ساڵی نوێی خوێندن به‌ دنیایه‌ك كێشه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا

زه‌نگی یه‌كه‌م وانه‌ بێ یان زه‌نگی بایكۆت

05/10/2016 - 14:42 بڵاوکراوەتەوە لە ڕاپۆرت

هێشتا ده‌گای قوتابخانه‌كان نه‌كراونه‌ته‌وه‌ له‌ سلێمانی و هه‌ڵبجه‌ و ده‌وروبه‌ری، هه‌ڕه‌شه‌ی بایكۆت و مانگرتن ده‌ستی پێ كردووه‌، مامۆستایان ڕێپێوان ده‌كه‌ن و داوای چاككردنی گوزه‌رانیان ده‌كه‌ن، گرانیی بازاڕ و نه‌بوونی مووچه‌ش، دایك و باوكی قوتابیی خستووه‌ته‌ ره‌وشێكی دارایی ناهه‌ماوره‌وه‌ كه‌ ناتوانن خه‌رجیی پێداویستیی منداڵه‌كانیان و گواستنه‌وه‌یان دابین بكه‌ن، بۆیه‌ توێژه‌رێكی ده‌روونی ده‌ڵێ خه‌ڵك به‌ ده‌روونێكی ناجێگیره‌وه‌ پێشوازی له‌ ساڵی نوێی خوێندن ده‌كه‌ن.


گوزه‌رانی پێشمه‌رگه‌
دیندار جافر ساڵح، پێشمه‌رگه‌یه‌ له‌ هێزه‌كانی پشتیوانیی تۆپخانه‌ ده‌وام ده‌كات و به‌شداریی چه‌ندین شه‌ڕی دژ به‌ داعشی كردووه‌، ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ قه‌یران و كرانه‌وه‌ی ده‌رگه‌ی قوتابخانه‌، كاریگه‌ریی زۆری له‌سه‌ری هه‌یه‌: "مووچه‌كه‌م 576 هه‌زاره‌، ئێستا 5 هه‌زارم له‌ گیرفاندایه‌، له‌ خانووه‌كی بێ ده‌رگه‌ و په‌نجه‌ره‌دام، منداڵه‌كان داوای شت و خواردنم لێ ده‌كه‌ن، ئێ نازانم چی بۆ منداڵه‌كه‌م بكڕم كه‌ ده‌چێته‌ قوتابخانه‌، منداڵیش هه‌بوونی و نه‌بوونی نازانی، كه‌ چووه‌ قوتابخانه‌، رۆژانه‌ پاره‌ی ده‌وێت، تا وه‌ك منداڵی خه‌ڵك بژیت، له‌لایه‌كی دیكه‌ جلوبه‌رگی ده‌وێت".


ئه‌و پێشمه‌رگه‌یه‌ ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ ڕوو كه‌ باس له‌ بایكۆتكردن ز داخستنی قوتابخانه‌كان ده‌كرێت، چۆن دڵته‌نگ ده‌بێت و ده‌ڵێت: "هه‌ست به‌ غه‌ریبی ده‌كه‌م، ژیانی من فه‌وتا و نه‌متوانی بخوێنم، ئه‌ی منداڵی من چ گوناهێكی هه‌یه‌، كوڕی منیش نه‌توانێ به‌هۆی قه‌یران و بایكۆته‌وه‌ بخوێنێ، سبه‌ی رۆژێ دوعای خراپم لێ ده‌كات"، بۆیه‌ دینداری پێشمه‌رگه‌ ڕوو له‌ مامۆستایان ده‌كات "كه‌ ئه‌وان مان ده‌گرن، منداڵی من كوێر و نه‌خوێنده‌وار ده‌رده‌چی، به‌ڵام رێزمان هه‌یه‌ بۆیان، ئاخۆ ئه‌وان بیریان له‌وه‌ كردووه‌ته‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ی پێشمه‌رگه‌ بایكۆت بكه‌ین و خۆپیشاندان بكه‌ین و سه‌نگه‌ره‌كان به‌جێ بێلێن، ئه‌وان چییان به‌سه‌ر دێت؟ ئه‌وكات ئه‌وانه‌ی خۆپیشاندان ده‌كه‌ن كه‌ كه‌وتنه‌ وڵاتان له‌ناو كه‌مپه‌كان داوای مووچه‌ ده‌كه‌ن؟".


