کێشه‌که له دیموکراتییه‌تدا نییه به‌ڵکوو له کاراکتەردایه

 

له چه‌ند هه‌فته‌ی ڕابوورددا، قسه‌کردن له‌سه‌ر دیموکراتییه‌ت وه‌ک گرفتێک، به کۆمه‌ڵێک بیرکردنه‌وه‌ی ناساندین. له 05.12.2019 دا له پێنجه‌مین دیداری مێرگه‌سۆردا لەباره‌ی داهاتووی کوردستان، هه‌مان شێوه دیموکراتییه‌ت باسێکی وروژێنراوی دیداره‌که بوو. بەگشتی له ناوه‌ڕاستی خۆرهه‌ڵاتدا و به‌تایبه‌تییش له عێراقدا کێشه‌ی دیموکراتییه‌ت، یه‌کێکه له کێشه گه‌وره‌کان. ڕاستیی ئه‌م کێشه‌یه‌ش له خودی دیموکراتییه‌تدا نییه، به‌ڵکوو له کاراکتەری تاکه‌کانی عێراقدایه. له ده‌روونناسیی کۆدا، ئاشکرا دیاره، که کۆمه‌ڵگای عێراقی، کۆمه‌ڵگایه‌کی نۆیرۆتیکه. هه‌ندێک پێیان وایه، که نه‌گوێزرانه‌وه‌ی خۆپیشاندانه‌کانی عێراق بۆ کوردستان ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ هۆکارێکی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی کورد. ده‌شێت ئه‌مه به‌شێک بێت له ڕاستی، نه‌ک هه‌موو ڕاستییه‌که، به‌ڵام ئه‌و به‌شه‌ گه‌وره‌یه‌ی که له‌م ڕاستییه‌دا ده‌رده‌که‌وێت، بریتییه له‌وه‌ی، که هاووڵاتییانی کورد که‌متر نۆیرۆتیکن وه‌ک له هاووڵاتییانی عێراق. له ته‌واوی هه‌موو خۆپیشاندانه‌کاندا، له‌و هه‌موو قوربانییانه‌دا، که لێی که‌وته‌‌وه، ده‌بینرێت که کێشه‌که ته‌نیا کێشه‌ی هه‌بوونی گه‌نده‌ڵی، نه‌بوونی خزمه‌تگوزاری و بێکاری نییه، به‌ڵکوو کێشه‌که له ستراکتووری کاراکتەری مرۆڤه‌کاندایه بەگشتی. بەڕێز ئازاد جوندیانی، له دیداره‌که‌ی مێرگه‌سۆردا، قسه‌ی له‌سه‌ر هه‌بوونی کێشه له‌گه‌ڵ حکوومه‌تی عێراقییدا کرد، له دروستبوونییه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا. قسه‌ی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ کرد، که کورد سه‌د ساڵه شه‌ڕی حکوومه‌تی عێراق ده‌کات. ئه‌مه ڕاستییه‌کی حاشاهه‌ڵنه‌گره، پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه، که بۆچی عێراق له دروستبوونیه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا هیچ جیاوازییه‌کی نه‌کردووه؟ بۆچی کورد ده‌بێت له‌پێناوی مافه ڕه‌واکانی خۆیدا به به‌رده‌وامی شه‌ڕی حکوومه‌ته نوێیه‌کانی عێراق بکات؟ وه‌ڵام، چونکه کێشه‌که وا له‌ناو ستراکتووری کاراکتەری هاووڵاتییانی عێراقدا. کێشه‌که یه‌که‌م جار ده‌روونییه ئینجا سیاسی. تێکچوونی که‌سایه‌تیی تاکی عێراقی له گه‌شه‌ی پێشینه‌ی منداڵییه‌وه، فاکتۆرێکی گه‌وره‌یه له‌سه‌ر کاراکتەری ئاینده‌ی تاک بەگشتی. زه‌مینه‌ی شێواندنی که‌سایه‌تیی هاووڵاتییانی عێراق له عێراقدا زه‌مینه‌یه‌کی هه‌میشه له‌باره بۆ خستنه‌وه‌ی زیاتری هاووڵاتیی کاراکتەر شێواو، که له ئاینده‌دا ده‌بنه فاکتۆرێکی گه‌وره بۆ نانه‌وه‌ی پشێوی، خراپیی ژیان، توندوتیژی، کۆمه‌ڵکوژی... هتد.


