کێ هیوا بە نووسەران و هونەرمەندان دەدات؟

ئه‌ورووپیەکا هه‌موو شتێک ده‌کەن ‌تا نه‌زانێک بکەنه زانا، له‌ناو ئێمه‌ی کوردییشدا، هه‌موو شتێک ده‌که‌ین تا زانایه‌ک بکه‌ینه نه‌زان، یان هێنده بیشکێنین کە ده‌ستبه‌رداری هه‌موو شت ‌بێت

لەدوای ڕاپه‌ڕینه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری نه‌ک نووسه‌ران و هونه‌رمه‌ندان، بگره کۆی گشتیی هاووڵاتییانیشی نیگه‌ران کردووه. کۆمێدیا لێره‌دا ئه‌وه‌یه، که که‌س بیر له وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری ناکاته‌وه، خه‌ڵکی به گشتی چاویان له‌سه‌ر وه‌زیری سامانه سروشتییه‌کانه، چاویان له‌سه‌ر وه‌زیری ناوخۆیه... تد. ناتوانین بڵێین، که نووسه‌ران و ڕۆشنبیران فه‌رامۆشکراوترین توێژی کۆمه‌ڵگای کوردیین، نه‌خێر، چونکه دیسانه‌وه له ڕێگای هاوڕێیه‌تی، خزمایه‌تی...تد،ه‌وه خه‌ڵکانێک سوودمه‌ندی گه‌وره‌ بوون و به‌شێکی گه‌وره‌ش فه‌رامۆشکراو وه‌ک ئه‌وه‌ی، که هه‌ر نه‌بووبێتن. له وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیرییدا کولتوورێکی داخراو هه‌یه، که خزمه‌ت به کۆیه‌ک ده‌کات، ئه‌م کۆیه‌ش خزمه‌ت به لایه‌نی سێیه‌م ده‌کات. ئه‌مه وێڕای ئه‌وه‌ی که یه‌کێتییه‌کانی نووسه‌ران، پابه‌ند به ناوچه‌وه کار ده‌که‌ن. ئه‌مه‌ش ڕه‌نگدانه‌وه‌یه‌کی چڕوپڕی له‌ناو میدیای کوردیدا هه‌یه، بۆ نموونه ڕۆژنامه‌کان، به‌تایبه‌ت له ده‌ڤه‌ری سلێمانیدا میدیایه‌کی خاوه‌ن کولتوورێکی داخراون، که کۆیه‌کی داخراو به سیستێمێکی هیراشی تێیدا هه‌یه. ئه‌م خه‌ڵکانه هاوشێوه‌ی به‌شێکی گه‌وره‌ی سیاسییه‌کان، له کۆمه‌ڵێک کۆسپدا به‌شدارن، که له‌دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا هێنراونه‌ته سه‌ر ڕێگای گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیی کورد. ئه‌م خه‌ڵکانه، هه‌میشه خه‌ڵکانی تریان وه‌ک ئامڕاز به‌کارهێناوه، بۆ گه‌یشتن به ویستێکی سیاسی. مرۆڤ ئه‌توانێت ئێکسپه‌ریمێنت چ له‌سه‌ر نووسه‌ران و چ له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری بکات، ئه‌ویش به‌وه‌ی، که نووسه‌رێک ده‌دۆزینه‌وه، خاوه‌نی تیۆریی و بیری باشه، لێ له‌وه‌ته‌ی ده‌نووسێت، به‌هۆی ئه‌م کولتووره داخراوه‌ی نووسه‌رانی هیراشییه‌وه، نه‌توانراوه وه‌ک پێویست چ ده‌ربکه‌وێت و چ پراکتیزه‌ی تیورییه‌کانیشی بکرێت. یاخود نووسه‌رێک ده‌دۆزینه‌وه، که ساڵانێکی درێژه ده‌نووسێت، لێ خاوه‌نی تیۆریی و بیری باش نییه، لێ ئه‌م نووسه‌ره، به‌هۆی ئه‌و کولتووری کوشتنه پرۆفیشیۆناڵه‌ی، که له ده‌رکه‌وتنی جۆکه‌ره‌وه ده‌یبینن، پرۆفیشیۆناڵانه ده‌کوژرێت و لایه‌نێکی پێ تاوانبار ده‌کرێت، خێزانێکی پێ تاوانبار ده‌کرێت، وه‌ک کێشه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی، یاخود کارێکی خۆکوژی ده‌یناسێنن. ئیدی ببینه، که چۆن نووسه‌رانی خاوه‌ن کولتووری داخراو و هیراشیی نووسه‌ری کوژراو ده‌که‌نه ئامڕازێک بۆ گه‌یشتن به ویستێکی سیاسی و به‌م هۆیه‌شه‌وه، نووسه‌ری ناوبراو، ده‌بێته خاوه‌نی شوێنێک، که ئه‌و هه‌موو ساڵه‌ی نووسینی نه‌یتوانی پێی بگه‌یه‌نێت.


وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری له دروستبوونیه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا، نه‌ک نه‌یتوانیوه هیچ بۆ نووسه‌ران و هونه‌رمه‌ندان بکات، نه‌ک نه‌یتوانیوه پارچه‌یه‌کی بچووکی دڵی شکاوی نووسه‌ران و هونه‌رمه‌ندان هه‌ڵبگرێته‌وه، به‌ڵکوو نه‌یتوانیوه هۆکاریش بێت له به‌هێزکردن و گه‌شه‌پێدانی کولتووردا، نه‌یتوانیوه گه‌شه‌یه‌کی سه‌رده‌می به خوێندنی باڵا بدات و گه‌شه‌ی پێ بکات. سیاسه‌تی کولتوور، که وه‌زیری ڕۆشنبیری پێویسته تێی بگات، بریتییه له تێگه‌یشتنی حكوومه‌ت له گه‌شه‌پێدانی خوێندن، هونه‌ر، کاتێکیش قسه‌ له‌سه‌ر هونه‌ر ده‌که‌ین، قسه له‌سه‌ر هونه‌ری تابلۆکێشان ده‌که‌ین، قسه له‌سه‌ر په‌یکه‌رتاشی ده‌که‌ین، قسه له‌سه‌ر موسیک و ئه‌ده‌ب و شانۆ و فیلم ده‌که‌ین. لێ دیسانه‌وه له ڕێگای سیاسه‌تێکی ناڕێک و نادادپه‌روه‌رانه‌وه، ته‌نیا خه‌ڵکانێکی هه‌ڵبژارده‌ له سیاسه‌تی وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری سوودمه‌ند بوون. وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری و ته‌واوی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کانی به‌رهه‌می سیاسه‌تێکی هیراشیین، له‌ژێر ئه‌مانیشه‌وه بەشێک لە نووسه‌رانی کورد، هێنده‌ی سه‌رقاڵی به‌ده‌ستهێنانی تایتڵ و پۆست و کورسی و سوودمه‌ندبوونن، سه‌رقاڵی گه‌شه‌پێدان نین. چه‌ند پارته‌کان له‌گه‌ڵ یه‌کدا ناکۆکن و دژایه‌تیی یه‌کتر ده‌که‌ن، ئه‌وه‌نده‌ش نووسه‌ران سه‌رقاڵن به یه‌که‌وه. وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری، هه‌رگیز بیری له‌وه نه‌کردووەته‌وه، که میدیاکان و نووسه‌ران و هونه‌رمه‌ندان له‌یه‌کتری نزیک بکاتەوە، که به یه‌ک چاوی ویژدان ته‌ماشای هه‌موویان وه‌ک یه‌ک بکه‌ن.


بیرکردنه‌وه، نووسین، شانۆ، وێنه‌کێشان، په‌یکه‌رسازی، شانۆ، فیلم، موسیک کولتوورن، کولتوورێکی به‌نرخی مرۆڤایه‌تی، ئه‌رکی وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیرییه، که گه‌شه به‌م کولتووره بدات.


نووسەرانی کورد به ڕۆحێکی نه‌ک ئایدیۆلۆژییه‌وه، بگره حزبییه‌وه ته‌ماشای یه‌کدی ده‌که‌ن. که ده‌ڵێم حزبی، چونکه ده‌گمه‌نن ئه‌و خه‌ڵکانه‌ی، که پراکتیزه‌ی ئیدیۆلۆژیی ده‌که‌ن له‌ناو پارته‌کاندا و لەده‌ره‌وه‌ی ئه‌وانیشدا، که ده‌نگده‌ر و هه‌واداریانن. ئیدی دژایه‌تیی پارته‌کان پریشکی گه‌یشتووەته ناو یه‌کێتییه‌کانی هه‌موو بواره‌کانه‌وه.


ئه‌گه‌ر بێتوو به‌راوردێک له‌نێوان جیهانی ئێمه‌ی کورد و ئه‌ورووپادا له بواری گه‌شه و په‌ره‌پێداندا بکه‌ین، ئه‌وا ده‌بینن، که ئه‌ورووپا هه‌موو شتێک ده‌کات، هه‌تاوه‌کوو نه‌زانێک بکاته زانا، له‌ناو ئێمه‌ی کوردییشدا، ئێمه هه‌موو شتێک ده‌که‌ین که زانایه‌ک یان بکه‌ینه نه‌زان، یان له‌ناوی به‌رین، یان هێنده بیشکێنین، هه‌تا ده‌ستبه‌رداری هه‌موو شت ده‌بێت. سه‌مه‌ره نییه، خه‌ڵکی ده‌ستبه‌رداری نووسین ده‌بن، ده‌ستبه‌رداری گۆرانی گوتن ده‌بن، ده‌ستبه‌رداری وێنه‌کێشان ده‌بن...تد. ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌یشی له بواری پیشه‌سازی و ته‌کنه‌لۆژیادا سه‌رقاڵن، ده‌ستبه‌رداری خه‌ونه‌کانیان ده‌بن. له‌وه‌ته‌ی من له ئه‌ورووپا ده‌ژیم، ڕێکه‌وتی چه‌نده‌ها خه‌ڵکم کردووه، که له وڵاته‌کانی خۆیان هه‌ر یه‌ک دوو پۆلی خوێندنیان خوێندووه، ئیدی له فارس، ئه‌فغانی، عه‌ره‌ب، هیندی، کورد...تد. لێ دواجار هه‌موو بوونه‌ته‌ خاوه‌نی بڕوانامه‌یه‌کی خوێندن، که ژیانیانی ئاسانتر کردووه، به‌ده‌ستهێنانی هه‌لی کاریان چ ئاسانتر و چ خێراتر بووه. ئه‌وه‌ی ئه‌ورووپا ئه‌یدات هیوایه، ئه‌وه‌ی ئێمه‌ی کورد ده‌یده‌ین بێ هیواییه. هه‌ر بۆیه ساده‌ترین ده‌ستپێکردن بۆ وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری و بۆ یه‌کێتیی نووسه‌رانی کوردیش بریتییه له خستنه‌وه‌ی هیوا. هیوا به یه‌کتری و هیوا به ئاینده. نووسه‌رێک هیوای نه‌بێت، ناتوانێت لانیکه‌م ساڵی کتێبێکی به‌نرخ بخاته بازاڕه‌وه. پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه، کێ ئه‌م هیوایه به نووسه‌ر ده‌دات؟