سامان سیوه‌یلی، توێژه‌ری ده‌روونی و سه‌رۆكی هۆبه‌ی توێژه‌رانی ده‌روونی و كۆمه‌ڵایه‌تی، له‌مباره‌یه‌وه‌ هێما بۆ ئه‌وه‌ كه‌ پڕۆسه‌ی په‌روه‌رده‌ پڕۆسه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌ و هه‌موو خانه‌واده‌كانی كوردستان ده‌گرێته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی ملیۆنێك و 700 خوێندكار و قوتابی له‌ كوردستان هه‌یه‌، كه‌واته‌ چه‌ندین خیزان په‌یوه‌سته‌ به‌ پڕۆسه‌ی په‌روه‌رده‌وه‌، هه‌روه‌ها باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ ئه‌و قه‌یران كاریگه‌ریی له‌سه‌ر گشت چین و توێژه‌كان هه‌یه‌، له‌ناویشیاندا، مامۆستا كه‌ ئه‌ركیان سه‌خته‌، به‌تایبه‌ت به‌شێكیان له‌ ده‌ره‌وه‌ی شاره‌كان ده‌وام ده‌كه‌ن، هاوكات ده‌ڵێت: "وانه‌ گوتنه‌وه‌ش خۆی پڕۆسه‌یه‌كی ئه‌قڵی و ژیرییه‌، كاتێك لایه‌نی ده‌روونی ئارام نه‌بێت، حه‌تمه‌ن ئه‌دای ته‌واو نییه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا ده‌بینین پێشمه‌رگه‌كان له‌سه‌ر سنوور شه‌ڕ ده‌كه‌ن و كوردستان ده‌پارێزن، دڵنیاین به‌شێك له‌و جگه‌رگۆشانه‌ منداڵی ئه‌وانه‌ن، كاتێك باوكی سنگی داوه‌ته‌ به‌ر گولله‌ بۆ كوردستان، چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌یه‌ منداڵه‌كه‌شی له‌ خوێندن بێ به‌ش نه‌بێت"، بۆیه‌ ئه‌و توێژه‌ره‌ هیوا ده‌خوازێت مامۆستایانیش ئه‌گه‌رچی مافیان هه‌یه‌، به‌ڵام هه‌رچۆنێك بێت ده‌رگای قوتابخانه‌كان دانه‌خه‌ن.


سیوه‌یلی گوتیشی: "له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش له‌سه‌ر حكوومه‌ته‌ كه‌ ئاگاداری بار و گوزه‌رانی مامۆستایان بێت، به‌ڵام مامۆستاش كه‌ ده‌رگه‌ی قوتابخانه‌ی پێوه‌ دا به‌دڵنیاییه‌وه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر مه‌عنه‌ویاتی پێشمه‌رگه‌ هه‌یه‌".

 

خه‌رجیی زۆر و مووچه‌ی نه‌بوو
“كرێی مانگێك هاتوچۆپێكردنی قوتابییه‌ك له‌نێوان ماڵه‌وه‌ و قوتابخانه‌، جا به‌ پاس بێ یان تاكسی، له‌ 50 هه‌زار دیناره‌وه‌ یان شتێك كه‌متر ده‌ست پێ ده‌كات و ده‌ڕوا بۆ 150 هه‌زار دیناریش، ئه‌گه‌ر باوك و دایكێك مووچه‌یان نه‌بێ، ئه‌م پاره‌یه‌ له‌ كوێ بێنن؟ ئه‌ی ئه‌گه‌ر دایك و باوكێكی بێ مووچه‌ زیاتر له‌ منداڵێكیان هه‌بێت و پێویستی به‌ هاتوچۆ بێت، چی؟


