ئاواره‌، بێ له‌ ماڵه‌كه‌ی چی دیكه‌ی نییه‌

 

دوو شت ره‌وشی ئاواره‌ ده‌خه‌نه‌ روو، یه‌كه‌م: یادگه‌ی، دووه‌م: ماڵه‌كه‌ی.


سه‌باره‌ت به‌ یه‌كه‌میان، ئه‌و له‌ شوێنی ئاواره‌ییه‌كه‌یدا، هه‌رچه‌ندی ده‌ستكه‌وت و خێر و بێر و خۆشیی به‌ده‌ست بهێنێت، به‌رامبه‌ر به‌ یاده‌وه‌رییه‌كانی هیچ نین. سه‌باره‌ت به‌ دووه‌میشیان، ئه‌و له‌ شوێنی نیشته‌جێبوونی له‌ ئاواره‌ییدا هه‌رچیی ده‌ست بكه‌وێت، ئه‌وه‌ وای لێ ناكات ده‌ست له‌ ماڵ و زێدی خۆی هه‌ڵگرێت، هه‌ر له‌ خۆشیدا، نه‌خشه‌ی ئاینده‌ی گه‌ش و رووناكی بۆ خۆی كێشاوه‌.


هه‌ڵبه‌ت، ئه‌وی دووه‌میان ده‌فه‌ری یه‌كه‌میانه‌، ئه‌گه‌ر یه‌كه‌میان واتا و ئاماژه‌ بێت بۆ ناسنامه‌، ئه‌وا سه‌ره‌تا و كۆتای ناسنامه‌ وابه‌سته‌ی شوێنه‌، ئاخۆ چ شوێنێك هه‌یه‌، كه‌ كاریگه‌ری بخاته‌ سه‌ر ده‌روون، بێ له‌و شوێنه‌ی ئه‌و تێیدا گه‌وره‌ بوو، هه‌روه‌ها هۆش و گۆشی تێدا په‌یدا كرد و خۆی و ژینگه‌كه‌یشی ناسی؟


هه‌ر بۆ دووپاتكردنه‌وه‌، یه‌كه‌مین هۆشیاریی مرۆڤ له‌ زێدی یه‌كه‌میدا ده‌بێت، ئه‌م زێده‌ش هۆشیاری داده‌مه‌زرێنێت، یادگه‌ش هه‌ر له‌وێدا لانه‌ ده‌نێته‌وه‌.


په‌یوه‌ست به‌م باسه‌، ئاواره‌ هه‌رچه‌ندی ساڵانێك به‌سه‌ر مانه‌وه‌ی له‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ تێیدا له‌دایك بووه‌، به‌سه‌ر ببات، ئه‌وا خه‌می سه‌ره‌كیی ئه‌و هه‌رده‌م گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ زێدی ره‌سه‌نی خۆی.


ئاواره‌ هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ په‌نابه‌ردا جیاوازه‌، به‌ده‌ر له‌ تێگه‌یشتنمان له‌ جووته‌ زاراوه‌یه‌ك، كه‌ دوو واتای جیاوازیان هه‌یه‌، ره‌هه‌ندی هه‌ردووكیشیان جودایه‌. ئاواره‌ ئه‌و كه‌سه‌یه‌، كه‌ به‌ هۆی شه‌ڕ یان كاره‌ساتێكه‌وه‌ له‌ شوێنی خۆی كۆچ ده‌كات، ئه‌م شته‌ تا راده‌یه‌كی زۆر بۆ په‌نابه‌ریش هه‌ر وایه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئاواره‌ له‌ په‌نابه‌ر جودا ده‌كاته‌وه‌، ئاواره‌ سنووری وڵاتی خۆی نابه‌زێنێت. ئاواره‌ شوێنێكی وڵاته‌كه‌ی به‌ره‌و شوێنێكی دیكه‌ جێ ده‌هێڵێت، به‌ڵام په‌نابه‌ر روو له‌ وڵاتانی دیكه‌ ده‌كات.


جیاوازییه‌كی دیكه‌ش هه‌یه‌، په‌نابه‌ر له‌ وڵاتی دووه‌مدا كۆمه‌ڵێك ده‌ستكه‌وت به‌ده‌ست ده‌هێنێت، كه‌چی ئاواره‌ ئه‌م جۆره‌ ده‌سكه‌وتانه‌ی نییه‌.


هه‌ڵبه‌ت مافی گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ هه‌ردووكیان ده‌سته‌به‌ره‌، ئه‌گه‌ر هه‌لومه‌رجی گه‌ڕانه‌وه‌ ده‌سته‌به‌ر بێت، هیچ ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاتێك ناتوانێ به‌رهه‌ڵستی بكات.


مه‌رجی گه‌ڕانه‌وه‌ ئاره‌زوومه‌ندانه‌ گه‌ڵاڵه‌ ده‌بێت، هه‌روه‌ها مه‌رجی ئاسایش و ئارامییش ده‌بێت ده‌سته‌به‌ر بێت.


له‌ دۆخی ئێمه‌ی كورددا لە رۆژئاوای کوردستان، یه‌كه‌مین ئه‌ركی هێز و لایه‌نانی سیاسی و مه‌ده‌نی ئه‌وه‌یه‌، كار بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاواره‌ بكه‌ن، ناشڵێین په‌نابه‌ران، چونكه‌ كاره‌كه‌ لێره‌دا درێژه‌ ده‌كێشێت، هه‌روه‌ها له‌ پتر له‌ ئاستێكیشدا كاری ده‌وێت.


