ئەوانەی ئێمە چین، ئۆپۆزسیۆن یان ئۆپۆرتۆنیست؟
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتور و هونه‌ر
×

ئەوانەی ئێمە چین، ئۆپۆزسیۆن یان ئۆپۆرتۆنیست؟


بەشی دووەم

 


جیاوازیی، وەک سروشتی مرۆیی!
سروشتی ژیان وایە، تەنانەت مرۆڤەکان نەک هەر لە ڕەنگ و ڕووخسار و بەژن و باڵادا، بەڵکوو لە بیرکردنەوە و دونیابینیشدا لە یەک ناچن. بۆیە ئاساییە گرووپ و هێز و حزبە سیاسییەکانیش، کە گردبوونەوەی کۆمەڵێک خەڵکی هاوبەرژەوەندیی فیکری و سیاسی و ئابووریین، ئەوانیش جیاواز بن و بە هۆی ڕوانگەی جیاوازیان بۆ پرس و بابەت و ڕووداوەکان، لەگەڵ یەکتردا بکەونە ڕکابەری و ململانێ.

بە واتایەکی ڕوونتر، وەک چۆن مرۆڤەکان لە تێگەیشتن و لێکدانەوەیان بۆ بوون و ژیان و گەردوون و دیاردە و دەرکەوتەکان جیاوازن، دواجار ئەم جیاوازییەیان لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتیشیاندا ڕەنگ دەداتەوە. بۆیە دەتوانین بڵێین ئۆپۆزسیۆن لە سروشتی مرۆڤدا ڕەگی خۆی داکوتیوە و چۆن مرۆڤ هەموو هەوڵێک دەدات پارێزگاری لەو تێگەیشتنەی بۆ دەوروبەر و شتەکان بکات. بە هەمان شێوە، حزبی سیاسیش هەموو هەوڵێک دەدات، بۆ ئەوەی پارێزگاری لە بوونی سیاسی و باوەڕەکانی خۆی بکات. ئەوەیش کە دەتوانێ هاوکێشەی ململانێ و بەریەککەوتنی ئەو جیاوازییانە، هاوسەنگ ڕابگرێت و ڕێگا نەدات سەر بۆ بەریەککەوتنی زبر و دژایەتیی و دوژمنایەتیدا بکێشن، کە دواجار بە زیانی کۆمەڵگا تەواو بێت، دیموکراسیەتە، بنەما و پرەنسیپە دیموکراسییەکانن.

شتێکی ئاشکرایە حزبەکان لە ڕەحمی دیموکراسیدا کەوتوونەتە خوارەوە، بۆیەشە ناتوانین هیچ کۆمەڵگە و سیستەمێک کە فرەیی سیاسی تێدا نەبێت، بە دیموکرات ناو ببەین. بە دیوەکەی تردا، خودی دیموکراسیەت بە بەها و بنەماکانییەوە، زامنی بەردەوامیی ئەو فرەییە و بزوێنەری ڕاستەقینەی جیاوازیی و ململانێ سیاسییەکانی نێوان گرووپە کۆمەڵایەتی و هێزە سیاسییەکانی کۆمەڵگایە.

هیچ حزبێک لە خودی خۆیدا فریشتە نییە، بەتایبەتی کە یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانی، گەیشتنە بە دەسەڵات. بۆیە ئەگەر چوارچێوەی دیموکراسی و یاسایی نەبێت، کە ڕۆڵ لە ڕێکخستنی ململانێ و ڕکابەریی سیاسیدا دەبینن، ئەوا چاوەڕوانیی لە هەموو حزبێک دەکرێت، کە بۆ گەیشتن بەو ئامانجە سەرەکی و بنەڕەتییەی، پەنا بۆ شێواز و میکانیزم و ئامرازی نادیموکراسیش ببا.