جلوبه‌رگ و پۆشاك و پێلاو و جانتا و په‌ڕاوگه‌ و ده‌فته‌ر و.. هتد، پێداویستیگه‌لێكن قوتابی ناتوانێ ده‌ستبه‌رداریان بێت و ده‌بێ دایك و باوك بۆ منداڵه‌ خوێندكار و قوتابییه‌كانیانی دابین بكه‌ن، به‌ڵام دیسان پرسیاره‌ قورسه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر دایك و باوكێك مووچه‌ وه‌رنه‌گرن، پاره‌ی ئه‌م پیویستییانه‌ له‌ كوێ بێنن!”
ساڵح محه‌مه‌د، پیاوێكی به‌ته‌مه‌نی رێبواری بازار بوو، ئه‌م پرسیارانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی كرد، وه‌ك ئاماژه‌یه‌ك بۆ ناهه‌مواری و ناجۆریی ئه‌مساڵی خوێندن.


به‌ره‌و قوتابخانه‌ی حكوومی
شه‌هلا عه‌لی، دایكی سێ منداڵه‌ و دووانیان له‌ قوتابخانه‌ و یه‌كێكیان له‌ باخچه‌ی ساوایانه‌ و خۆیشی فه‌رمانبه‌ره‌، ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ ساڵی ڕابردوو منداڵه‌كانی له‌ قوتابخانه‌ی ئه‌هلی بوونه‌، به‌ڵام ئه‌مساڵ به‌هۆی قه‌یرانه‌وه‌ منداڵه‌كانی بۆ قوتابخانه‌ی حكوومی گواستووه‌ته‌وه‌: "ساڵی ڕابردوو پاره‌مان بۆ قه‌رز كردن، ئه‌مساڵیش كه‌ هیچ گه‌ره‌نتییه‌ك نه‌بێت مووچه‌مان ده‌درێ، به‌ چی قه‌رز بده‌ینه‌وه‌؟".


ئه‌و دایكه‌ باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ له‌ ئێستاوه‌ له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانی تووشی گرفت بووه‌، كه‌ به‌وه‌ رازی نین بچنه‌ قوتابخانه‌یه‌كی دیكه‌ و ده‌ڵێت: "به‌رده‌وام ده‌گریێن و ده‌ڵێن حه‌زمان له‌ قوتابخانه‌كه‌ی خۆمانه‌ و نه‌قل نابین، به‌ڵام چی بكه‌م، چاره‌مان نییه‌".


مه‌ریوان حوسێن، فه‌رمانبه‌ره‌ و دوو له‌ منداڵه‌كانی له‌ قوتابخانه‌ی ئه‌هلین، ئه‌میش به‌ هه‌مان شێوه‌ باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ به‌هۆی قه‌یران و دووریی قوتابخانه‌كان و نه‌توانینی گرتنه‌ئه‌ستۆی خه‌رجیی خوێندنیان، بڕیاری داوه‌ منداڵه‌كانی بۆ قوتابخانه‌یه‌كی نزیك ماڵیان بگوازێته‌وه‌: "قوتابخانه‌ ئه‌هلییه‌كان كرێیان گران بوو، راسته‌ ساڵی پار هه‌ندێك داشكاندنیان كرد، به‌ڵام داشكاندنه‌كه‌ له‌گه‌ڵ مووچه‌ یه‌كى نه‌گرته‌وه‌، سوودی نییه‌، من ئه‌مساڵ ناتوانم پاره‌ی كتێب، جلی یه‌كپۆشیی قوتابخانه‌، كرێی ئۆتۆمبێل، ئه‌و خه‌رجییانه‌ی قوتابخانه‌ ئه‌هلییه‌كان هه‌یانه‌ بیكه‌م، بۆیه‌ به‌ناچاری و به‌ ناڕازیبوونی منداڵه‌كان، ئه‌وانم گواسته‌وه‌".


