خۆبوون و خۆناسینه‌وه‌ی تاکی کورد

 

لەنێوان خۆبوون و خۆناسینه‌وه‌دا ڕاستییه‌ک هه‌یه، که یان ئه‌وه‌تا له ڕێگایه‌وه هۆشیارتر ده‌بین، به‌ئاگاتر ده‌بین له‌وه‌ی که چی ده‌که‌ین و چی ده‌ڵێین، یان ئه‌وه‌تا تووشی دۆگمایه‌ک ده‌بین، که باوه‌ڕ پێهێنانمان به به‌هه‌ڵه‌داچوونمان، بچێته خانه‌ی مه‌حاڵه‌وه. بۆ نموونه‌، تاکی کورد له ڕێگای فێربوونه‌وه ده‌بێته ئیسلام، له ڕێگای فێربوونه‌وه ده‌بێته مه‌لا، له ڕێگای فێربوونه‌وه ده‌بێته ئیسلامێکی فه‌ناتیک، به‌م شێوه‌یه کاتێک له ئاوێنه‌دا ته‌ماشای خۆی ده‌کات، مه‌لایه‌ک ده‌بینێت، که ئاماده‌ی کردنی هه‌موو شتێکه بۆ چه‌سپاندنی شه‌ریعه. مه‌لایه‌کی وه‌‌ها له هه‌موو شوێنێکدا و له هه‌موو کاتێکدا خۆی ده‌ناسێته‌وه، ده‌زانێت که ئه‌و کێیه، ده‌زانێت، که ئه‌و خۆی نییە، بەڵکوو خۆی تەرخان کردووە بۆ ئەو پرسە و پاسه‌وانێکی دڵسۆزی ئیسلامه.


هه‌ندێک تاکی تر هه‌ن، که له ڕێگای فێربوونه‌وه، فێر بوون، که هیچ باوه‌ڕ و هیوایه‌کیان به خۆیان، به ئاینده‌یان و به کورد نه‌بێت. فێر بوون، که به چاوێکی که‌م ته‌ماشای کورد بکه‌ن، فێر بوون، که ڕقیان له به‌ره‌، کۆ، بنه‌ماڵه‌یه‌ک، پارتێک و ده‌ڤه‌رێک بێت. ئه‌مانه پێیان وایه، که ئه‌وان ده‌زانن، که چین، چونکه خۆیان ده‌ناسنه‌وه، هه‌ر بۆیه خۆیان جیا ده‌که‌نه‌وه، بەڵام بێئاگان له‌وه‌ی که ئه‌وان خۆیان نین. ئه‌مانه ئۆرگانیزمێکی نامۆن له کۆمه‌ڵگادا. ئه‌م تاکانە نه‌خۆشیین، چونکه زیان به کۆمه‌ڵگا ده‌گه‌یه‌نن. ئه‌وه‌ی تاکی کورد پێویستیه‌تی به‌ده‌ستهێنانی شانازی و شکۆیه. هه‌ر چ شتێکیش توانای گه‌یاندنی شانازی و شکۆی به تاکی کورد هه‌بوو، پێویسته به‌کار بهێنرێت و بڵاو بکرێته‌وه، چونکه زیادبوونی شانازی و شکۆ ده‌بێته هۆی لێکه‌وتنه‌وه‌ی باوه‌ڕ به خود وه‌ک تاکی کورد، وه‌ک کۆی کورد، باوه‌ڕبوونیش به خود ده‌بێته هۆی لێکه‌وتنه‌وه‌ی گه‌ڕان و به‌ده‌ستهێنانی بیری نوێ، که دواجار پێشکه‌وتنی کۆمه‌ڵایه‌تیی لێ ده‌که‌وێته‌وه.


