یه‌كه‌مین ئافره‌ت كه‌ ناوی نراوه‌ كوردستان كچه‌ مه‌لایه‌

كوردستان مه‌لاعه‌لی مامه‌جه‌لكه‌یی: له‌ سه‌یته‌ره‌ی موسڵێ كه‌ زانیان ناوم كوردستانه‌ هه‌موو كه‌لوپه‌لیان لێ ستاندم

26/08/2016 - 14:37 بڵاوکراوەتەوە لە ڕاپۆرت

ئه‌و له‌ حه‌فتاكانی ته‌مه‌نیه‌تی، له‌ ماڵه‌كه‌ی خۆی به‌رامبه‌ر باخچه‌كه‌ دانیشتووه‌ و ده‌م نا ده‌م جگه‌ره‌یه‌ك داده‌گیرسێنێ، زۆربه‌ی كات منداڵ و نه‌وه‌كانی له‌ ده‌وروخولینه‌، به‌ قسه‌ی خۆی و ده‌وربه‌ری یه‌كه‌م كه‌سه‌ كه‌ ناوی (كوردستان) بووه‌، له‌ دوای ئه‌و، ئینجا خه‌ڵك ئه‌و بوێرییه‌یان په‌یدا كردووه‌ كه‌ مه‌لایه‌ك كچ به‌ ناوی كوردستان ده‌كات و ئه‌وانیش ئه‌و ناوه‌ له‌ منداڵه‌كانیانه‌وه‌ ده‌نێن.


كوردستان مه‌لا عه‌لی مامه‌جه‌لكه‌یی، له‌دایكبووی ساڵی 1943ی گه‌ڕه‌كی ته‌یراوه‌ی هه‌ولێره‌، بنه‌چه‌یان بۆ ده‌ڤه‌ری خۆشناوه‌تی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ و باوكی مه‌لا بووه‌، وه‌ك باس ده‌كات له‌ سه‌رده‌می ئه‌و هیچ كه‌سێك نه‌بووه‌ ناوی كوردستان بێت، ئه‌و یه‌كه‌م كه‌س بووه‌ كه‌ باوكی ناوی ناوه‌ كوردستان، له‌وكاته‌دا ئه‌و ناوه‌ جێگه‌ی سه‌رنجی ده‌وروبه‌ر بووه‌: "زۆر جار به‌ بابمیان ده‌گوت، كو جورئه‌تێ كه‌ی ئه‌و ناوه‌ت له‌ كچت ناوه‌، به‌ڵام بابی من مه‌لای 12 عیلم، شاعیریش بوو، زۆر له‌ ئه‌ده‌بی كوردی شاره‌زا بوو، ناوی منداڵه‌كانی زۆربه‌ی كوردین"،


وه‌ك ده‌گێڕێته‌وه‌، له‌گه‌ل ناوه‌كه‌ی زۆر به‌سه‌رهاتی هه‌یه‌، هه‌ندێكیان بۆ ئه‌و خۆشن و هه‌ندێكیشان یادگاریی ناخۆشن، یه‌كێك له‌وانه‌ كه‌ ساڵانێك له‌مه‌وبه‌ر نه‌خۆش ده‌كه‌وێت و رێی ده‌كه‌وێته‌ نه‌خۆشخانه‌ی شه‌قڵاوه‌، پزیشكه‌كه‌ وا ده‌زانێ عه‌ره‌به‌ و به‌ عه‌ره‌بی قسه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كات: "به‌ عه‌ره‌بی قسه‌ی كرد، ئه‌منیش گوتم كوردم، پرسی به‌ڕاست كوردی، گوتم ئه‌ڕێ وه‌لڵا كوردم و ناویشم كوردستان، دیسان ته‌ئكیدی كرده‌وه‌ توخوا ناوت كوردستانه‌ له‌و عومره‌ی؟ گۆتا ئه‌رێوه‌لڵا، هه‌ستاوه‌ زۆر خزمه‌تی كردم و گوتی له‌و عومره‌ی ناوت كوردستانه‌، جێی شه‌ڕه‌فه‌ و زۆر ئاگای لێم بوو، گۆتی وه‌عد بی ده‌رمانه‌كی باشت بده‌مێ و یه‌كسه‌ر چاكت بكاتن، له‌ هه‌ڵاتنی 1991یش عه‌ینه‌ن پێشمه‌رگه‌ك پرسی داده‌ ناوت چییه‌؟، كه‌ گۆتم كوردستان، ئه‌ویش یه‌كسه‌ر گۆتی ئه‌من خزمه‌تكاری كوردستانم، زۆر رێزی گرتم و ئاگای لێم بوو"، وه‌ك داده‌ كوردستان ده‌یگێڕێته‌وه‌، دوای ئه‌و، ئه‌م ناوه‌ زۆر بووه‌ و خه‌ڵك جورئه‌تی ئه‌وه‌یان كردووه‌ ناوی كوردستان له‌ منداڵه‌كانیان بنێن.