شاسوار كه‌مال، به‌ڕێوه‌به‌ری قوتابخانه‌ و په‌یمانگا ناحكوومییه‌كان له‌ وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌، ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ به‌شێك له‌ قوتابخانه‌كان كه‌ گرفتی به‌نێوده‌وڵه‌تییان هه‌بوو، ئێستا زۆربه‌یان چاره‌سه‌ر كراون، ده‌رباره‌ی نرخی خوێندنیش له‌ قوتابخانه‌ ئه‌هلییه‌كان، ده‌ڵێت: "داوامان لێیان كردووه‌ كه‌ هاوكاریی قوتابییان بكه‌ن، به‌ڵام دیاریمان نه‌كردووه‌ چه‌ند وه‌ربگیرێ".


به‌ڵام سامان سیوه‌یلی، توێژه‌ری ده‌روونی ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ ڕوو، كه‌ گۆڕینی ژینگه‌ی منداڵ و گواستنه‌وه‌ی له‌ قوتابخانه‌یه‌ك بۆ یه‌كێكی دیكه‌ و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ هاوڕێ و نزیكه‌كانی، كاریگه‌ریی ده‌روونیی له‌سه‌ر منداڵ هه‌یه‌، ئه‌و ده‌ڵێت: "ئه‌و قه‌یرانه‌ وا ده‌كات خێزانه‌كان خه‌رجیی ته‌واوی منداڵه‌كانیان پێ نه‌كرێت، بۆیه‌ له‌وانه‌یه‌ له‌ قوتابخانه‌ی ئه‌هلی بێت، ئێستا به‌هۆی قه‌یرانه‌وه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ قوتابخانه‌ی حكوومی، له‌و كاته‌ ژینگه‌ی لێ ده‌گۆڕێت و ڕووبه‌ڕووی ژینگه‌یه‌كی نوێ ده‌بێته‌وه‌، به‌مه‌ش قوتابی تووشی فشاری ده‌روونی ده‌بێت و به‌رده‌وام بیری لای ژینگه‌ی پێشوویه‌تی".


مۆڵه‌تی بێ مووچه‌ی مامۆستایان
نه‌وزاد ئه‌حمه‌د مه‌ولوود، سه‌رپه‌شتیاری یه‌كه‌می بنه‌ڕه‌تی له‌ په‌روه‌رده‌ی ناوه‌ندی هه‌ولێر باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ كێشه‌ و گرفتی مامۆستایانیان یه‌كجار زۆره‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی مامۆستایه‌كی زۆر به‌هۆی قه‌یرانه‌وه‌ مۆڵه‌تی بێ مووچه‌ی وه‌رگرتووه‌، ئه‌و به‌ مافی خۆیانی وه‌سف ده‌كات، به‌ڵام ده‌ڵێت: "به‌ڵام قوتابی كوڕی ئه‌م میلله‌ته‌یه‌، بۆیه‌ ده‌بێت ده‌رگای قوتابخانه‌ی هه‌ر بۆ بكرێته‌وه‌، كێشه‌كه‌ش چۆن چاره‌سه‌ر ده‌كرێت ئه‌وه‌ بابه‌تێكی دیكه‌یه‌، به‌گوێره‌ی قه‌یرانه‌كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ین چاره‌سه‌ری بكه‌ین، به‌ڵام نه‌كردنه‌وه‌ هێڵی سووره‌".


