیای کوردی ده‌توانێت چی بکات؟


لەدوای ڕاپه‌ڕینی ئاداری ساڵی١٩٩١ه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا، ئه‌و زمانه‌ی میدیای کوردی پێی ده‌نووسێت و ده‌دوێت، ڕۆڵێکی گه‌وره‌ی له شکستپێهێنانی گه‌شه‌ی ده‌روونی و کۆمه‌ڵایه‌تیی کۆمه‌ڵگای کوردیدا بینیوه. سه‌ره‌تا له ڕۆژنامه‌کانه‌وه ده‌ست پێده‌که‌ین، هه‌تا وتارێکی پڕ ناوه‌ڕۆک و پڕ واتا ده‌خوێنیته‌وه، ده‌یان وتاری ئاست نزم دێته به‌رچاوت.

هه‌تا هه‌واڵێکی پرۆفیشیۆناڵ ده‌خوێنیته‌وه، ده‌یان هه‌واڵی ئاست نزم ده‌خوێنیته‌وه. ئاستی ڕۆژنامه‌گه‌ریی کوردی به‌شێوه‌یه‌ک دابه‌زیوه، که زمانی میدیای کوردی و زمانی کۆمێنتنووسه‌کانی سۆسیال میدیا جیاوازییه‌کی ئه‌وتۆیان نه‌بێت. میدیای کوردی هه‌تاوه‌کوو ئێستاش داوا له نووسه‌رانی هه‌ڵبژارده ده‌کات، که به زمانێکی ساده و ساکار بنووسن، هه‌تاوه‌کوو هه‌موان له‌یه‌کتری تێبگه‌ن. میدیای کوردی له‌وه تێناگات، که زمان بناغه‌ی پته‌وی گه‌شه‌ی ده‌روونی و ئه‌قڵی تاک و کۆیه. پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه، بۆچی وه‌هایه؟ وه‌ڵام، چونکه مرۆڤ بوونه‌وه‌رێکی بیرکه‌ره‌وه‌یه، کاتێکیش مرۆڤ بیر ده‌کاته‌وه، پێویستی به ئامرازی بیرکردنه‌وه‌یه، ئامرازی بیرکردنه‌وه‌ش چه‌مکه. تاک چه‌ند خاوه‌نی چه‌مکی زیاتر بێت، ئه‌وه‌نده بیرکردنه‌وه‌ی قووڵتر و فراوانتر ده‌بێت. ئه‌و تاکه‌ی خاوه‌نی زمانێکی ده‌وڵه‌مه‌ند نییه، کا‌راکته‌رێکی پته‌ویشی نییه. زمانی ده‌وڵه‌مه‌ند، بناغه‌ی پته‌وی هۆشیاریی تاکه. تاکی هۆشیار تاکێکی بیرکه‌ره‌وه‌یه، تاکێکی هه‌ستیاره، له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایانه، خاوه‌نی منێک، به‌رزه من و هه‌ستێکی سه‌قامگیره، که له ڕێگایه‌وه ده‌یکاته خاوه‌نی ئاگایی و به‌رزه ئاگایی، نائاگایی و به‌رزه نائاگاییه‌کی به‌هێز.