كوردستان جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ ناوه‌كه‌ی جێگه‌ی شانازییه‌تی، به‌ڵام زۆر جاریش له‌سه‌ر ناوه‌كه‌ی ئازار دراوه‌، وه‌ك باس ده‌كات كه‌ ئه‌وكاته‌ی به‌عس نه‌ڕووخابوو و موسڵ له‌ژێر ده‌ستی به‌عسییه‌كان بووه‌، ساڵانی نه‌وه‌ده‌كان، سه‌ردانی موسڵ ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ندێك كه‌لوپه‌ل بكڕێت، كه‌ له‌وێ هه‌رزانتره‌ بووه‌: "مانگی ره‌مه‌زان بوو، به‌ره‌به‌ری جێژنه‌ی بوو، منداڵه‌كان پێڵاوی باته‌یان ده‌ویست، لێره‌ش گران بوو، لۆیه‌ هه‌ستام له‌گه‌ڵ كوڕه‌كه‌م چوومه‌ موسڵێ، چه‌ند جۆت پیڵاوه‌كمان كڕی و جۆته‌كم له‌ پێی خۆم كرد و یه‌كیش هی كوڕه‌كه‌م، له‌گه‌ڵ هه‌نده‌ك شتی دیكه‌، ته‌ماته‌ لێره‌ نه‌بوو، ئه‌منیش چه‌ند كیلۆیه‌كم كڕیبوو، له‌ كه‌ سه‌یته‌ره‌ی ده‌هاتینه‌وه‌ ئێواره‌ بوو، نفوسیان لێ وه‌رگرتم، دیتیان ناوم كوردستانه‌، یه‌كسه‌ر هاواری كرد و گۆتی ئه‌شیاكه‌ت دانێ، هه‌مووی لێ ستاندم، به‌س ئه‌و پیڵاوانه‌م هینایه‌وه‌ كه‌ له‌ پێی خۆم و كوڕه‌كه‌مدا بوو".


كوردستان، كاتی خۆی پرسیاری له‌ باوكی كردووه‌، كه‌ چۆن ئه‌و ناوه‌ی لێ ناوه‌: "گۆتم بابه‌ كو بوو ئه‌و ناوه‌ت له‌ من نا، گوتی كچم ده‌زانم رۆژه‌ك هه‌ر دێ كوردستان سه‌رده‌كه‌وێ، لۆیه‌ ئه‌و ناوه‌م لێت نا و ناوی ئه‌وانی دیكه‌شم كرده‌ كوردی".


باوكی كوردستان، مه‌لاعه‌لی مامه‌جه‌لكه‌یی، كه‌سایه‌تیی دیاری ئایینی و ئه‌ده‌بی بووه‌، بۆ خوێندن زۆربه‌ی ناوچه‌كانی كوردستان باشوور و به‌شه‌كانی دیكه‌ گه‌ڕاوه‌، له‌ زۆربه‌ی گونده‌كانی ده‌ڤه‌ری خۆشناوه‌تی مه‌لایه‌تیی كردووه‌، یه‌ك له‌و مه‌لایانه‌ بووه‌ كه‌ منداڵه‌كانی به‌ كچ و كوڕه‌وه‌ ناردووه‌ته‌ به‌ر خوێندن، سه‌روكاری له‌گه‌ڵ زمانی كوردی باشبووه‌، زۆربه‌ی منداڵه‌كانی ناوی كوردییه‌، چه‌ندین ده‌سنووسی هه‌یه‌ و به‌م دواییه‌ له‌ زانكۆی سۆران یه‌ك له‌ ده‌ستنووسه‌كانی، به‌ناوی گاڵه‌ و رێزمانی كوردی، چاپ كرا، كه‌ فه‌رهه‌نگی زمانی كوردییه‌ و چه‌ندین ده‌ستنووسی دیكه‌ی هه‌یه‌.