ئەمە نەک هەر بۆ حزبێک ڕاستە، کە لە دەسەڵاتە و خەونی مانەوە لە پێگەکەیدا دوور نییە وای لێ بکات، بەسەر دیموکراسیەتدا باز بدات. تەنانەت بۆ ئەو حزبەش ڕاستە، کە ئۆپۆزسیۆنی سیاسییە، بەوەی بەردەوام ئامادەیی ئەوەی تێدایە، بەلاڕێدا بچێت و خۆی و پرەنسیپەکانی دیموکراسی لە میانی ڕکابەریکردنی حزبی دەسەڵاتداردا، لەبیر بکات. بۆیە ئەگەر کۆت و بەندی دیموکراسی و چوارچێوەی یاسایی نەبێت، ئەوا هەردوو تایپی حزب لە ڕێچکەی ڕاستەقینە و دروستی کاری سیاسی لا دەدەن و دەبنە مایەی سەرئێشە بۆ سیستەمی سیاسی و هۆکاری ناسەقامگیریی و پشێویی کۆمەڵایەتی.
*****

دیموکراسی و ڕۆڵی ڕکابەرەکان!
یەکێک لە ڕۆڵە هەرە گرنگەکانی کە دیموکراسیەت لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵگاییدا دەیگێڕێت، بەرهەمهێنانی کولتووری یەکتر قبووڵکردن، بەیەکەوە هەڵکردنی جیاوازییەکان، گواستنەوەی ململانێی سیاسی لە دۆخی زبر و بەریەککەوتن بۆ دۆخی ئاشتیخوازانە و دیالۆگ، دروستکردنی هۆشیاریی بەشداریکردنی ئەرێنیی هاووڵاتییە لە پرۆسەری سیاسیدا، کە دواجار هەموو ئەمانە بە قازانجی سیستەمی سیاسی تەواو دەبن.

لەم نێوەدا، بارتەقای ئەو کاریگەرییەی کە دەسەڵاتی سیاسی لە فەراهەمکردنی ئەو زەمینە دیموکراسیەدا دەیبینێت، هێندە و زیاتریش ئاستی هۆشیاری و ڕۆشنبیریی ئۆپۆزسیۆنی سیاسی و جۆر و شێوازی مامەڵەکردنی لەگەڵ ڕووداوەکاندا، کاریگەریی لە فراوانکردنی ئەو زەمینە دیموکراسییەدا هەیە. واتە لە پرۆسەی دیموکراتیزەکردنی کۆمەڵگا و سیستەمی سیاسیدا، دەسەڵاتی سیاسی و ئۆپۆزسیۆنی سیاسی، هاوتەریب و بە یەک ئاست، لە گۆشەی جیاوازدا دەکەونە بەردەم بەرپرسیارێتیی مێژوویی و ویژدانی و ئەخلاقیی. ئەگەر بتوانین ئەو مافە بە خۆمان بدەین و زێدەگۆیی نەبێت، ئەوا دەتوانین بڵێین، هەردووکیان لە پرۆسەی بە کولتوورکردنی دیموکراسیدا، تەواوکەری یەکترین.

دەرکەوتنی ئۆپۆزسیۆن بەرهەمی دۆخی دڵەڕاوکێ و نیگەرانیی کۆمەڵایەتیی و سیاسییە، ئەم دۆخەش تەنیا پەیوەست نییە بە دەسەڵاتی سیاسی و جۆر و سروشتی مامەڵەکردنی لەگەڵ ڕووداوەکاندا، بەڵکوو گرێدراوی هۆکاری خودی و بابەتی، کاریگەریی هەلومەرجی ناوخۆیی و دەرەکییە، تەنانەت پەیوەندیی بە ئاستی هۆشیاریی و ئاگایی تاک و چین و توێژەکانی کۆمەڵگاشەوە هەیە. بۆیە لە ئەگەری نەبوونی گوتارێکی هاوسەنگ و خوێندنەوەیەکی لۆژیکیی و کاردانەوەیەکی عەقڵانی بۆ هۆکارەکانی ئەو دڵەڕاوکێ و نیگەرانییانە و مامەڵەیەکی دروست لەگەڵ کۆی هەلوومەرجە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان (لەسەر هەر سێ ئاستی دەسەڵات - ئۆپۆزسیۆن - کۆمەڵگا)، ئەوا ناسەقامگیریی سیاسی و پشێویی کۆمەڵایەتی و تەنانەت لەباریەکچوونی ئاسایش و تەناهیشی لێ دەکەوێتەوە. بەمەش جۆری ململانێکانی ناو هێزە ڕکابەرەکان بە ئاقارێکی نەخوازراودا دەڕوا و کۆمەڵگاش دەخاتە ناو گێژاو و سەرلێشێوان.