له پسیشۆئه‌نالیزه‌دا قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌فێکتێک (به‌ڕێوه‌چوونێکی به‌رگری، کاریگه‌ریی هه‌ستێکی قووڵ) ده‌کرێت، که ناو ده‌نرێت ئه‌فێکت ئه‌کویڤالێنت. له‌م ئه‌فێکتی به‌ڕێوه‌چوونی به‌رگرییه‌دا قسه‌ له‌سه‌ر هه‌ستی ترسێک ده‌کرێت که کاریگه‌ریی فیزیکی ده‌خاته‌وه، بۆ نموونه خێرایی لێدانی دڵ و گرژیی ماسولکه‌کان و تووڕه‌بوون و...هتد. منداڵانی عێراقی ئینجا سه‌ددام حوسێن بێت، جه‌عفه‌ری بێت، عه‌بادی بێت، یان هه‌ر هاووڵاتییه‌کی تری عێراقی له‌ناو خۆپیشاندانه‌کانی عێراقدا، هیچ له باسه‌که ناگۆڕێت، به‌شێوه‌یه‌ک له‌لایه‌ن دایک و باوکه‌وه په‌روه‌رده‌ کراون، که په‌روه‌رده‌کردنه‌که کردوونیه‌تیه که‌سانێکی نۆیرۆتیک، که‌سانێک که خاوه‌نی مۆدوسێکی (شێواز) ده‌روونیی ئه‌کویڤالێنت بن. ئه‌م منداڵانه له ڕێگای په‌روه‌رده‌یه‌کی هه‌ڵه‌وه، له سه‌ره‌تای گه‌شه‌ی منداڵییه‌وه، تووشی دابڕان له ڕیالیتێت ده‌بن. ئه‌‌م دابڕانه له زانستی ده‌روونناسییدا به سوسپێندیرن ناو ده‌برێت. ئه‌م په‌روه‌رده‌یه وه‌ها ده‌کات که منداڵ له گه‌ڕه‌کدا، له باخچه‌ی ساوایاندا، له قوتابخانه‌دا ئه‌‌گه‌ر یاری له‌گه‌ڵ منداڵانی تردا بکات، ئه‌وا له بیرکردنه‌وه‌یدا ده‌ژی و ڕیالیتێت له‌کیس ده‌دات.


چه‌ند ساڵێک پێش ئێستا هه‌واڵێک بڵاو بووەوه، که له یه‌کێک له شاره‌کانی عێراقدا، چه‌ند منداڵێک یاریی داعش و قوربانییانیان کردووه. یه‌کێک له منداڵه‌کان داعش ده‌بێت و یه‌کێکی تریش دیل. منداڵه داعشه‌که هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌ربڕین له منداڵه دیله قوربانییه‌که ده‌کات، پاشان چه‌قۆکه به ملیدا ده‌هێنێت و ده‌یکوژێت. ئا لێره‌دا ڕیالیتێت بۆ منداڵه داعشه‌که هه‌ڵگیراوه و بوونی نه‌ماوه، واتا سوسپێندیره بووه. منداڵه‌که هه‌رگیز بیر له‌وه ناکاته‌وه که له ڕێگای کرده‌که‌یه‌وه منداڵێکی تر ده‌کوژێت، خه‌م و ئازار ده‌خاته‌وه...هتد.