سه‌ڵاح عه‌لی مامه‌جه‌لكه‌یی، برای كوردستانه‌، جه‌خت له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ خوشكی یه‌كه‌م كه‌سه‌ ناوی كوردستانه‌، دوای ئه‌و مامۆستا گیوی موكریانی، كه‌ هاوڕێیه‌كی نزیكی باوكی بووه‌، كچه‌كه‌ی ناو ناوه‌ (كوردستان)، ئه‌و ده‌ڵێت: "زۆر ده‌ستنووسی باوكم ماوه‌، فه‌رهه‌نگی شه‌قڵاوه‌، ئێستا خه‌ریكی رێكخستن و چاپین، زۆری دیكه‌ هه‌یه‌، خه‌ریكی خڕكردنه‌وه‌ین".


ئه‌و باس له‌ باوكی ده‌كات كه‌ له‌سه‌ر بیروڕاكانی زۆر تووشی گرفت بووه‌، به‌تایبه‌ت كه‌ زۆر دژی ده‌ره‌به‌گ و ئاغا بووه‌، بۆیه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی لێ كراوه‌، له‌ گونده‌كه‌ی خۆی نه‌یهێشتووه‌ هیچ زه‌وییه‌ك له‌سه‌ر ئاغاكان تاپۆ بكرێت، بۆیه‌ له‌ ترسی هه‌ڕه‌شه‌ وازی هێناوه‌ و هاتووه‌ته‌ هه‌ولێر دواتر بووه‌ته‌ مامۆستا: "زۆر ده‌ربه‌ده‌ر كراوین له‌به‌ر بیروڕاكانی، مه‌لایه‌كی كراوه‌ بووه‌، دۆستی بارزانیی نه‌مر بوو، دژی ده‌ره‌به‌گ بووه‌، كوردایه‌تیی ده‌كرد و زۆر ئه‌ده‌ب دۆست بوو، بیری وه‌ك مه‌لای گه‌وره‌ی كۆیه‌ بووه‌، یه‌كه‌م كه‌س بوو خۆشكه‌كانمی نارده‌ مه‌كته‌ب، كه‌ ئه‌وكات ئه‌و شته‌ نه‌بوو، كچی مه‌لایه‌ك بخوێنێ و بگاته‌ ئه‌وه‌ی كۆلێژ ته‌واو بكات و به‌ مامۆستا دامه‌زرێ".


د. كوردستان موكریانی، نووسه‌ر و مامۆستای زانكۆ، سه‌رده‌مانێك سه‌رۆكی یه‌كێتیی ئافره‌تان بووه‌ و یه‌كێكه‌ له‌وانه‌ی كه‌ به‌ناوه‌كه‌ی كه‌ كوردستان بووه‌ ناسراوه‌ و شانازی پێ ده‌كات، كچی گیوی موكریانییه‌، كه‌ كه‌سایه‌تییه‌كی دیاری دونیای ئه‌ده‌ب و زمانی كوردییه‌ و چه‌ندین كتێب و فه‌رهه‌نگی هه‌یه‌، خاوه‌نی یه‌كه‌م چاپخانه‌یه‌ له‌ هه‌ولێر به‌ ناوی چاپخانه‌ی موكریانییه‌. 
د. كوردستان له‌باره‌ی كوردستان مه‌لا عه‌لی مامه‌جه‌لكه‌یی سه‌رسوڕمانیی خۆی ده‌رده‌بڕێت و ده‌ڵێت: "ئه‌وه‌ كێیه‌؟ من هه‌رده‌م خۆم گه‌وره‌ كردووه‌، تا بڵێم یه‌كه‌م كوردستانم، ئه‌وه‌ كێیه‌ له‌ من گه‌وره‌تره‌ و به‌ پێشم كه‌وتووه‌؟".


ئه‌و له‌باره‌ی ناوه‌كه‌ی باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ باوكی هه‌رده‌م پێی گوتووه‌ ناوی ئه‌وه‌ی به‌ناوی كۆماری كوردستان كردووه‌: "ئێمه‌ مهابادی بووین، بۆ ئه‌وه‌ی ره‌گه‌زنامه‌ی ئێره‌ وه‌ربگرین، ئێمه‌ی گه‌وره‌ كردبوو، من له‌ ساڵی 1975 زانیم ته‌مه‌نم چه‌نده‌، ئه‌ویش له‌ رێی ده‌سنتووسه‌كانی باوكمه‌وه‌، هه‌ر وه‌مده‌زانی له‌ 1946 له‌دایك بوومه‌، بیریشم ده‌كرده‌وه‌ من 2/1 له‌ دایك بووم، ئێ چۆن پێش دامه‌زراندن به‌و ناوه‌ كراوم، به‌ڵام له‌ ده‌ستنووسه‌كی باوكم زانیم 2/1/1948 له‌دایك بوومه‌، بۆیه‌ راسته‌ به‌ ناوی كۆمار كراوم".


