Kürt kütüphaneciliğinin gelişimi

15/11/2019 - 20:40 Kategori Rapor

Merxas AYDA

 10 Ekim 1997'de İsveç Kültür Bakanı Marita Ulvskog’un ilk Kürt Kütüphanesi, Geleceğin Kültürü Vakfı Stiftelsen Framtidens Kultur adlı devlet vakfının yardımıyla açtı. Kürt Kütüphanesi (Kitêbxaneya Kurdî) Kürt dili, tarihi, kültürü ve edebiyatı ile ilgili on binlerce kitap, gazete, belge ve bilgiyi barındırdı. Geniş bir koleksiyona sahip kütüphane Kürt tarihine, ışık tutan önemli kitaplar raflarda yerini aldı. Kütüphanede 13 bini aşkın kitap bulunuyor. Bunların 4 bin 800’ü Kürtçe.

Diğerleri de Kürtler hakkında yazılmış Türkçe, Arapça, Farsça, Ermenice, İngilizce, Fransızca, Almanca, İsveççe, İtalyanca, Rusça, Flamanca, Polonca, Danca, Azerice kitaplardır.

Kütüphanede Kürtçe dergi ve diğer dillerde yayımlanan 700 civarında dergi ve gazetenin yer aldığı bir koleksiyon da bulunuyor.

Kürtlerin kütüphanecilik kültürü bununla sınırlı kalmayıp Kürt Dijital Kütüphanesi de eklendi. Paris Kürt Enstitüsü Vakfı 10 Aralık 2010 yılında ilk Kürt dijital kütüphanesini açtı. Kürtlerin tarihini dijital olarak taramak için okuyucuların hizmetine sunuldu.

Yurt dışında Kürtlerin, kütüphaneciliği için adımlar atılırken Türkiye'de de Mardin Artuklu Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü sayesinde Yüksek Lisans için öğrenci alıyordu. Daha sonra ilk kez 2011 yılında ÖSYM tarafından Mardin Artuklu Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi'nde Kürt Dili ve Edebiyatı Bölümü açıldı. Kürtlerin tarihi ve kütüphaneciliğine katkı sağlayan bir unsur çözüm sürecinin ılımlı havası oldu. Bu sayede Kürtler için kütüphanecilik kültürü ilk kez resmi olarak Türkiye’ye geldi. Kürt Kütüphaneciliği için oklar, milat sayılan Rus -Polonyalı diplomat Aleksander Jaba’nın Rusya’daki Kürdoloji arşivine çevrildi.

Dönemin Mardin Artuklu Üniversitesi Yaşayan Diller Enstütüsü Kürt Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Bölüm Başkanı Prof. Dr. Kadri Yıldırım ve beraberindeki bir heyet Moskova ve St. Petersburg’a bir ziyaret gerçekleştirdi.

Artuklu heyetinin, Rusya Kültür Bakanlığı ve Rusya Milli Kütüphanesi ile bir dizi görüşmenin ardından, Aleksander Jaba’nın 54 bölüm ve 4017 sayfadan oluşan arşivi kopyalama süreci bittikten sonra 30 bin dolar karşılığında satın alınarak Kürdoloji Kütüphanesinde yerini aldı.

Öte yandan Suriye'de yaşanan iç savaş nedeniyle Kürtlere ilişkin kaynak ve arşivlerin de zarar gördüğü birçok kitap ve belgenin yok olduğu ifade ediliyor.

Kürtlere ilişkin geniş koleksiyona sahip bir kütüphanecilik harekatı için gerekli adımların atılması gerekir. Günümüz teknolojisine baktığımızda, Kürtler için yeterli çeviri ve dijital ortamına yüklenmiş geniş bilgi ve belgenin yer aldığı bir ağ da yoktur. Kürtler ile ilgili her şeyin arşivlenmesi ve araştırmacıların hizmetine sunulması gerekir.

Kütüphanecilik kökleri yüzyıllara dayanan ciddi bir disiplindir. Avrupa ülkeleri, Amerika, Latin Amerika ve Ortadoğu’da ise İran’da sağlam kütüphaneler mevcuttur.

Geçtiğimiz yıllarda Türkiye medyasına, Türkiye Milli Kütüphanesi’nde yer alan binlerce tarihi belgenin ‘‘karton toplayıcıları’’ tarafından çöplerde bulunduğu şeklinde haberler yansımıştı.

Kürtler artık Kürtçe’de yer alan, ‘’Herkes kendi duvarının mimarıdır’’ atasözünü ‘’Herkes kendi kütüphanesinin mimarıdır’’ halliye düstur edinmeli ve Kürdistan Bölgesi başta olmak üzere Kuzey Kürdistan ve Güney Batı Kürdistan’daki (Rojava) yetkililer, Kürt Milli Kütüphanesi’nin inşası için gerekli adımları bir an önce atmalıdır.