ئێمه‌ سێ شاری سه‌ره‌كیمان هه‌ن، كه‌ خه‌ڵكیان ئاواره‌ بوون، ناشتوانن بگه‌ڕێنه‌وه‌، چونكه‌ مه‌رجی ئارامی و ئاسایشیان تێدا به‌دی نه‌هاتووه‌. ئه‌و هێزانه‌ی ئه‌و سێ شاره‌ی ئێمه‌یان داگیر كردووه‌، ئاسته‌نگ ده‌نێنه‌وه‌، به‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵك به‌ گرتن یان سه‌رانه‌ وه‌رگرتن یان تۆمه‌تباركردنیان به‌وه‌ی سه‌ر به‌ لایه‌نێكی سیاسی بوون، گوشاریان ده‌خرێته‌ سه‌ر.


له‌ كاتی هێرشه‌كه‌ی توركیا و داگیركردنی عه‌فرین، خه‌ڵك له‌ ترسی زه‌بر و زه‌نگی ئه‌و چه‌كدارانه‌ی كه‌ هه‌ر هاتنه‌ نێو عه‌فرینه‌وه‌ هه‌ڕه‌شه‌یان له‌ خه‌ڵك كرد، خه‌ڵكیش ناچار ئاواره‌ بوون، چه‌كدارانی داگیركه‌ر كه‌وتنه‌ گرتن و راوه‌دوونان و كوشتن و رفاندنی خه‌ڵك و سه‌پاندنی هه‌لومه‌رجی سه‌خت و ئه‌سته‌م به‌سه‌ر ژیانی خه‌ڵكدا. له‌ سه‌ریكانی و گرێ سپی، هه‌مان شێواز و رێكار گیرانه‌ به‌ر.


پێم سه‌یر نییه‌، ئاواره‌ی كورد نازانێت چی بكات، له‌ لایه‌كه‌وه‌ مانه‌وه‌ی له‌ شوێنی خۆی، موڵك و سامانی ده‌خاته‌ به‌ر مه‌ترسییه‌وه‌، له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌، گه‌ڕانه‌وه‌ی بێ دڵنیایی، قورس له‌سه‌ری ده‌كه‌وێت. له‌نێوان هه‌ردوو ئه‌گه‌ریشدا، ده‌سه‌ڵاتی داگیركه‌ر له‌بنه‌چه‌وه‌ حه‌ز به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاواره‌ ناكات، هه‌ر زووش ئه‌و ده‌سه‌ڵاتی داگیركه‌ره‌ كه‌وته‌ گۆڕینی سیمای شاره‌كان و ده‌سكاریكردنی ئه‌ندازه‌ی دیموگرافیای ئه‌و شوێنانه‌.


هه‌ڵبه‌ت، دوو شت به‌ لای كه‌مه‌وه‌، ره‌وشی ئاواره‌ دیاری ده‌كه‌ن، یه‌كه‌میان په‌یوه‌ندیی به‌ به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌وه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌وه‌ی ماڵه‌كه‌ی له‌ده‌ست ده‌دات و دواتر موڵك و زه‌وی و زاری، دووه‌میشیان په‌یوه‌ندیی به‌ به‌رژه‌وه‌ندیی نیشتمانه‌وه‌ هه‌یه‌، كه‌ نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ واته‌ ئاسانكردنی گۆڕینی دیموگرافیا. له‌نێوان هه‌ردوو دۆخه‌كه‌شدا، ده‌بینین ئاواره‌ له‌به‌رده‌م ئه‌ركی قوربانیدان، یان سه‌ركێشیكردندایه‌، بۆیه‌ش ده‌ڵێین سه‌ركێشی، چونكه‌ هیچ لایه‌نێكی سیاسی به‌ كرده‌نی ئه‌رك و رێڕه‌وی گه‌ڕانه‌وه‌ی نه‌گرتوونه‌ته‌ ئه‌ستۆ، چاودێرییه‌كی نێوده‌وڵه‌تی و نێونه‌ته‌وه‌ییش، به‌داخه‌وه‌ بۆ ئه‌م پرۆسه‌یه‌ نییه‌.


ماوه‌ته‌وه‌ بڵێین، هێزه‌یلی سیاسیی كورد له‌به‌رده‌م ئه‌ركێكی نه‌ته‌وه‌یی و ئه‌خلاقیدان، نیشتمانیی ئه‌وه‌یه‌ رێ له‌ گۆڕینی دیموگرافی بگرن، ئه‌خلاقییش ئه‌وه‌یه‌ مافی گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاواره‌ بۆ زێدی خۆی و پاراستنی موڵك و سامانیان مسۆگه‌ر بكه‌ن. پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌، ئایا هێزه‌یلی سیاسیی كورد، گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاواره‌یان خستووه‌ته‌ نێو پێشینه‌ی خه‌باتی خۆیان؟


وتاره‌كه‌ به‌ دوو په‌یڤ: "ره‌نگه‌ بێ له‌ سه‌ركێشی، هیچ بژاره‌یه‌كی دیكه‌مان نه‌بێت".