ئه‌وه‌ی ئێستا له باشووری کوردستاندا ده‌گوزه‌رێت، به‌ڵگه‌ی سه‌لمێنراوی ئاستێکی نزمی ئه‌قڵانیی کۆمه‌ڵگایه، خه‌تا به ته‌نیا له ستراکتووری کاراکته‌ری تاک و کۆدا نییه، به‌ڵکوو له هۆکاری گه‌یشتنمان به‌م ئاسته، میدیای کوردی به‌شی شێری به‌رده‌که‌وێت. واتای نییه، که که‌مینه‌یه‌کی تاوانکار، ئاینده‌ی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی کورد بخه‌نه مه‌ترسییه‌کی وه‌هاوه، که ئاسان له ده‌ستی ده‌رنه‌چین، که‌چی کاردانه‌وه‌مان به‌رامبه‌ری ساده و ساکار بێت.
ئه‌گه‌ر به‌راوردی نێوان میدیای ئه‌ورووپی و میدیای کوردستان بکه‌ین، ئه‌وا ده‌بینین، که میدیای ئه‌ورووپی بۆ کێ ده‌دوێت. میدیای ئه‌ورووپی بۆ جه‌ماوه‌رێک ده‌دوێت، بۆ کۆمه‌ڵگایه‌ک ده‌دوێت، که خاوه‌نی سه‌رخانێکی ده‌وڵه‌مه‌ندی هۆشیارییه. له‌م کۆمه‌ڵگایانه‌دا، که چه‌مکێک به‌کار دێت، شیکردنه‌وه له‌سه‌ری ناکرێت، چونکه خوێنه‌ر یان بینه‌ر یان گوێگر، کاتێک گوێی له چه‌مکێک ده‌بێت و ئاشنا نییه پێی، ئه‌وا خێرا هه‌وڵی دۆزینه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌یه‌ک ده‌دات، بۆ تێگه‌یشتنی. له‌م سه‌رده‌مه‌شدا، گووگل یاریده‌ده‌رێکی گه‌وره‌ی هاووڵاتییانه. میدیای کوردی هێشتا به زمانێکی ساده‌ی بازاڕ ده‌دوێت، چونکه زمانی بازاڕ، میدیا ناچار ده‌کات به‌و شێوه‌یه بدوێت، که ئه‌و ده‌یه‌وێت، نه‌ک به‌پێچه‌وانه‌وه. ئه‌م ئاشووبه گه‌وره و ئاژاوه‌یه، پیشانمان ده‌دات، که ئاستی هۆشیارییمان لەکوێدایه. ته‌نیا هۆشیارییه‌کی باڵاش ده‌توانێت له‌ناو ئه‌م قه‌یرانه گه‌وره سیاسییه ڕزگارمان بکات.

ته‌ماشای زمانی سینه‌ما و زنجیره تەلەڤیزیۆنییه‌کان بکه، له ڕاپه‌ڕینه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا، به تۆزقاڵ چییه گۆڕانکاریی به‌سه‌ردا نه‌هاتووه. هه‌ر بۆیه تاک و کۆی کورد، ئاوێنه‌ی میدیای کوردین. به‌و شێوه‌یه ده‌دوێن و ده‌ژین، که میدیا فێریان ده‌کات.

سه‌رده‌می کۆرۆنا به‌و هه‌موو کاره‌ساته‌ی خۆیه‌وه، که‌چی سه‌رده‌مێکی زێڕینه، چونکه مرۆڤایه‌تیی هێنایه سه‌ر چۆک، بۆ سه‌رله‌نوێ خۆڕێکخستنه‌وه، بۆ سه‌رله‌نوێ نوێبوونه‌وه. پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه، که کۆرۆنا چ سوودێکی به ئێمه‌ی کورد گه‌یاند؟ وه‌ڵام، هیچ. به‌ڵام سوودێکی گه‌وره‌ی به دوژمنانی کورد گه‌یاند، ئه‌ویش به‌وه‌ی، له ڕێگای کۆیه‌کی تاوانکاری کورده‌وه، گه‌ش و هه‌وایه‌کی سیاسیی وه‌ها له باشووردا ساز بکه‌ن، که کورد له باشووردا، له ناوخۆیدا، نه‌ک یه‌کتر له‌ت بکه‌ن، به‌ڵکوو یه‌کترییش بخۆن، هه‌تا ئاستێک، که هەوڵی شکستپێهێنانی هەرێمی كوردستان بدرێت. نزمیی ئاستی هۆشیاریی کۆمه‌ڵگا لە ئاستێکدایه، که چاوی بینینی پلانێکی نێوده‌وڵه‌تیی دژ به هه‌رێم نه‌بینێت. پلانێک، که بتوانێت نسكۆیەكی گەورەی ترمان بۆ دروست بکاته‌وه. پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه، میدیای ڕاسته‌قینه ئه‌توانێت چی بکات، هه‌تاوه‌کوو کۆمه‌ڵگا له‌م مه‌ترسییه ئاگادار بکاته‌وه؟