دوای قەیوومكردنی 3 شارەوانیی باكوور قۆناغێكی سەخت لە توركیا دەست پێ دەكات

جەهەپە ترسی هەیە دەسەڵات شارەوانیی ئیستەنبوڵیش قەیووم بكات

24/08/2019 - 22:10 بڵاوکراوەتەوە لە ڕاپۆرت

”مادام ئەو 3 سەرۆك شارەوانییە تیرۆرستن و سەر بە پەكەكەن، ئەی بۆچی 4 مانگ بەر لە ئێستا رێگەتان دا خۆیان بۆ سەرۆكایەتیی شارەوانی كاندید بكەن؟“ ئەمە گوتەی بیرۆڵ ئایدن، جێگری سەرۆكی پارتی سەعادەتە لە توركیا.


وەزارەتی ناوخۆی توركیا، بە بڕیارێك هەر 3 سەرۆك شارەوانیی (ئامەد، وان، مێردین)ی لە پۆستەكەیان دوور خستەوە، كە لە هەڵبژاردنی 31-3-2019 بە دەنگی خەڵك و لەسەر لیستی هەدەپە توانییان ببنە سەرۆكی شارەوانیی شەرعی.


عەدنان سەلجووق، سەرۆكی شارەوانیی ئامەد، ئەحمەد تورك، سەرۆكی شارەوانیی مێردین، بەدیعە ئۆزگۆكچە ئێرتان، سەرۆك شارەوانیی وان، بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆی توركیا، لە پۆستەكەیان دوور خرانەوە، بە شێوەیەكی كاتییش، والیی هەر 3 شار وەكوو سەرۆكی شارەوانی دەستبەكار دەبن.


لە بڕیارەكەی وەزارەتی ناوخۆی توركیادا هاتووە، كە ئەو 3 سەرۆك شارەوانییە، بەنهێنی پەیوەندییان لەگەڵ پەكەكەدا هەیە، كە لە بڕیارەكە وەكوو تیرۆرست ناوی پەكەكە هاتووە.


بەدیعە ئێرتان، هاوسەرۆكی شارەوانیی وان، لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا دژی ئەو بڕیارەی حكوومەت وەستایەوە و گوتی: ”ئەمڕۆ کودەتایان بەسەر ئیرادەی گەلدا كرد، بەڵام ئێمە لە خەباتكردن دژی ناعەدالەتی بەردەوامین و دەبێت بشزانن توركیا بە کودەتا بەڕێوە نابرێت”.


دۆسێی ئەو 3 سەرۆك شارەوانییە براوەتە دادگا، لە داهاتوویەكی نزیكدا دادگا لێكۆڵینەوە لە دۆسێكەیان دەكات و پاشان بڕیاری كۆتایی لەبارەیەوە دەدات، بۆیە بڕیارەكەی وەزارەتی ناوخۆ تا ئەو كاتە كاری پێ دەكرێت كە دادگا بڕیاری كۆتایی دەدات. ئەگەر دادگا پشتگیریی ئەو بڕیارەی كرد، ئیدی بەیەكجاری ئەو 3 سەرۆك شارەوانییە لە پۆستەكەیان دوور دەخرێنەوە.


وەزارەتی ناوەخۆی توركیا هەر بەوەوە نەوەستاوە، كە ئەو 3 سەرۆك شارەوانییە لە پۆستەكەیان دوور بخاتەوە، بەڵكوو 350 كارمەندی شارەوانیی لە هەر 3 شارەوانییەكە دەستبەسەر كردووە و مووچەكەشیانی راگرتووە.


عەدنان سەلجووق مزراقلی، هاوسەرۆكی شارەوانیی ئامەد، قسەی بۆ ماڵپەڕی (BBC)ی توركی كردووە و ئەم هەڵسوكەوتەی حكوومەتی توركیای پێ نەشیاوە و دەڵێت: “کودەتا بەسەر ئیرادەی خەڵكدا كراوە”.


گوتیشی: ”بۆ لەمەودوا توركیا دەبێتە ئەو توركیایەی، كە وەكوو توركیایەكی تر درێژە بە خۆی و رێگای سیاسی دەدات“.


ئەمە بۆ جاری دووەمە كە وەزارەتی ناوخۆی توركیا، سەرۆك شارەوانییەکانی هەدەپە لە پۆستەكەیان دوور دەخاتەوە. لەدوای شەڕی خەندەقیش بە هەمان شێوە، 95 سەرۆك شارەوانیی باكووری لە پۆستەكەیان دوور خستەوە و تۆمەتی تیرۆری دایە پاڵیان و بەشێكیشیان تاوەكوو ئێستا هەر لە زیندانن.


