پرۆژێ‌ ناساندنا جینۆسایدا شنگالێ‌ ل په‌رله‌مانێ‌ كوردستانێ‌ یه‌

 

23/06/2019 - 16:35 بڵاوکراوەتەوە لە ڕاپۆرت

شیره‌تكاره‌كێ په‌رله‌مانێ كوردستانێ راگه‌هاند، پشتى كاره‌ساتا شنگالێ پرۆژه‌یێ ناساندنا جینۆسایدا ئێزدیان بۆ په‌رله‌مانێ كوردستانێ هاتیه‌ ره‌وانه‌كرن و ل خۆلا به‌رى نها یا په‌رله‌مانى خواندنا ئێكێ بۆ هاتبوو كرن و ئیمزا ژى ل سه‌ر هاتبوونه‌ كرن، به‌لێ خۆلا په‌رله‌مانى ب دووماهى هات و چاڤه‌رێ دهێته‌ كرن بۆ ڤێ خۆلێ گرنگى ب ڤى پرۆژه‌ى بهێته‌ دان و بهێته‌ بجهئینان.

د. وه‌عدى مزۆرى، شیره‌تكارێ په‌رله‌مانێ كوردستانێ د دیداره‌كێ دا بۆ (باس) دیار كر، پرۆژه‌یاسایا ناساندنا جینۆسایدا ئێزدیان ل سالا 2015 من وه‌كو شیره‌تكارێ په‌رله‌مانێ كوردستانێ نڤێسابوو و ئێك ژ پرۆژه‌یێن گه‌له‌ك گرنگ بوویه‌، من ب خوه‌ پێشكێشى په‌رله‌مانێ كوردستانێ كریه‌ و خواندنا ئێكێ بۆ هاتبوو كرن و ئیمزا ژى ل سه‌ر هاتبوونه‌ كرن، به‌لێ خواندنا دویێ بۆ نه‌هاتیه‌ كرن، ژ به‌ر كو ل وى ده‌مى په‌رله‌مانى بۆ ماوه‌یه‌كى هاته‌ ژكارئێخستن، به‌لێ نها ئه‌ڤ پرۆژه‌یاسایه‌ یێ به‌رهه‌ڤه‌ و هێشتا ل په‌رله‌مانى یه‌ و هه‌رده‌مێ په‌رله‌مانى ده‌ست ب روونشتنێن خوه‌ یێن فه‌رمى كر و كابینا نوو یا حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ هاته‌ پێكئینان، ئێكسه‌ر دێ پرۆژه‌یێ خوه‌ دووباره‌ پێشكێشى په‌رله‌مانێ كوردستانێ كه‌م.

شێخ شامۆ، نوونه‌رێ‌ كوردێن ئێزدی و ئه‌ندامێ‌ په‌رله‌مانێ‌ كوردستانێ‌ بۆ (باس) ئاشكه‌راكر: پرۆژێ‌ بریارا ناساندنا كاره‌ساتا شنگالێ‌ وه‌كو جینۆساید، بۆ سه‌رۆكاتیا په‌رله‌مانێ‌ كوردستانێ‌ هاتبوو ره‌وانه‌كرن و پێشكێشكرن، نهۆ په‌رله‌مان ده‌ست بكاربوویه‌ و ب سوپاسی ڤه‌ ب هه‌ڤكاریا پرانیا ئه‌ندامێن په‌رله‌مانی هه‌موو فراكسیۆنان پرۆژه‌ هاتیه‌ ئاماده‌كرن و پێشكێشكرن بۆ سه‌رۆكاتیا په‌رله‌مانی و دی كه‌ڤیته‌ د به‌رنامێ‌ كاری دا و بریار ل سه‌ر هێته‌ دان”.

ل دۆر ناڤه‌رۆكا پرۆژه‌ی شێخ شامۆ، راگه‌هاند: ”پرۆژه‌ ژ حه‌فت به‌ندا پێك هاتیه‌ و تێدا هاتیه‌ ناساندنا كاره‌ساتێ‌ وه‌ك جینۆساید، هه‌روه‌سا د خاله‌كا دی دا حكوومه‌تا عێراقێ‌ ئاگه‌هدار دكه‌ت كو ئه‌و ژی وێ‌ بریارێ‌ ب جینۆساید بده‌نه‌ قه‌بوولكرن و داخوازێ‌ ژ به‌غدا و په‌رله‌مانێ‌ عێراقێ‌ دكه‌ ببته‌ ئه‌ندام د دادگه‌ها تاوانێن نێڤ ده‌وله‌تی یا لاهای دا، دا كو لسه‌ر ئاستێ‌ نێڤ ده‌وله‌تی بریار ل سه‌ر ڤی كه‌یسی بهێته‌ دان، زێده‌باری داخوازا قه‌ره‌بووكرنا زه‌ره‌ر و زیانا ب خه‌لكێ‌ كه‌فتی ژ حكوومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ‌ و عێراقێ‌، هه‌روه‌سا ب فه‌رمیكرنا رۆژا كاره‌ساتا شنگال ل سه‌ر ئاستێ‌ كوردستانێ‌ وه‌ك رۆژا كیمیا بارانكرنا هه‌له‌بچه‌”.

