به‌هێزكردنى تواناى پيتێن له‌ڕێى خۆراكه‌وه‌

هۆشیاریی سێکسی.. پرسیار و وەڵام

يه‌كێك له‌و هۆكارانه‌ى كه‌ ده‌بێته‌ ڕێگر له‌به‌رده‌م دووگيانيدا، لاوازیى تواناى پيتێنه‌ كه‌ ده‌شێ هۆكاره‌كه‌ى بۆ سستى و ناچالاكیى هێلكۆكه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌. بێ گومان ده‌كرێ له‌ڕێى ده‌رمانه‌وه‌ توانستى هێلكۆكه‌كان باشتر بكرێ، به‌ڵام لێره‌دا باسى هه‌ندێ ڕێگاى سروشتى ده‌كه‌ين، وه‌ك ئه‌و خواردنانه‌ى‌ كه‌ ڕۆژانه‌ ده‌يانخۆيت. بۆ نموونه‌، به‌رهه‌مه‌كانى شير، سه‌وزه‌ و ميوه‌ و گۆشت و كاريگه‌رييان بۆ سه‌ر تواناى پيتێن و دووگيانى‌.

پ: خواردنى به‌روبوومه‌كانى شير، چ كاريگه‌رييه‌كيان هه‌يه‌ بۆ سه‌ر تواناى پيتێن؟
و: ئه‌و چه‌ورييانه‌ى كه‌ له‌ به‌ربوومه‌كانى شيردا هه‌ن، يارمه‌تیى هێلكۆكه‌كان ده‌ده‌ن به‌ شێوه‌يه‌كى باشتر كار بكه‌ن. ئه‌گه‌ر به‌رنامه‌ت هه‌يه‌ بۆ دووگيانى و منداڵ خستنه‌وه‌، ئه‌وا وا باشه نزيكه‌ى شه‌ش مانگ بۆ ساڵێك، به‌رده‌وام ڕۆژانه‌ به‌ لايه‌نى كه‌مه‌وه‌ يه‌كێك له‌ به‌ربوومه‌كانى شير بخۆيت، ئه‌و جۆره‌ى، كه‌ چه‌وریى ته‌واوه‌، نه‌ك ئه‌وانه‌ى به‌ ڕێژه‌يه‌ك چه‌ورييان لێ كه‌م كراوه‌ته‌وه‌.
لێكۆڵينه‌وه‌يه‌ك له‌ زانكۆى هارفارد له‌ ئه‌مه‌ريكا ئاشكراى كرد، ئه‌و ژنانه‌ى ڕۆژانه‌ ژه‌مێك يان زياتر له‌ به‌رهه‌مه‌كانى شير ده‌خۆن، به‌ ڕێژه‌ى يه‌ك له‌سه‌ر چوار مه‌ترسیى تووشبوونيان به‌ نه‌زۆكى كه‌م ده‌بێته‌وه‌.

پ: ڤيتامين E چ كاريگه‌رييه‌كى بۆ سه‌ر پيتێن هه‌يه‌؟
و: ڤيتامين E كار ده‌كاته‌ سه‌ر ڕێكخستنى ده‌ردانى هۆرمۆنه‌كان، هه‌روه‌ها سووڕى مانگانه‌ و هاتنه‌خواره‌وه‌ى هێلكۆكه‌كان ڕێك ده‌خات. له‌به‌ر ئه‌وه‌ ڕۆژانه‌ وه‌رگرتنى ڤيتامين E، ئه‌گه‌رى ڕوودانى دووگيانى به‌ رێژه‌ى 20% زياد ده‌كات. ئه‌و سه‌رچاوانه‌ى كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندن به‌ ڤيتامين E وه‌ك: سه‌وزه‌واتى گه‌ڵا پان، باده‌م، ئاردى گه‌نمى ته‌واو (نه‌ك ئاردى سپى)، په‌تاته‌ى شيرين (ڕه‌نگى مه‌يله‌ و پرته‌قاڵييه‌ و تامى جياوازه‌ له‌ په‌تاته‌ى ئاسايى).