لێرەیە کە پابەندبوون بە بەها و پرەنسیپەکانی دیموکراسیەت و ئەخلاقیاتی کاری سیاسی، ڕۆڵ لە کاڵکردنەوەی ناکۆکی و ململانێکان بە ئاراستەی نەرمیی و نیانی دەبینێت، هاوکات کۆمەڵگا دەگەڕێنێتەوە سەر دۆخی سروشتیی خۆی، دۆخی بەر لە شڵەژان و نیگەرانیی و دڵەڕاوکێ.

بەوپێیەی دیموکراسیەت جیاوازیی و فرەیی سیاسی، وەک پێویستییەکی کۆمەڵگایی دەبینێت، بۆیە چوارچێوەیەکی یاسایی و دروستیشی بۆ چۆنێتیی ململانێ و کێبڕکێی ئەو جیاوازیی و فرەییە داڕشتووە، بە جۆرێک لە سایەیدا پرۆسەی سیاسی ڕێچکەی ڕاست و دروستی خۆی وەردەگرێت. بەو واتایەی کە دیموکراسیەت سروشت و جۆری دەسەڵات و سیستەمی سیاسی و شێواز و میکانیزمەکانی ئۆپۆزسیۆنی سیاسیش دیار دەکات، بە شێوەیەک کە هەمووان دەستیان بە ئامرازە یاسایی و دەستوورییەکانی گەیشتنە دەسەڵات بگات. کە هەڵبژاردن یەکێکە لەو ئامرازانەی هەموو هێزێکی سیاسی دەتوانێ بیکاتە چەکی ململانێ و چوونە ناو ڕکابەری.
*****

ناکۆکیی، خاڵی کۆتایی نییە!
دیارە جیاوازییەکی زۆر لە نێوان ڕکابەری و دژایەتیی، ململانێ و دوژمنایەتیدا هەیە. واتە ئۆپۆزسیۆنی سیاسی لە ناکۆکیی لەگەڵ حزبی فەرمانڕەوادا، دەبێ ئەوە لەبیر نەکات، کە ئەوان ڕکابەرن، نەک دژ.. ناکۆکن، نەک دوژمن. چونکە ئۆپۆزسیۆنی سیاسیی ڕاستەقینە باوەڕێکی نەگۆڕی بەوە هەیە، کە وێڕای ئەوەی جیاوازیی شتێکی سروشتییە، بەڵام مەرج نییە بەردەوامیی جیاوازیی، هەمیشە بە مانای ئەوە بێت، کە تاهەتایە و لە هەموو شتێکدا، لەگەڵ حزبی فەرمانڕەوادا ناکۆکە و خاڵێکی هاوبەش کۆیان ناکاتەوە.

ڕوونتر بڵێین: ئۆپۆزسیۆنی سیاسیی ڕاستەقینە دەرک بەو ڕاستییە دەکات، کە سەرەڕای جیاوازییەکانی لەگەڵ حزبی دەسەڵاتدار، بەڵام لە ئاستە گشتییەکەی هاوکێشەکەدا، خاڵی هاوبەشیان هەن. ئەو، جیاوازیی وەک سروشتی ژیان، ناکاتە پێوەر بەوەی لە هیچ شتێکدا لەگەڵ بەرامبەرەکەی نەگاتە ڕێککەوتن. ئۆپۆزسیۆنی سیاسیی ڕاستەقینە زۆر باش لەوە تێ دەگات، کە بۆ هەمیشە و تاهەتایە لەگەڵ حزبی دەسەڵاتدا، وەک دوو هێڵی تەریب و دژ، بە پێچەوانەی ئاراستەی یەکتری ڕێ ناکەن، بەڵکوو زۆر وێستگە و خاڵ هەن، تیایاندا یەکتری دەبڕن (یەکتربڕین بە مانای بەریەککەوتن نا!).

لەم ڕوانگەیەوە، چەندەش جیاواز و ناکۆک بن، بەڵام پێویست دەکات حزبی دەسەڵاتدار و ئۆپۆزسیۆن، بنمیچێکی هاوبەش بۆ بەیەکەوەژیانێکی ئاشتییانە دروست بکەن.. ڕایەڵەیەکی پەیوەندیی دروست لە نێواندا هەر هەبێت.. مێزێکی گفتوگۆ و دانوستاندن بەردەوام کۆیان بکاتەوە.