له‌باره‌ی مۆڵه‌تی بێ مووچه‌ییش ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ ڕوو كه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و مۆڵه‌ته‌، ئه‌و مامۆستایانه‌ دێنه‌وه‌ كه‌ مۆڵه‌تی دایكایه‌تییان ته‌واو بووه‌، یان مۆڵه‌تی بێ مووچه‌ و نه‌خۆشیی درێژخایه‌ن و گه‌شتییان وه‌رگرتووه‌، جگه‌ له‌وه‌ش هه‌ر مامۆستایه‌ك جێگره‌وه‌ی نه‌بێت ئه‌وا ناتوانێت مۆڵه‌تی بێ مووچه‌ وه‌رگرێت. له‌باره‌ی گواستنه‌وه‌ی قوتابییانیش له‌ قوتابخانه‌ ئه‌هلییه‌كانه‌وه‌ بۆ حكوومییه‌كان، ئه‌و سه‌رپه‌رشتیاره‌ی په‌روه‌رده‌ ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ ڕوو كه‌ له‌ وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ فۆڕمی تایبه‌تییان دروست كردووه‌: "وه‌زاره‌ت پێنج فۆڕمی دروست كردووه‌، هه‌مووی په‌یوه‌سته‌ به‌ گواستنه‌وه‌ی قوتابییان، هه‌ر قوتباخانه‌یه‌ش به‌گوێره‌ی توانای وه‌رگرتنیان وه‌ریان ده‌گرن، داواش كراوه‌ زیاتر وه‌ربگرن، ئه‌وه‌ش كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێت كه‌ ژماره‌ی قوتابییان له‌ قوتابخانه‌كان زیاد ده‌بێت و گرفت بۆ مامۆستا و قوتابی دروست ده‌بێت".


ئه‌و سه‌رپه‌رشتیاره‌ باس له‌وه‌ ده‌كات، ئه‌مساڵ سێ گرووپ له‌ مامۆستایان خولی ئینگلیزییان بینیوه‌، ئه‌و قوتابخانانه‌ی ساڵی پار كراونه‌ته‌ ئینگلیزی هه‌ر به‌ ئینگلیزی ده‌مێننه‌وه‌، ئه‌و مامۆستایانه‌ی له‌ خولی ئینگلیزی به‌شدار بوونه‌، قوتابخانه‌كانیان ده‌كرێته‌ ئینگلیزی: "دوو ڕۆژ پێشی جه‌ژن خولی سێیه‌م بووه‌ و ده‌رچوون، خولی دیكه‌ش ده‌كرێته‌وه‌ بۆ به‌ ئینگلیزیكردنی بیركاری و زانسته‌كان".


یه‌كێتیی مامۆستایان: ده‌وامێكی سه‌خت ده‌بێت
ئه‌حمه‌د گه‌رمیانی، سه‌رۆكی یه‌كێتیی مامۆستایانی كوردستان ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌دات ساڵی خوێندن له‌مساڵدا قورس ده‌بێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی بارودۆخی مامۆستایان باش نییه‌ و ژیانیان خۆش نییه‌: "مامۆستا له‌ پڕۆسه‌ی خوێندن میحوه‌ری سه‌ره‌كییه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌و میحوه‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌ ره‌وشی خراپ بێت، حه‌تمه‌ن قورسی ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر پڕۆسه‌ی خوێندن، ئه‌وه‌ش كاریگه‌ریی له‌سه‌ر قوتابییش ده‌بێت و له‌ رووی كۆمه‌ڵایه‌تیشه‌وه‌ قورس ده‌بێت".


سه‌رۆكی یه‌كێتیی مامۆستایان نایشارێته‌وه‌ كه‌ تا ئێستا به‌رپرسان هیچ به‌ڵێنیان پێ نه‌داون، هه‌روه‌ها نكۆڵی له‌وه‌ش ناكات كه‌ بڕیاری داخستنی قوتابخانه‌كانیش بڕیارێكی قوڕسه‌ و به‌ئاسانی نادرێت.