پ: ئه‌ى كاريگه‌ریى ڤيتامين C چۆنه‌؟
و: ڤيتامين C هانى هاتنه‌خواره‌وه‌ى هێلكۆكه‌كان ده‌دات. له‌ زۆربه‌ى ميوه‌ و سه‌وزه‌كاندا هه‌يه‌، ده‌كرێ به‌ئاسانى بڕى پێويست له‌م ڤيتامينه‌ ڕۆژانه‌ وه‌ربگرى، وه‌ك: مزره‌مه‌نييه‌كان، گێزه‌ر، قه‌يسى و كێوى. هه‌روه‌ها په‌تاته‌، قه‌رنابيت، كه‌له‌رم، بيبه‌رى سوور.

پ: كام خۆراكانه‌ به‌ ڤيتامين A ده‌وڵه‌مه‌ندن؟ بۆچى ئه‌م ڤيتامينه‌ بۆ پيتێن گرنگه‌؟
و: ڤيتامين A كاريگه‌ریى هه‌يه‌ بۆ زيادكردنى ده‌ردانى ده‌ردراوه‌كانى ناوچه‌ى زێ. ئه‌مه‌ش وا ده‌كات كه‌ په‌يوه‌ندیى سێكسى باشتر به‌ڕێوه‌ بچێ و هه‌ريه‌ك له‌ ژن و پياو زياتر چێژ ببينن، به‌مه‌ش په‌يوه‌ندييه‌كه‌ زياتر دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌ و دەرفەتى دووگيانى زياتر ده‌بێت. ئه‌و خۆراكانه‌ى، كه‌ ڤيتامين Aيان تيادايه‌‌ وه‌ك: سپيايى، بيبه‌رى شيرين و سپيناخ.

پ: ئه‌ى ڤيتامين D؟
و: ڤيتامين D كار ده‌كاته‌ سه‌ر هۆرمۆنه‌كانى پڕۆجيسترۆن و ئه‌سترۆجين، كه‌ سووڕى مانگانه ڕێك ده‌خه‌ن و به‌مه‌ش دەرفەتى دووگيانى زياتر ده‌بێت. هه‌روه‌ها ده‌ركه‌وتووه‌ ئه‌و ژنانه‌ى كه‌ كێشه‌ى كيسى سه‌ر هێلكه‌دانيان هه‌يه‌، به‌ زۆرى ئه‌م ڤيتامينه‌يان كه‌مه‌. له‌و ژنانه‌شدا ڕێژه‌كه‌ى كه‌م بووه‌، كه‌ له‌ ته‌مه‌نێكى زووه‌وه‌، واته‌ به‌ر له‌ 40 ساڵى، سووڕى مانگانه‌يان وه‌ستاوه‌.
كه‌میى ڤيتامين D له‌ كاتى دووگيانيدا چه‌ندان مه‌ترسیى هه‌يه‌، وه‌ك: له‌بارچوونى كۆرپه‌له‌، مه‌ترسیى تووشبوون به‌ ژاراويبوون، تووشبوون به‌ شه‌كره‌ و به‌رزبوونه‌وه‌ى په‌ستانى خوێن و ئه‌گه‌ری ڕوودانى تێكچوون له‌ په‌يكه‌ره‌ كۆئه‌ندامى كۆرپه‌له‌دا.