قائیممقامێ قه‌زا شنگالێ راگه‌هاند، ل 20/8/2018، نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى ژى ژ ئالێ خوه‌ڤه‌ تیمه‌ك پێكئینایه‌ بۆ هندێ پێداچوونێ د به‌لگه‌یێن جینۆساید ناساندنا كوردێن ئێزدى دا ل سه‌ر ده‌ستێ تیرۆرستێن داعش دا بهێته‌ كرن.

مه‌حما خه‌لیل، قائیممقامێ قه‌زا شنگالێ، بۆ (باس) راگه‌هاند، ئه‌ڤ تیما هاتیه‌ پێكئینان كارێ خوه‌ ده‌ستپێكریه‌ بۆ هندێ هه‌موو به‌لگه‌یێن پێدڤى ب جینۆساید ناساندنا كوردێن ئێزدى ل شنگالێ كۆمڤه‌بكه‌ن و بۆ ڤێ ژى نوونه‌رێ نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى هه‌ولا وێ چه‌ندێ دده‌ن كو دادگه‌هه‌كا مودێرن ل كوردستانێ بدانن، چونكو گه‌له‌ك كاره‌سات ل كوردستانێ په‌یدابووینه‌ و پێدڤى ب هندێ نه‌ پێداچوون تێدا بهێته‌ كرن.

مه‌حما ئه‌و یه‌ك ژى ئاشكرا كر كو پێش نها كه‌ریم خان، نوونه‌رێ نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى سه‌ره‌دانا جڤاتا رۆحانیا ئێزدیان كربوو و ئه‌ڤ پرسه‌ هه‌موو هاتبوونه‌ گه‌نگه‌شه‌كرن و ئاشكرا كریه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ تیمه‌ ب دروستى كارێ خوه‌ ئه‌نجام بده‌ت، ئه‌ڤه‌ بێگومان دێ كه‌یسا كوردێن ئێزدى ل شنگالێ ب جینۆساید هێته‌ ناساندن.

حۆسین قاسم حه‌سۆن، ئه‌ندامێ لیژنا بالا جینوساید ناساندنا دۆسه‌یا كوردێن ئێزدى هه‌رێما كوردستانێ بۆ (باس) دیار كر كو هزاره‌ها به‌لگه‌نامه‌ و دیكۆمێنت ل سه‌ر جینوسایدا شنگال یێن هاتینه‌ كۆمكرن و حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ هه‌ولێن به‌رده‌وام دایه‌ بۆ جینوساید ناساندنا كاره‌ساتا شنگال، لێ ئاریشه‌ ئه‌وه‌ هێشتا ل دادگه‌ها لاهاى نه‌هاتیه‌ وه‌رگرتن، چونكو به‌غدا نه‌بوویه‌ ئه‌ندام و گه‌له‌ك جاران داخاز ژ به‌غدا هاتیه‌ كرن بۆ رێڤه‌برنا دۆسه‌یا جینوسایدا شنگال، لێ به‌غدا خوه‌ بێده‌نگ كریه‌.

ل گۆرى ئاماران ژى رێژا 90% كه‌مپێن ئاواران كوردێن ئێزدى تێدانه‌ و هێشتا نه‌ زڤرینه‌ سه‌ر مالێن خوه‌، هێشتا چو دیار نینه‌ ڤه‌گه‌رن و 76255 خێزانێن ئاوارانه‌ دبنه‌ 405673 كه‌س ل سنۆرى پارێزگه‌ها دهۆكێ دناڤ 17 كه‌مپان دا هه‌نه‌.

ل 3ئابا 2014ێ‌ رێكخراوا داعش ده‌ست ب سه‌ر قه‌زا شنگالێ‌ دا گرت و تاوانێن دژی مرۆڤایه‌تیێ‌ ده‌رحه‌قێ‌ خه‌لكێ‌ وێ‌ ئه‌نجام دان، بگره‌ ژ كوشتن و گرتن و سه‌بیكرن و ده‌ربه‌ده‌ركرن و ئاواره‌یی و كۆچبه‌ری و وێرانكرن.