پۆتین ده‌یه‌وێت توركیا ناچار بكات دان به‌ حكوومه‌تی به‌شار ئه‌سه‌دا بنێت

دوای 21 ساڵ، توركیا و سووریا رێككه‌وتنی ئه‌ده‌نە ده‌هێننه‌وه‌ به‌رباس

10/02/2019 - 14:56 بڵاوکراوەتەوە لە ڕاپۆرت

ماوه‌ی 3 هه‌فته‌ ده‌بێت، له‌ میدیاكانی توركیا و جیهانیدا، رێككه‌وتنی ئه‌ده‌نە، كه‌ له‌ ساڵی 1998 له‌نێوان سووریا و توركیادا ئیمزا كراوە، هاتووه‌ته‌وه‌ به‌رباس، ئه‌مه‌ش دوای ئه‌وه‌ی ره‌جه‌ب ته‌ییب ئه‌ردۆغان، سه‌ردانی رووسیای كرد و له‌گه‌ڵ پۆتین كۆ بووه‌وه‌، ئه‌و پرسه‌ گه‌رموگوڕیی به‌خۆیه‌وه‌ بینی. مه‌ولوود چاوشئۆغلو، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی توركیا ئاماژه‌ی دا، كه‌ ئه‌و رێككه‌وتنه‌ رێگه‌ به‌ توركیا ده‌دات، بچێته‌ خاكی سووریا و شه‌ڕی تیرۆر بكات، به‌ڵام چاودێرانی سیاسی، ئه‌و گوته‌یه‌ی ئۆغلو ره‌ت ده‌كه‌نه‌وه‌.


له‌ كۆبوونه‌وه‌كه‌ی ئه‌ردۆغان و پۆتیندا، رێككه‌وتنی ئه‌ده‌نە به‌گه‌رمی قسه‌ی له‌سه‌ر كراوه‌، بۆیه‌ ئه‌ردۆغان له‌ كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌وانیدا، ئاماده‌یی وڵاته‌كه‌ی ده‌ربڕی بۆ دووباره‌ زیندووكردنه‌وه‌ی ئه‌و رێككه‌وتنه‌، كه‌ 21 ساڵ به‌ر له‌ ئێستا ئیمزا كراوه‌.


ئه‌گه‌ر سه‌یری ئه‌و 5 ماده‌یه‌ بكه‌ین، كه‌ له‌ رێككه‌وتنی ئه‌ده‌نەدا ئیمزای له‌سه‌ر كراوه‌، هیچ ماده‌یه‌ك رێگه‌ به‌ توركیا نادات خاكی سووریا ببه‌زێنێت، به‌ڵام توركیا له‌ ئۆپه‌راسیۆنی جه‌رابلووس و ئه‌لباب و عه‌فریندا، به‌ئاشكرا خاكی سووریای به‌زاند، بۆیه‌ به‌رپرسێكی باڵای حكوومه‌تی سووریا بۆ ماڵپه‌ڕی (سپوتنیك)ـی توركی قسه‌ی كردووه‌ و ده‌ڵێت، توركیا له‌ 2011ـه‌وه‌ ئه‌ رێككه‌وتنه‌ی پێشێل كردووه‌، ئیتر چۆن باسی زیندووكردنه‌وه‌ی ده‌كات.


وه‌كوو شڕۆڤه‌كارانی سیاسی باسی لێوه‌ ده‌كه‌ن، پۆتین نێوه‌ندگیری له‌نێوان توركیا و سووریادا ده‌گێڕێت بۆ زیندووكردنه‌وه‌ی ئه‌و رێكکه‌وتنه‌، رێگه‌ خۆش ده‌كات تا توركیا دان به‌ حكوومه‌تی به‌شار ئه‌سه‌دا بنێت، چونكه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و رێككه‌وتنه‌ زیندوو بكرێته‌وه‌، ئیدی توركیا و سووریا له‌ یه‌كتری نزیك ده‌بنه‌وه‌ و ئه‌ردۆغان باس له‌ رۆیشتنی ئه‌سه‌د ناكات، كه‌ پۆتین ئه‌وه‌ی مه‌به‌سته‌.


سه‌ركان ده‌میرتاش، شڕۆڤه‌كاری سیاسیی توركیا، له‌ لێدوانێكدا بۆ ماڵپه‌ڕی (BBC)ـی توركی پێی وایه‌، له‌ رێككه‌وتنی ئه‌ده‌نەدا به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك رێگه‌ به‌ توركیا نادرێت خاكی سووریا ببه‌زێنێت، یاخود هیچ ماده‌یه‌ك ئه‌و شه‌رعییه‌ته‌ به‌ توركیا نادات.