ده‌رکه‌وتنی نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان ئاڵای کوردستانه‌وه له‌گه‌ڵ سەرۆک ترامپدا، یه‌کێکه له ئامڕازه‌کانی لێکه‌وتنه‌وه‌ی خستنه‌وه‌ی باوه‌ڕ به تاک و کۆی کورد، ئامڕازی گه‌یاندنی په‌یام و هیوایه. له‌نێوان خۆبوون و خۆناسینه‌وه‌دا، نێچیرڤان بارزانی خۆی بوو، چونکه وه‌ک کورد خۆی پیشان دا. کوردبوونیش ته‌نیا له شتی رووکەشدا نییه، به‌ڵکوو له ده‌رکه‌وتندایه، له گه‌یاندنی په‌یامدایه، له هه‌ڵبژاردنی چۆنیه‌تییه‌کی گفتوگۆدایه. ئه‌و گفتوگۆیه‌ی سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستان قسه‌ی پێ کرد، گفتوگۆیه‌کی ئێفێکتیڤ بوو، ڕاستیی تێدا بوو، که به زمانێکی دیپلۆمات ده‌گه‌یه‌نرا. له گفتوگۆی ئێفێکتیڤدا، پێویسته ئامڕازێک هه‌بێت بۆ گه‌یاندن، که له ڕێگایه‌وه به‌رامبه‌ر وه‌ک وه‌رگر توانای چ تێگه‌یشتنی هه‌بێت و چ وه‌ریشی بگرێت. کێشه‌ی باوه‌ڕ و شانازی، کێشه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تییه، که کورد به‌ده‌ستیه‌وه ده‌ناڵێنێت. کورد شانازی ده‌کات به‌وه‌وه که هه‌میشه وه‌ک قوربانی و به‌جێهێڵراوێک خۆی پیشانی جیهان بدات، لێ ئاماده نییه شانازی به خۆیه‌وه بکات، کاتێک به‌شێکی گه‌وره‌ی سیاسه‌تکارانی جیهان دێنه هه‌ولێر، به تێلێفۆن قسه له‌گه‌ڵ سه‌رکردەکانی کورددا ده‌که‌ن، بانگهێشت ده‌کرێن بۆ ئه‌ورووپا و ئه‌مێریکا، له‌گه‌ڵ گه‌وره سیاسه‌تکاراندا کۆده‌بنه‌وه ...هتد.


کورد شانازی ده‌کات به‌وه‌وه، که ئه‌نفال کراوه، خاوه‌نی کاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌یه، خاوه‌نی قاره‌مانێتیی شەڕی داعش و قارەمانییەکانی ڕۆژئاوا و کۆبانێیه ئەمەیان حەقە، به‌ڵام بەداخەوە شانازی به‌وه‌وه ناکات، که له ڕاپه‌ڕینه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا، ئه‌زموونی خۆبه‌ڕێوه‌بردنی به‌ چی گه‌یشتووه. خۆبه‌ڕێوه‌بردنێک، که کورد هه‌رگیز ئه‌زموونی تێدا نه‌بووه، به‌ڵکوو بێ ئه‌زموون ده‌ستی پێکردووه، به‌بێ پسپۆری له فه‌رمانڕه‌وایه‌تییدا، بێ ئه‌زموونییه‌ک، که به چه‌نده‌ها قۆناغی مه‌ترسیداردا تێپه‌ڕیوه، شه‌ڕی ناوخۆی کردووه، قوربانیی داوه، ئیمڕۆش خاوه‌نی ئه‌م ئه‌زموونه‌یه، که ته‌واوی جیهان ڕووی تێده‌کات. وڵاتانی ئه‌ورووپا به ئه‌زموونی سه‌دان ساڵ گه‌یشتوون به ئیمڕۆ، لێ کورد خاوه‌نی ته‌نیا 29 ساڵه، وێڕای ئه‌وه‌ی خاوه‌نی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆش نییه، که‌چی به ده‌یان جار زیاتر باشتر له عێراق خۆی به‌ڕێوه ده‌بات و ده‌ژی. عێراق ئه‌زموونی سه‌د دانه ساڵی له به‌ڕێوه‌بردنی ده‌وڵه‌تدا هه‌یه، که له ڕووخانی به‌عسه‌وه هه‌تاوه‌‌کوو ئێستا، یه‌ک ڕۆژی به خۆشی نه‌بردووەته‌ سه‌ر، بگره به وێنه‌ی به‌عسیش زه‌ره‌رمه‌ند بووه به‌رامبه‌ر به کورد. ته‌ماشای کاره‌ساته‌کانی 16‌ی ئۆکتۆبه‌ری ساڵی 2017 بکه‌ن و به‌عستان بیر بێته‌وه.