منداڵانی عێراقی له مێژووه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا بیریان له‌وه نه‌کردووەته‌وه، که له ڕێگای کرده‌کانیانه‌وه هه‌زاره‌ها هاووڵاتیی کوردیان کوشتووه، خه‌م و ئازاریان خستووەته‌وه. له ئێران و له سووریا و له تورکیاش هه‌مان شێوه‌یه. ئه‌م منداڵانه له ئاینده‌دا، کاتێک ده‌بنه مرۆڤێکی گه‌ییو و پێگه‌یشتوو، به‌بێ گوێپێدانه‌ ئه‌وه‌ی که له ئاینده‌دا ده‌بن به چی، ئه‌وا ژیانیان دووره له ڕیالیتێته‌وه. ئه‌م دووربوونه له ڕیالیتێته‌وه دووربوونه بۆ خه‌ڵکانی تر، لێ بۆ خودی منداڵه‌کان ڕیالیتێته. واتا منداڵه‌کان ئه‌وه‌ی بیری لێ ده‌که‌نه‌وه به ڕاستی له ژیاندا پراکتیزه‌ی ده‌که‌ن، به‌م شێوه‌یه سنووری نێوان بیرکردنه‌وه و ڕیالیتێت هه‌ڵده‌گیرێت. ئیدی لێره‌وه کێشه بۆ ژیانی ئه‌و خه‌ڵکانه دروست ده‌بێت، که کاراکتەریان نه‌شێواوه، ئه‌وانه‌شی کاراکتەریان نه‌شێواوه، ڕێژه‌یه‌کی که‌می کۆمه‌ڵگا به‌ده‌ست ده‌هێنن. من چه‌ند جارێک دووباره‌م کردووەته‌وه، که فاشییه‌ت به‌شێکی ئیدێنتیتێتی هاووڵاتییانی عێراق، ئێران، تورکیا و سووریایه. لێره‌دا له کۆمه‌ڵگایه‌کدا، که هاووڵاتییانی به ڕێژه‌یه‌کی گه‌وره خه‌ڵکانی کاراکتەر شێواون، ناتوانیت به دیموکراتییه‌ت ژیان له جه‌هه‌ننه‌مه‌وه بگۆڕیت بۆ به‌هه‌شت، به‌ڵکوو به‌پێچه‌وانه‌وه، خه‌ڵکانی کاراکتەر شێواو دیموکراتییه‌ت له قازانجی خۆیاندا به‌کار دێنن، که ئه‌ویش ته‌نیا ماتماتیکانه‌یه و هیچی تر. ته‌ماشای ڕێژه‌ی مرۆڤی خراپ بکه له په‌رله‌مانی عێراقدا، له وه‌زاره‌ته‌کاندا، له سوپادا، له حه‌شدی شه‌عبیدا، له پارته‌کاندا ...هتد. تۆ لێره‌دا ناتوانیت به دیموکراتییه‌ت له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌دا قسه له‌سه‌ر خۆشگوزه‌رانی و ئاسایشی ژیانی هاووڵاتییان بکه‌یت. بیهێنه به‌رده‌می خۆت، هه‌تا چه‌ند باندێکی مافیا دیموکراته له‌گه‌ڵتدا، ئه‌وانیش هه‌مان شێوه.


ژیان له ئاشتی و ئاوه‌دانیدا، پێویستی به ڕۆشنبیرییه، ئه‌وه‌شی ڕۆشنبیره تێده‌گات که ناته‌واوییه‌ک له‌ودا هه‌یه، له کاراکتەریدا، له گفتوگۆیدا، له ته‌ندروستیدا.. هتد. هه‌ر بۆیه ئاماده‌یه بۆ خۆچاککردن و به‌ته‌نگه‌وه‌هاتنی خۆیدا. لێ ئه‌وه‌ی خاوه‌نی کاراکتەرێکی شێواوه، ئه‌وه‌ی سایکۆپاته، ئه‌وه‌ی نۆیرۆتیکه، هه‌رگیز گوێ به‌وه‌ نه‌دات که ئه‌و چییه، که کرداره‌کانی چه‌ند ئازار و زیان ده‌خاته‌وه. دیموکراتییه‌تیش پێویستی به سه‌رخانێکی ئه‌قڵانی هه‌یه، پێویستی به ئالترویسزم و مۆڕاڵ هه‌یه. له‌م سه‌رده‌مه‌دا چه‌مکی مۆڕاڵ واتای خۆی له‌کیس داوه، هۆکاره‌که‌شی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ زیادبوونی خه‌ڵکانی کاراکتەر شێواو له پۆسته باڵاکاندا. لێ له خه‌می خه‌ڵکانی تردا بیت و مۆڕاڵت هه‌بێت، دوو پایه‌ی گه‌وره‌ی دیموکراتیین، که له سه‌رده‌می شیکردنه‌وه‌که‌ی ئیمانوێل کانته‌وه کاری پێده‌کرێت.