ده‌میرتاش ده‌ڵێت: "توركیا بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت ئۆپه‌راسیۆن دژی یه‌په‌گه‌ له‌ خاكی سووریا ئه‌نجام بدات، پێویسته‌ ماده‌ی 51ی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان بهێنێته‌ به‌رباس، چونكه‌ ئه‌و ماده‌یه‌ له‌ رووی نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌ رێگه‌ به‌ توركیا ده‌دات، بۆ پاراستنی خۆی له‌ تیرۆر ئۆپه‌راسیۆن ئه‌نجام بدات".


جه‌هه‌په‌، كه‌ گه‌وره‌ترین پارتی ئۆپۆزسیۆنی توركیایه‌، پێشوازی له‌ رێكکه‌وتنی ئه‌ده‌نە ده‌كات، تا له‌و رێگه‌یه‌وه‌ توركیا و سووریا له‌ یه‌كتری نزیك ببنه‌وه‌. جه‌هه‌په‌ له‌ 2011ـه‌وه‌ ره‌خنه‌ له‌ حكوومه‌تی توركیا ده‌گرێت، كه‌ دژی ئه‌سه‌د ده‌وه‌ستایه‌وه‌، چونكه‌ ئه‌وان پێیان وابوو، ئه‌سه‌د سه‌رۆكی شه‌رعیی سووریایه‌ و ده‌بێت توركیاش پشتگیریی له‌و بكات.


جه‌هه‌په‌ له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا له‌باره‌ی ئه‌و رێككه‌وتنه‌وه‌ ده‌ڵێت، هیوادارین ببێته‌ هۆی نزیكبوونه‌وه‌ی توركیا و سووریا له‌ رووی دیبۆماسییه‌وه‌. به‌ڵام هه‌ده‌په‌، كه‌ ئه‌ویش هه‌ر پارتێكی ئۆپۆزسیۆنه‌ و خاوه‌نی 67 كورسیی په‌رله‌مانییه‌ و تاوه‌كوو ئێستا هیچ بۆچوونێكی خۆی له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌رنه‌بڕیوه‌.


ئەمەی خوارەوە ئه‌و 5 ماده‌یه‌ن کە له‌ رێككه‌وتنی ئه‌ده‌نەدا له‌نێوان سووریا و توركیادا ئیمزا كراوه‌:


1- سووریا رێگه‌ نادات له‌ خاكی خۆیه‌وه‌ هیچ جموجۆڵێكی سه‌ربازی دژی توركیا ئه‌نجام بدرێت، هه‌روه‌ها نابێته‌ هۆی نائارامیی خاكی توركیا. هه‌روه‌ها سووریا هاوكاریی لۆجیستی و سه‌ربازیی په‌كه‌كه‌ ناكات و رێگه‌ش نادات له‌ خاكی سووریاوه‌ پروپاگەنده‌ بۆ په‌كه‌كه‌ بكرێت.


2- سووریا په‌كه‌كه‌ی وه‌كوو رێكخراوێكی تیرۆرستی ناساند. سووریا وه‌كوو هه‌ر رێكخراوێكی تری تیرۆریستی، هه‌موو چالاكییه‌كی په‌كه‌كه‌ی له‌ناو خاكی خۆی قه‌ده‌غه‌ كرد.


3- سووریا له‌ناو خاكی خۆیدا هه‌موو كه‌مپه‌كانی په‌كه‌كه‌ی قه‌ده‌غه‌ كرد، كه‌ بۆ راهێنانی چه‌كداره‌كانی كردبوونه‌وه‌، هه‌روه‌ها چالاكییه‌ بازرگانییه‌كانی په‌كه‌كه‌شی قه‌ده‌غه‌ كرد.


4- سووریا رێگه‌ نادات ئه‌ندامانی په‌كه‌كه‌ خاكه‌كه‌ی وه‌كوو وڵاتی سێیه‌م به‌كار بهێنن. بۆ ترانزێتی ئه‌وان و رێگه‌ به‌ هاتنیان نادات.


5- سووریا رێگه‌ نادات سه‌رۆكی په‌كه‌كه‌ بێته‌ خاكی سووریا، هه‌روه‌ها هه‌موو رێكارێكیش له‌و رووه‌وه‌ به‌ به‌رپه‌سانی گومرگ ده‌دات، تا به‌ كاری خۆیان هه‌ستن.