ڕق له ده‌ڤه‌رێکدا، که به‌رده‌وام به‌بێ پشوو ده‌رده‌بڕدرێت و ئاراسته ده‌کرێت، له که‌سه‌کان خۆیان زیاتر، زیان به که‌سی تر ناگه‌یه‌نێت. گرنگه بۆ ئێستا و ئالێره‌دای کورد و بۆ ئاینده‌شی، که فێر بێت شانازی بەخۆیه‌وه بکات، فێر بێت به‌خته‌وه‌ر بێت، فێر بێت له‌گه‌ڵ هه‌نگاوه‌کانی جیهاندا بڕوات، نه‌ک له‌به‌ر خاتری ده‌رودراوسێ له جێگای خۆی بچه‌قێت، له‌کاتێکدا ده‌رودراوسێ له زیان زیاتر هیچ قازانجێکیان به کورد نه‌گه‌یاندووه. نێچیرڤان بارزانی، خۆی بوو وه‌ک کوردێک، هه‌ر بۆیه به ترامپ ده‌ڵێ، مانه‌وه‌ی سوپای ئه‌مێریکا له عێراق و کوردستان پێویستییه‌کی سه‌رده‌مییه، چونکه ئه‌و نوێنه‌ری کورده و سه‌رۆکی باشووری کوردستانه. لێ سه‌رکۆماری عێراق وێڕای ئه‌وه‌ی، که کوردیشه، که‌چی سه‌رقاڵی خۆناساندنه نه‌ک خۆبوون، هه‌ر بۆیه داوای که‌مکردنه‌وه‌ی هێزه‌کانی ئه‌مریکا ده‌کات. عێراقی ئێستا بیریان چووەته‌وه، که به‌بێ ئه‌مریکا ڕووخانی به‌عس مه‌حاڵ بوو، که به‌بێ ئه‌مریکا شکاندنی داعش له عێراقدا مه‌حاڵ بوو.


به‌شداربوونی سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستان، سه‌رۆکی باشوور له کۆڕبه‌ندی ئابووریی جیهان، بوونی کورد نه‌ک ده‌سه‌لمێنێت، به‌ڵکوو ده‌پارێزێت. له‌م هه‌له‌دا سەرۆکی هەرێم هه‌وڵ نه‌ک به ته‌نیا بۆ پته‌وکردن و باشکردنی پەیوەندیی ئابووری لەگەڵ وڵاتانی تر دەدات، به‌ڵکوو هه‌وڵی پاراستنی باشووریش ده‌دات. له‌م هه‌له‌دا نێچیرڤان بارزانی له‌گه‌ڵ ترامپدا کۆده‌بێته‌وه، که قورساییه‌کی گه‌وره به به‌شدارییکردنی کورد له‌م کۆڕبه‌ندی ئابووریی جیهانه‌دا ده‌دات. ئه‌مه یه‌کێکه له‌و شانازییانه‌ی، که کورد پێویسته به شانازییه‌وه تێی بڕوانێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ی، که بۆ کورد قورسه لێره‌دا، بریتییه له په‌سه‌ندکردن، بریتییه له‌وه‌ی، که به‌شێک له کورد ئه‌م شانازییه ون ده‌که‌ن، به‌هۆی ئه‌وه‌ی، که نێچیرڤان ده‌بینن، به‌هۆی ئه‌وه‌ی، که نه‌وه‌ی بارزانییه، به‌هۆی ئه‌وه‌ی، که نێچیرڤان پارتییە (دیموکراته)، به‌ڵام بیهێنه به‌رچاوی خۆت، که تۆ کوردێک ده‌بینیت، کوردێک، که خۆیه‌تی، کوردێک که گفتوگۆیه‌کی ئێفێکتیڤ پراکتیزه ده‌کات و وته‌کانیشی لۆگیکن. لێره‌دا ئه‌م کورده شانازییه‌کی نه‌ته‌وه‌یی بۆ هه‌موو کورد به‌رهه‌م دێنێت، ئه‌مه‌ش ناو ده‌نێم ده‌ستکه‌وتێکی سیاسی. نێچیرڤان بارزانی، له قسه‌کردنیدا له‌سه‌ر کێشه‌کانی عێراق، کوردستان جیا ده‌کاته‌وه له عێراق و عێراق به عێراق ناو ده‌نێت و کوردستانیش وه‌ک بوونیه‌تێکی تر. ئه‌مه‌ش دیسان ده‌ستکه‌وتێکی سیاسییه، چونکه ئه‌و گوێ به سیاسییه‌کانی عێراق نادات، که کاردانه‌وه‌یان چۆن ده‌بێت به‌رامبه‌ر به وته‌کانی سه‌رۆکی هه‌رێم.