ئەحمەد تورك، كە لە باكوور بە (پیاوی ئاشتی) ناو دەبرێت، بە تۆمەتی ئەوەی سەر بە پەكەكەیە، بۆیە دوو ساڵ بەر لە ئێستا لە سەرۆكی شارەوانیی مێردین دووریان خستەوە و خرایە زیندانیش، بەڵام لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی 31-3-2019 دووبارە بووەوە بە كاندیدی هەدەپە لەو شارە و توانی ببێتەوە بە سەرۆك شارەوانی، بەڵام بۆ جاری دووەم لەو پۆستە لایانبرد، لێ جارێ دیار نییە ئاخۆ بۆ جاری دووەم دەیخەنە زیندانەوە یان نا.


ستراتیژییەتی هەدەپە لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی توركیا، بردنەوەی ئەو سەرۆك شارەوانییانە بوو، كە قەیووم كرابوون و حكوومەت فەرمانبەری خۆی كردبووە سەرۆك شارەوانی، هەروەها لە رۆژئاوای توركیا شكست بە ئاكەپە بهێنن.


لە ستراتیژییەتی یەكەمیاندا، هەدەپە تا ئاستێكی زۆر سەركەوت، بەوەی توانیی 75٪ی ئەو سەرۆك شارەوانییانە بباتەوە، كە پێشتر قەیووم كرابوون، هەروەها لە رۆژئاواش شكستی بە ئەكەپە هێنا و زۆربەی گەورە شارەوانییەكان كەوتنە دەستی ئۆپۆزسیۆنی توركیا.

جەهەپەش لە خۆی دەترسێت
بۆ جاری یەكەم، واتە لە قەیوومی یەكەمدا، جەهەپە هیچ هەڵوێستێكی نەبوو و پشتگیریی لە هەدەپە نەكرد، بەڵام بۆ ئەمجارەیان، هاوكێشەكە گۆڕانی بەسەردا هاتووە، چونكە بەر لە هەڵبژاردنی شارەوانیی 31-3-2019، ئەردۆغان بەئاشكرا هەڕەشەی لە ئەكرەم ئیمامئۆغلو، سەرۆكی ئێستای شارەوانیی ئیستەنبوڵ كرد، بەوەی ئەگەر بشیباتەوە هەر دەیباتە دادگا، چونكە كاتێك چووەتە شاری ئۆردوو، لەوێ سووكایەتیی بە والیی ئەو شارە و هەروەها بە پۆلیسی فڕۆكەخانە كردووە.


بەگوێرەی گوتەی چەند چاودێرێكی سیاسی، ئەگەر جەهەپە لە قەیوومكردنی 3 سەرۆك شارەوانیی هەدەپە بێدەنگی هەڵبژێرێت، ئەردۆغان بوێریی ئەوەی دەبێت سەرۆكی شارەوانیی ئیستەنبۆڵیش قەیووم بكات.


بۆیە ئۆزكوور ئۆزێل، سەرۆكی فراكسیۆنی جەهەپە لەناو پەرلەمانی توركیا، لە پێگەی خۆی لە تویتەر دژی ئەو بڕیارە وەستایەوە و نووسیویەتی: ”ئەكەپە ئەمجارەیان دیموكراتیی هەڵنەبژارد، بەڵكوو فاشیستبوونی هەڵبژارد“.


ئۆیا بایدار، نووسەری دیاری توركیا، لە وتارێكدا كە لە ماڵپەڕی (T24)ی توركی بڵاوی كردووەتەوە دەڵێت: “ئەردۆغان هەمیشە باسی هەوڵی کودەتایەكەی 15ی تەمووزی دەكرد، بەڵام ئەمجارەیان بۆ خۆی كودەتای بەسەر شارەوانیی (ئامەد و وان و مێردین)دا كرد و بەو رەفتارەش توركیای بردە ناو ئاژاوە و كێشەوە.


باس لەوەش دەكات، لە توركیا ئەگەر بە شێوەیەكی رووگەشیش بێت باس لە دیموكراتی دەكرا، بەڵام ئەمجارەیان ئەوەشیان تێكدا و زیهنییەتی مەهەپە و ئەكەپە سەلماندیان كە دیموكراتی لە توركیادا وەهمە و هیچی تر.


دەشڵێت: ”19-8 لە توركیا دیموكراتی كۆتایی پێ هات، هەروەها ئومێدی بەرپابوونەوەی ئاشتییش هەڵوەری“.


سەزایی تەمەللی، هاوسەرۆكی هەدەپە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیی بەست و گوتی: “ئێستا كاتی ئەوە هاتووە، كە ببینە خاوەنی ئیرادەی خۆمان و وەرن با بەیەكەوە دژی ئەو دەسەڵاتە ستەمكارە بوەستینەوە”.


رۆژنامەی (سۆڵ)ی توركی بڵاوی كردووەتەوە، رەنگە لە داهاتوودا هەدەپە داوا لە خەڵك بكات، بڕژێنە سەر شەقام و دژی ئەو بڕیارە بوەستنەوە، بەڵام بۆ ئەمەشیان پێویستە جەهەپە و پارتە ئۆپۆزسیۆنەكانی تریش هاوكاری هەدەپە بن.