لامه‌ركه‌زیه‌ت وه‌ك هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی تر بەسەر ‌یەکپارچەیی قەوارەی هه‌رێمی كوردستان
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

هه‌واڵ وتــار ڕاپۆرت چاوپێكه‌وتن ئابووری مه‌ڵتیمیدیا لایف ستایل كولتور و هونه‌ر
×

لامه‌ركه‌زیه‌ت وه‌ك هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی تر بەسەر ‌یەکپارچەیی قەوارەی هه‌رێمی كوردستان

 

قۆناغی ئان و ساتی ئێستای هه‌رێمی كوردستان وێستگه‌یه‌كی دابڕاو نییه‌ له‌ پێشووتر و سه‌ره‌تایه‌كی خراپتریش ده‌بێت بۆ ئاینده‌، چونكه‌ جه‌وهه‌ری كێشه‌كان له‌ڕووی نه‌ته‌وه‌سازییه‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌گشتی ره‌وتی گه‌شه‌پێدانی سیاسی له‌ هه‌رێمی كوردستان وه‌ك پێویست سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه‌ له‌ دروستكردنی یه‌كڕێزیه‌كی نه‌ته‌وه‌یی سه‌روو حزب و ناوچه‌گه‌ری. به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ هه‌موو وێستگه‌كانی ململانێ و كێبركێی سیاسیشدا ئه‌م هۆكارانه‌ كێبركێكانیان به‌ لارێدا بردووه‌ و به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌ بری ئه‌وه‌ی ئاسه‌واری شه‌ڕی خۆكوژی و دوو ئیداره‌یی له‌ناو ببرێت وا خه‌ریكه‌ هێشتا به‌ناوی ئیداره‌ی سه‌ربه‌خۆ ناوچه‌ی زۆنه‌كان په‌رتتر و لۆرده‌كانی جه‌نگ زیاتر تاپۆی ناوچه‌گه‌ری خۆیان بكه‌ن.

ئێستا كاتی ئه‌وه‌یه‌ كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكرێت كه‌ له‌ عێراق پێویسته‌ لایه‌نی كه‌م دوو هه‌رێمی تر بۆ سونه‌ و شیعه‌ هه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی عێراق وه‌ك ده‌وڵه‌تێكی سیسته‌م فیدرالی واتادار بێت، هه‌روه‌ك له‌ مادده‌كانی 117 و 118 و 119ی ده‌ستووری هه‌میشه‌یی عێراق رێكاره‌كانی ده‌ستنیشان كراوه‌. به‌ڵام له‌ناو هه‌رێم كه‌ خۆی هه‌رێمێكی فیدرالی تاك و لاسه‌نگ له‌نێو عێراقێكی به‌ عه‌قڵیه‌ت و سیسته‌م مه‌ركه‌زیه‌، به‌وه‌ی تا ئێستا ئه‌نجومه‌نی دووه‌می پاڵ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران كه‌ ئه‌نجومه‌نی فیدراڵیه، به‌پێی مادده‌ی 65ی ده‌ستووری عێراق ده‌بوو بنیاتبنرێت،‌ هه‌ر به‌ مه‌به‌ست دروست نه‌كراوه‌ له‌وانه‌یه‌ نه‌شكرێت.

بۆیه‌ وشیاری و رای گشتی كوردستان به‌ زۆر بیانوی موچه‌ و دابه‌زینی نرخی نه‌وت و هۆكاره‌كانی ململانێی ناته‌ندروستی سیاسی ناو هه‌رێم خه‌ریكه‌ رای گشتی به‌لارێدا ده‌برێت به‌ ئاقاری لامه‌ركه‌زیه‌ت. خه‌ڵكی ئاسایی مافی خۆیه‌تی مووچه‌ و بژێوی خۆی به‌ مسوگه‌ر كراوی بۆ دابین بكرێت، به‌ڵام به‌بیانوی دابینكردنی ئه‌و مافانه‌ وا تێبگه‌یه‌ندرێ كه‌ لامه‌ركه‌زیه‌ت چاره‌سه‌ره‌، كاریگه‌ری زۆر خراپی له‌سه‌ر ئێستا و ئاینده‌ی نزیك و دووری دۆخی سیاسی نێو هه‌رێمی كوردستان به‌گشتی، به‌تایبه‌تیتر ناوچه‌ كوردستانیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێمی كوردستان ده‌بێت.