هه‌ندێک تاک سه‌رقاڵی خۆناساندنه‌وه‌ن، به‌وه‌ی، که به‌رده‌وام ده‌یانه‌وێت وه‌ک سیاسی ده‌ربکه‌ون، چونکه جارێک ئه‌ندام په‌رله‌مان بوون. (تێبینیی، به دیدی من، ده‌گمه‌ن ئه‌ندام په‌رله‌مان، له په‌رله‌ماندا سیاسه‌تمه‌داره، خاوه‌نی کاراکته‌رێکی سیاسییه). ئه‌م تاکانه به زمانێکی بێهێز، بێ پشوو خاوه‌نی وته‌ن له‌سه‌ر ڕووداوه سیاسییه‌کان، دیداره سیاسییه‌کان ...هتد. تاکێک دوژمنێکی سه‌رسه‌ختی کورد و مرۆڤایه‌تیی به پاڵه‌وان ده‌چوێنێ، به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاماده بێت بیر له خۆی و هاووڵاتییانی به گشتی له کوردستانی گه‌وره‌دا وه‌ک کورد بکاته‌وه و ببینێت، که چ سه‌خته کورد بیت و ژێرده‌سته‌ی ئه‌م جۆره سه‌رکرده و ده‌‌وڵه‌ته سه‌رده‌ستانه بیت. هه‌ندێک تاکی تر په‌رله‌مانی کوردستان ده‌که‌نه مه‌یدانی شه‌ڕه‌ که‌ڵه‌شێر و ده‌که‌ونه گیانی یه‌کدی، به‌بێ ئه‌وه‌ی وه‌ک کورد بیر بکه‌نه‌وه و تێبگه‌ن، که ئه‌م شوێنه‌ی، شوێنی کاری ئه‌وانه، به‌رهه‌می خوێنی سه‌دان هه‌زار شه‌هیدی کورده، نه‌ک کۆمپانیایه‌ک بۆ به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه و هێزی زیاتر.


کاتێک تاکی کورد خۆیه‌تی، خاڵییه له توندوتیژی، ناپاکی و ملشکاندنی یه‌کتری و ...هتد. خۆبوون کوردبوونه، کوردبوونیش خۆبوون، لێ کاتێک تاک ده‌ست ده‌کات به خۆناسینه‌وه له ڕێگای فێربوونه‌وه، فێر ده‌بێت، که ئه‌و بۆ نموونه، تاکێکی ژێرده‌سته، عێراقییه، ئێرانییه، تورکه و سوورییه. خۆی ده‌ناسێته‌وه، که ته‌نیا و ته‌نیا له ڕێگای ئه‌م ده‌سته‌‌ڵاته سه‌رده‌ستانه‌وه ده‌توانێت سنووری جووڵه و ژیانی خۆی دیاری بکات و له ڕێگای ئیدێنتیتێتێکی عێراقییه‌وه، ئێرانییه‌وه، سوورییه‌وه یان تورکییه‌وه نرخێک بۆ خۆی وه‌ک مرۆڤ به‌رهه‌م بهێنێت. ئه‌م تاکانه کاتێک کاراکته‌رێکی کورد ده‌بینن، که خۆی وه‌ک کورد ده‌رده‌خات، که تێده‌کۆشێت بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌کانی تاک و کۆی کورد، ئیدی وه‌ک پاسه‌وانی ئیدێنتیتێتی عێراقی، ئێرانی، سووری و تورکی ده‌ست ده‌که‌ن به هێرشکردنه سه‌ر ئه‌و کاراکته‌رانه‌ی، که خۆیانن وه‌ک کورد.