پ: ئه‌ى كاريگه‌ریى ڤيتامين B چۆنه‌؟
و: ڤيتامين B9 يان ترشى فۆليك، هێلكۆكه‌ به‌هێز ده‌كات و توانستى زياد ده‌كات، به‌مه‌ش دەرفه‌تى دووگيانى زياد ده‌بێت. وا باشتره‌ ژن له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنى ژيانى هاوسه‌رێتى، ده‌ست به‌ وه‌رگرتنى ترشى فۆليك بكات. چه‌ندان كاريگه‌ریى هه‌ستياريشى بۆ سه‌ر كۆرپه‌له‌ هه‌يه‌، وه‌ك: تێكچوونى زگماكى له‌ كۆئه‌ندامى ده‌مار، دڵ، لێوى سه‌ره‌وه‌، په‌له‌كان و كۆئه‌ندامى ميز. ترشى فۆليك كۆرپه‌له‌ ده‌پارێزێ له‌ شه‌له‌لیى دڕكه‌ په‌تك، ناته‌واویى له‌ بڕبڕه‌ى پشت و كێشه‌ى ده‌ماخ. هه‌روه‌ها ژنى دووگيان له‌ كه‌مخوێنى و قژ ڕووتانه‌وه‌ ده‌پارێزێت. به‌رگریى له‌شيش به‌هێز ده‌كات، چونكه‌ يارمه‌تیى دروستبوونى خڕۆكه‌ سپييه‌كان ده‌دات.
ڤيتامين B6 يان پيريدوسين، شڵه‌ژانى ده‌روونى و هه‌ستكردن به‌ خه‌مۆكى كه‌م ده‌كاته‌وه‌، هه‌روه‌ها كردارى هه‌رس ڕێك ده‌خات و يارمه‌تیى كه‌مكردنه‌وه‌ى دڵتێكه‌ڵهاتنى به‌يانيیان ده‌دات. هه‌رچى ڤيتامين B12، يان كوبالامينه‌، يارمه‌تیى ژنى دووگيان ده‌دات، كه‌ ئاره‌زووى خواردنى بكرێته‌وه‌، به‌مه‌ش به‌شى پێويست خواردن بۆ خۆى و كۆرپه‌له‌كه‌ش ده‌خوات.
ئه‌و خواردنانه‌ى، كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندن به‌ ڤيتامين B، وه‌ك: فاسۆليا به‌ تايبه‌تى تۆخه‌كه‌يان، نيسك، نۆك، جگه‌ر، سپێناخ، كه‌له‌رم، كاهوو، به‌زاليا، پاقله‌، گه‌نم، گۆشتى سوور، ماسى، به‌تابه‌تى سه‌ردين و توونا، جگه‌رى ئاژه‌ڵ و په‌له‌وه‌ر، پرته‌قاڵ، ته‌ماته‌، ئه‌ڤۆگادۆ، گوێزه‌مه‌نى، سپيايى.

پ: ئه‌ى به‌گشتى، چى ديكه‌ گرنگه‌ بۆ پيتێن و ماوه‌ى دووگيانيش؟
و: سيستمى خۆراكى و ته‌ندروستیى جه‌سته‌يى و ده‌روونى بۆ هه‌موو كه‌سێ گرنگه‌، هه‌روه‌ها په‌يڕه‌وكردنى ئه‌م خاڵانه‌ش ڕۆڵى خۆيان هه‌يه‌:
- په‌يوه‌ندیى سێكسى: ئه‌و ژن و پياوانه‌ى هه‌فته‌ى جارێ په‌يوه‌ندیى سێكسى ده‌كه‌ن، به‌ ڕێژه‌ى 15% دەرفەتى دووگيانى به‌رز ده‌كه‌نه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وانه‌ى سێ بۆ چوار جار پێكه‌وه‌ ده‌خه‌ون، به‌ ڕێژه‌ى 50% ئه‌گه‌رى دووگيانى زياد ده‌كه‌ن، چونكه‌ مانه‌وه‌ى تۆو بۆ زياتر له‌ سێ ڕۆژ توانستى تۆوه‌كان بۆ سمينى هێلكۆكه‌ كه‌م ده‌كه‌نه‌وه‌.
- كه‌مكردنه‌وه‌ى كاربۆهێدرات: وه‌ك كه‌مكردنه‌وه‌ى نانى سپى و مه‌عكه‌رۆنه‌ و بسكيت. ئه‌م خواردنانه‌ به‌خێرايى ڕێژه‌ى شه‌كر له‌ خوێندا به‌رز ده‌كه‌نه‌وه‌ و به‌مه‌ش ئه‌نسۆلين بڕه‌كه‌ى زياتر ده‌ده‌رێ و ده‌شێ ڕێگر بێت له‌ پيتێن. خواردنى دروست رێگر ده‌بێت له‌ كێشى زياده‌ و به‌مه‌ش سووڕى مانگانه‌ ڕێكخراوتر ده‌بێت.
- كه‌مكردنه‌وه‌ى كافايين، چونكه‌ زۆر وه‌رگرتنى كافيين چالاكیى جۆگه‌ى فالوپ كه‌م ده‌كات و به‌مه‌ش مه‌ترسیى له‌بارچوونى كۆرپه‌له‌ زياد دەكات.
- كه‌مكردنه‌وه‌ى به‌كارهێنانى حه‌بى ئازار، ته‌نانه‌‌ت جۆره‌ باوه‌كانيشى، وه‌ك پاراسيتۆڵ و پرۆڤين.‌

پرسياره‌كانتان له‌ ڕێى ئه‌م ئيمه‌يله‌وه‌ وه‌ڵام ده‌درێنه‌وه:
ئەم ئیمەیڵە پارێزراوە لە سپام, پێویستە جاڤا سکریپت چالاک بکەیت بۆ بینینی.