ئه‌و لامه‌ركه‌زیه‌تیه‌ی له‌ ئێستادا بانگه‌شه‌ی بۆ ده‌كرێت دانانی به‌ردی بناغه‌یه بۆ كه‌سایه‌تی یاسایی قه‌واره‌یه‌كی سیاسی جودا له‌ ژینگه‌یه‌كی ناسازی دیموكراسی دا كه‌ دواجار سه‌رده‌كێشێت بۆ ململانێ و ته‌نگژه‌ی ئاڵۆز و لێكترازان، ئه‌گه‌ر نیه‌ته‌كه‌ خێر بێت ده‌كرێت بابه‌تی كارگێڕی و دارایی به‌رێگه‌ی چاكسازی و بیرۆكراسیه‌كی توكمه‌ چاره‌سه‌ر بكرێت.

ئه‌كادیمیه‌كان زیاتر درك به‌و مه‌ترسیه‌ ده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر بێلایه‌نانه‌ و بابه‌تیانه‌ له‌ دۆخه‌كه‌ بڕوانن، به‌ڵام گله‌یی له‌ خه‌ڵكی ئاسایی ناكرێت كه‌ به‌ مه‌به‌ست و كورتبینانه‌ و چه‌واشه‌كارانه‌ بانگه‌شه‌ی لامه‌ركه‌زیه‌ت وه‌ك چاره‌سه‌ر ده‌ربخرێت، چونكه‌ زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆرمان پێمان خۆشیش نه‌بێت ده‌بێ دان به‌وه‌دابنێن كه‌ ئاستی هوشیاری خه‌ڵك به‌و راده‌یه‌ نییه‌ كه‌ له‌ پرسی وا رواڵه‌ت جوان و كڕۆك مه‌ترسیدار بڕوانن.

به‌ كورتی و بێ پێچ و په‌نا چاره‌سه‌ری كێشه‌كانی كوردستان له‌ پارچه‌پارچه‌كردنی زیاتری خاك و گه‌لكه‌ی نییه‌ به‌ڵكو له‌ یه‌كخستنه‌وه‌یه‌تی، ته‌نگژه‌ی دارایی و كێشه‌ی مووچه‌ و بودجه‌ی پێشمه‌رگه‌ و ته‌نانه‌ت كێشه‌ی ناوچه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێمیش‌ ته‌نها كێشه‌ی ده‌ڤه‌رێك نییه‌ و ده‌ڤه‌ره‌كانی دیكه‌ش نه‌گرێته‌وه‌، تا به‌ لامه‌ركه‌زیه‌ت چاره‌سه‌ر بكرێت، هه‌مووان كه‌م زۆر به‌ناچاری دان به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كانی دوو ئیداره‌ییی داده‌نێین ته‌نانه‌ت ناڕاسته‌وخۆ دان به‌ ناوچه‌گه‌ری داده‌نێین به‌وه‌ی كه‌سایه‌تیه‌ك له‌ ناوچه‌ی حكومه‌ت و حزبیش كه‌ ئه‌مانه‌ له‌ دۆخی بێ چاره‌سه‌ری له‌ ئاینده‌یه‌كی نزیك له‌وانه‌یه‌ کێشەی توندی ناوخۆیی ناوچه‌ییی له‌ ده‌ڤه‌ری هه‌له‌بجه‌ و گه‌رمیان و چه‌ند ناوچه‌یه‌كی دیكه‌ بێنێته‌ ئاراوه‌.

ئه‌وه‌ی مه‌به‌سته‌ گرنگه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كێشه‌كان له‌ شوێن كێشه‌كان چاره‌سه‌ر بكرێن نه‌ك به‌ كێشه‌ی تر، چاره‌سه‌ری رووپۆشكراویان بۆ نمایش بكرێت و قه‌یرانی ئاڵۆزتر و دژوارتریش له‌ ئاینده‌دا به‌ڕووماندا بته‌قێته‌وه،‌ ئه‌و كات شیكردنه‌وه‌كان به‌و ئاقاره‌دا بڕۆن كه‌ لامه‌ركه‌زیه‌ت هه‌ڵه‌ بوو، داد نادات. بێ گومان لامه‌ركه‌زریت هه‌ڵه‌یه‌كی ئاسایی نابێت به‌ڵكو زۆر كاره‌ساتبارتر ده‌بێت، با لامه‌ركه‌زیه‌تیش وه‌ك زۆر پرسی تر به‌ مۆدیل بانگه‌شه‌ی بۆ نه‌كرێت. چونكه‌ مه‌ترسیه‌كه‌ی له‌وه‌ی نییه‌ كه‌ سه‌رناگرێت به‌ڵكو له‌وه‌دا‌یه‌ سه‌ربگرێت.

* قوتابی دکتۆرا لەزانستە سیاسیەکان