له وڵاتانی ئه‌ورووپاشدا کێشه‌ی شێواندنی کاراکتەر و نۆیرۆتیزم کاریگه‌رییه‌کی گه‌وره‌یان له‌سه‌ر دیموکراتییه‌ت و ئاینده‌ی دیموکراتی هه‌یه. بۆ نموونه، له ئه‌ڵمانیادا زیادبوونی شێواندنی کاراکتەر بووه هۆی به‌هێزبوونی نیۆنازییه‌کان و دواجاریش له‌ژێر ناوی ئاڵته‌رناتیڤدا گه‌یشتنه په‌رله‌مان. له وڵاتی دانمارک هه‌مان شێوه، بووه هۆی به‌هێزبوونی ڕاستڕه‌وه‌کان و گه‌یشتنیان به ‌ده‌سته‌ڵات. له ئه‌مێریکادا بووه هۆی هێنانه‌کایه‌وه‌ی دۆنالد ترامپ. دیسان لێره‌دا کێشه‌که له دیموکراتییه‌تدا نییه، به‌ڵکوو له ستراکتووری کاراکتەری تاکه‌کاندایه. هه‌وڵدانیش بۆ په‌کخستنی دیموکراتی، هه‌وڵدانه بۆ سه‌قامگیربوونی سیستێمێکی نوێی سێنترالیزمیی ده‌سته‌ڵات، تورکیا باشترین نموونه‌ی ئه‌م ڕاستییه‌یه. تاکه هه‌وڵی ڕاسته‌قینه بۆ چاککردنی ژیان، هه‌وڵدانه بۆ ڕێگاگرتن له شێواندنی ستراکتووری کاراکتەری تاک. ئه‌و نه‌وه‌یه‌ی که ئێستا له‌دایک ده‌بێت، له ڕێگای یاسای په‌روه‌رده و پسیشیاترییه‌وه بپارێزرێت بۆ هێشتنه‌وه‌ی له ته‌ندروستییه‌کی باشدا. له باشووری کوردستانیشدا هه‌مان کێشه‌مان هه‌یه، کێشه‌ی په‌روه‌رده، یه‌کێکه له کێشه گه‌وره‌کانی کۆمه‌ڵگای کوردی. بۆ ئه‌وه‌ی ببینیت که تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگایه‌ک هه‌تا چه‌ند کاراکتەریان شێواوه، ته‌ماشا بکه، چۆن مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ سروشتدا ده‌که‌ن، چۆن مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ ئاژه‌ڵ و باڵنده‌دا ده‌که‌ن، چۆن مامه‌ڵه‌ی یه‌کتری ده‌که‌ن، چۆن گفتوگۆ له‌گه‌ڵ یه‌کتریدا ده‌که‌ن. به‌شێکی گه‌وره‌ی مرۆڤه ئاینییه‌کان خاوه‌نی ستراکتوورێکی شێواوی کاراکتەرن، هه‌ر بۆیه لەپڕێکدا فتوایه‌ک ده‌رده‌که‌ن، که هه‌موومان تووشی شۆک ده‌بین. لێ ئه‌رکی ده‌سته‌ڵاته که سنوورێک بۆ ئه‌م سنووربه‌زاندنه‌ی مرۆڤه ئاینییه‌کان دابنێت.


دیموکراتیی یاسایه‌کی نه‌گۆڕ نییه، به‌ڵکوو ‌پێچه‌وانه‌یه، یاسایه‌که هه‌میشه له گه‌شه‌کردن و گۆڕاندایه به‌ره‌و پته‌وتربوون و باشتربوون. هه‌بوونی کێشه‌ی ئێستا له جیهاندا، که ده‌خرێته ئه‌ستۆی دیموکراتی، وا لەناو نه‌بوونی گۆڕان و گه‌شه له دیموکراتییه‌تدایە. واتا جیهان پێویسته ته‌ماشا بکات، که مرۆڤایه‌تی هه‌تا بێت تووشی کێشه‌ی زیاتری ده‌روونی ده‌بێت، ئه‌م کێشه ده‌روونییانه، ده‌بنه هۆی نانه‌وه‌ی کێشه له ژیانی ڕۆژانه‌ی کۆمه‌ڵگادا، له دیموکراتی کۆمه‌ڵگادا. کۆنگرێسی پسیشیاتریی جیهان گه‌وره‌ترین ئه‌رکی له‌م کاره‌دا ده‌که‌وێته سه‌ر شان، چونکه دواجار ئه‌گه‌ر گۆڕان به سیستێمی په‌روه‌رده‌دا نه‌یه‌ت، ئه‌وا جیهان له‌سه‌ر ده‌ستی خه‌ڵکانی کاراکتەر شێواودا ده‌که‌وێته به‌رده‌م مه‌ترسییه‌کی گه‌وره، که ڕۆژ له‌دوای ڕۆژ زیاتر ده‌گه‌نه پۆسته باڵاکان و فه‌رمانڕه‌وایه‌تیی وڵات و جیهان ده‌که‌ن.