 

ماف و سیاسه‌ت
ئایدن مه‌عروف، په‌رله‌مانتار و ئه‌ندامی لێژنه‌ی په‌روه‌رده‌ له‌ وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ی هه‌رێمی كورستان ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ ڕوو كه‌ ئه‌وان وه‌ك لێژنه‌ی په‌روه‌رده‌ به‌و ڕه‌وشه‌ی خوێندن زۆر نیگه‌رانن، له‌ نزیكیشه‌وه‌ ئاگادارن و ده‌ڵێت: "مامۆستایان هه‌قی خۆیانه‌ داوای مافی خۆیان بكه‌ن، ئێمه‌ش پشتیوانییان لێ ده‌كه‌ین، به‌ڵام شتێك هه‌یه‌ كه‌ ترسمان له‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌و بابه‌ته‌ به‌ سیاسی نه‌كرێت، چونكه‌ ئه‌گه‌ر به‌ سیاسی كرا، یه‌كه‌م زه‌ره‌مه‌ند مامۆستایان ده‌بن، ئه‌گه‌ر ده‌رگای قوتابخانه‌ش نه‌كرێته‌وه‌، ئه‌وا قوتابییان زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بن". باس له‌وه‌ش ده‌كات كه‌ ئه‌وان، تاكو ئێستا زۆر كۆبوونه‌وه‌یان له‌باره‌ی دۆخی مامۆستایان كردووه‌، به‌ڵام: "تاكو ئێستا ئه‌نجامێكی ئیجابیی نه‌بووه‌، هۆكاره‌كه‌ش ئه‌وه‌یه‌، چونكه‌ پاره‌ نییه‌ و قه‌یرانه‌".


به‌ ده‌روونێكی ناجێگیره‌وه‌
سامان سیوه‌یلی، توێژه‌ری ده‌روونی، ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌دات: "ده‌ستپێكی خوێندن بۆ مامۆستایان به‌ كۆمه‌ڵێك گرفتی ده‌روونییه‌وه‌ ده‌بێت، ئه‌ویش به‌هۆی قه‌یرانی داراییه‌وه‌ و كه‌ كاریگه‌ریی ده‌روونیی ڕاسته‌وخۆی له‌سه‌ر قوتابییان و مامۆستایان هه‌یه‌".


ئه‌و توێژه‌ره‌ بۆ (باس) ده‌ڵێت: "ئه‌و قه‌یرانه‌ داراییه‌ كاریگه‌ریی قورسی له‌سه‌ر ده‌روونی مامۆستا و قوتابی هه‌یه‌، مامۆستا بژێویی خێزانی له‌سه‌ره‌، هه‌میشه‌ له‌ دڵه‌ڕاوكێدان، له‌به‌رئه‌وه‌ی نازانێ ئه‌و باره‌ تا چه‌ند ده‌خایه‌نێت، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ فشاری ده‌روونی و خۆی ده‌خواته‌وه‌، له‌به‌رامبه‌ردا هیچیشی پێ ناكرێت".


ئه‌م توێژه‌ره‌ ده‌روونییه‌، نكۆڵی له‌وه‌ش ناكات كه‌ قوتابییانیش گرفتی ده‌روونییان ده‌بێت، چونكه‌ به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌ خانه‌واده‌یه‌كی مووچه‌خۆر بێت ناتوانن پێداویستییه‌كانی خوێندنیان بۆ ئاماده‌ بكه‌ن، بۆیه‌ منداڵانیش هه‌ست به‌ ئاساییشی ده‌روونی ناكه‌ن، هاوكات ده‌ڵێت: "به‌ قوتابی و مامۆستاوه‌ گه‌لێك كه‌موكوڕی هه‌یه‌، چونكه‌ خه‌ڵك به‌گشتی له‌ تێكچوونێكی مه‌زاجیدا ده‌ژێت، خه‌ڵك به‌ دڵ و ده‌روونێكی زۆر ناجێگیر و ناخۆشه‌وه‌ پێشوازی له‌ ده‌ستپێكی ساڵی نوێی خوێندن ده‌كه‌ن".