د. كوردستان نكۆڵی له‌وه‌ ناكات كه‌ ئه‌و كوردستانی مامه‌جه‌لكه‌یی یه‌كه‌م ئافره‌ته‌ كه‌ ناوی كوردستان بووه‌: "ئه‌و له‌ من گه‌وره‌تره‌، كه‌واته‌ ئه‌و یه‌كه‌م ئافره‌ته‌ كه‌ ناوی كوردستانه‌ و زۆریش حه‌ز ده‌كه‌م بیبینم، ئه‌و پێش ئێمه‌یه‌، چونكه‌ له‌گه‌ڵ ته‌مه‌نی منیش دوو كوردستان هه‌بوون، یه‌كیان له‌ قوتابخانه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ بووین، ئه‌ویش كوردستان شه‌وكه‌ت بابان بوو، ئه‌وی تریان كه‌ چوومه‌ به‌غدا ئه‌ویش هه‌ر كوردستان شه‌وكه‌ت بوو، به‌ڵام ئه‌و خه‌ڵكی بادینان بوو".


د. كوردستان موكریانی، ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ ڕوو كه‌ له‌و باوه‌ڕه‌دایه‌ كه‌ كوردستان مه‌لا عه‌لی یه‌كه‌م كه‌س بێت، چونكه‌ به‌ قسه‌ی ئه‌و، له‌م كاتی ناوی كوردستان بره‌وی سه‌ند و په‌یدا بوو، ده‌ڵێت: "له‌ دوای چله‌كانه‌وه‌ ئه‌و ناوه‌ په‌یدابوو، به‌ تایبه‌ت پاش ئه‌وه‌ی حزبی دیموكراتی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستان دروست بوو، ناوی كوردستان بڵاو بوویه‌وه‌، ئه‌وه‌ش به‌ دیراسه‌كردن گه‌یشتوومه‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ كه‌ بۆ ئه‌و ناوانه‌ دوای 1946 په‌یدا بوون، به‌تایبه‌ت دوای كۆماری كوردستان، بۆیه‌ پێشی ئه‌و ئافره‌ته‌ بڕوا ناكه‌م كه‌س هه‌بێت".


بۆ سه‌لماندیی ئه‌و قسه‌یه‌شی كه‌ دوای كۆمار ناوی كوردستان زۆر بووه‌، به‌سه‌رهاتێكی باوكی ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ نووسه‌رێكی ئینگلیزی دۆستی باوكی له‌ ماڵیان بووه‌، باوكی داوای له‌ د. كوردستان كردووه‌ چا بێنی، له‌و كاته‌ پێی گوتووه‌، ئێوه‌ی ئینگلیز زیاتر له‌ 20 ده‌وڵه‌تتان بۆ عه‌ره‌ب دروست كرد، به‌ڵام سته‌متان له‌ كورد كرد، كۆماری كوردستانی هه‌بوو رووخاندتان، به‌ڵام باش بزانن ئه‌وه‌تا ئێمه‌ منداڵه‌كانمان ناو ده‌نێین كوردستان، ئه‌و ناوه‌ هه‌ر له‌لامان ده‌مێنێته‌وه‌، كوردستان موكریانی له‌باره‌ی ناوی كورستان و ناوی كوردییه‌وه‌ ده‌ڵێت: "خۆم شانازی به‌ ناوه‌كه‌م ده‌كه‌م، ئه‌و ئافره‌ته‌ش جێی شانازییه‌، پێویسته‌ ئێمه‌ ناوی كوردی له‌ منداڵه‌كانمان بنێین، چونكه‌ ناوه‌كه‌مان ناسنامه‌مانه‌، ئێمه‌ ده‌وڵه‌تمان نییه‌، پاسپۆرتمان به‌و ناوه‌ نییه‌، بۆیه‌ ناو ناسنامه‌مانه‌، ناوی كوردی ناسنامه‌مانه‌".