سه‌رکه‌وتن فێنۆمێنێک نییه، که جارێک له ژیانتدا ڕووی دا، ئیدی بۆ هه‌تاهه‌تایه ببیته خاوه‌نی، نه‌خێر، سه‌رکه‌وتن ده‌بێت هه‌موو ساتێکی ژیان و هه‌موو ڕۆژێکت هه‌وڵی بۆ بده‌یت و به‌ده‌ستی بهێنیت. تاک هه‌رگیز نابێته خۆی، ئه‌گه‌ر بێتو ئازاد نه‌بێت. تاکیش کاتێک ئازاده، که بیر بکاته‌وه و پێ بزانێت، که ئه‌و ئازاده له هه‌ڵبژاردندا، هه‌ڵبژاردن له‌نێوان خۆبوون و خۆناسینه‌وه‌دا. هه‌ر بۆیه ئه‌گه‌ر وه‌ک کورد سه‌رکۆماری عێراقیش بیت، به‌ڵام خۆت نه‌بیت، ئه‌وا هه‌رگیز ناتوانیت له‌وه تێبگه‌یت، که کوردبوون به واتای چی دێت.


لەبه‌رده‌م ده‌رگای هاتنه‌ژووره‌وه‌ی قه‌ڵای ئه‌پۆلۆ‌دا، له شاری دێلفی له یۆنانی کۆن، نووسراوه: خۆت بناسه‌ره‌وه. ئه‌مه‌ش به واتای ئه‌وه‌ی، که ئێره شوێنی خواکانه، ئه‌گه‌ر تۆ خوا نیت، ئه‌وا بۆت نییه بێیته ژووره‌وه، ئه‌گه‌ر هه‌ر دێیته ژووره‌وەش، ئه‌وا ئۆباڵه‌که‌ی به ئه‌ستۆی خۆت. ئه‌م تێزه له ئه‌ورووپای نوێدا گوێزرایه‌وه بۆ ئه‌نالیزه‌ی کاراکته‌ری تاک، تۆ کێیت، خۆت بناسه‌ره‌وه. لێره‌دا تاک پۆلیسه، به‌ڕێوه‌به‌ره، بازرگانه، کریمینێڵه، سیاسییه، دیموکراته، نازییه، ئه‌ڵمانه، ئینگلیزه...هتد. به‌ڵام به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌م تێزه ئه‌ورووپییه‌وه، له خۆرهه‌ڵاتدا بوودا و هیندۆسه‌کان پێمان ده‌ڵێن، خۆت به. واتا ده‌شێت تۆ پۆلیس بیت، سیاسی بیت، بازرگان بیت، چینی بیت، هیندی بیت ...هتد، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا خۆت به، چونکه خودبوون ده‌تکاته پۆلیسێکی باش، سیاسییه‌کی باش، بازرگانێکی بهویژدان و هاووڵاتییه‌کی باش... هتد.


ماوه‌ته‌وه بپرسم، که ئاخۆ تۆ کێیت؟ خۆتیت یان پیشه‌که‌ت و بیرکردنه‌وه‌ت؟ کوردیت یان عێراقی، یان ئێرانی، یان تورک و سووری؟ شانازی ده‌که‌یت به بچووکترین هه‌تا گه‌وره‌ترین چوونه‌ پێشه‌وه‌ی کورد و سه‌رکه‌وتنه‌کانی، یان به‌رده‌وام خه‌ریکی دروستکردنی به‌ربه‌ستیت؟