دیموکراتیی ئێستا وه‌ک هی سه‌رده‌می یۆنانی کۆن نییه، وێڕای ئه‌وه‌ی ئه‌مه‌ی ئێستا باشتره وه‌ک له‌وه‌ی یۆنانی کۆن، لێ شیاوی گۆڕان و گه‌شه‌کردنه. هه‌روه‌ک چۆن له یۆنانی کۆندا یاساکان به‌رهه‌می ویستی هاووڵاتییان نه‌بوون، هاووڵاتییان مافی ئه‌وه‌یان نه‌بووه، که یاسایه‌ک بخه‌نه ژێر ئارگۆمێنتی ڕه‌خنه‌وه و توانای گۆڕینی یاسایه‌کیان نه‌بووه، به‌ڵکوو سه‌ردارێک یان میرێک یان به‌رپرسێک، بڕیاری له‌سه‌ر هه‌موو شت داوه، ئێستاش وێڕای هه‌موو ئه‌و قوربانییانه‌ی له عێراقدا ده‌درێت، هاووڵاتییان توانای گۆڕینی به‌رپرسێکیان نییه، به‌ڵکوو ئه‌وه‌ی به‌رپرسێک لاده‌بات هه‌ر خودی به‌رپرسانن لەپشت به‌رپرسانی حکوومه‌ته‌وه. ئه‌وه‌ی به‌رپرسێکی نوێش داده‌نێت هه‌ر خودی به‌رپرسانی نادیاره، نه‌ک خۆپیشانده‌ران. ئا لێره‌دا ده‌بینرێت که دیموکراتی له عێراقدا نه‌ک وه‌ک دیموکراتییه‌که‌ی یۆنانی کۆنه، به‌ڵکوو خراپتره.


کانت له شیکردنه‌وه‌که‌یدا پیشانی هاووڵاتییان ده‌دا، که هه‌موو مرۆڤێک له توانایدا هه‌یه ژیرانه بیر بکاته‌وه و ژیرانه مامه‌ڵه بکات. ئه‌م مامه‌ڵه ژیرانه‌ش بناغه‌ی پێکه‌وهژیانێکی به‌خته‌وه‌ره له کۆمه‌ڵگایه‌کی ئاشتیخوازدا. له پێنجه‌مین دیداری مێرگه‌سۆردا قسه له‌سه‌ر ئه‌وه کرا، که تێزه بێگانه‌کان، تێزه ئه‌وروپییه‌کان یارمه‌تیی کێشه‌ی کورد ناده‌ن. من ده‌ڵێم به‌پێچه‌وانه‌وه، ئێمه ده‌توانین سوودێکی گه‌وره له تێزه ئه‌وروپییه‌کان وه‌ربگرین، هه‌روه‌ک کانت له شیکردنه‌وه‌که‌یدا ده‌‌ڵێ، که هه‌موو مرۆڤێک له توانایدا هه‌یه ژیرانه بیر بکاته‌وه و ژیرانه مامه‌ڵه بکات. ئه‌مه ڕاستییه، که هه‌موو مرۆڤێک ئه‌م توانایه‌ی هه‌یه، ئه‌وه‌ی که وه‌ها ده‌کات مرۆڤ نه‌توانێت وا بیر بکاته‌وه، ئه‌وه‌یه که مرۆڤ نه‌خۆشه، خاوه‌نی تێکچوونی که‌سایه‌تییه یان سایکۆپاته. ئالێره‌دا هه‌ڵه‌که دیسان له تێزێکی ئه‌وروپییدا نییه، به‌ڵکوو له مرۆڤه‌کاندایه. شیکردنه‌وه‌که‌ی کانت یارمه‌تییه‌کی گه‌وره‌ی مرۆڤی دا، که گه‌شه به دیموکراتی بدات و به‌رده‌وام نوێی بکاته‌وه و باشتری بکات. هۆکاری سه‌رکه‌وتنی ئه‌مێریکییه‌کان به‌سه‌ر به‌ریتانیای داگیرکاردا له‌پاڵ به‌کارهێنانی ئه‌قڵدا شیکردنه‌وه‌که‌ی ئیمانوێل کانت بوو، ئه‌مه‌ش به‌هۆی ئه‌وه‌ی که به‌شێکی گه‌وره‌ی هاووڵاتییانی ئه‌مێریکا ڕه‌وه‌ندی ئه‌ورووپی بوون.


کورد ده‌زانێت، که کێشه‌که‌ی له‌گه‌ڵ عێراقدا به دیموکراتییه‌ت چاره‌سه‌ر ناکرێت، چونکه کۆمه‌ڵگای عێراقی کۆمه‌ڵگایه‌کی نۆیرۆتیکن. کانت ده‌ڵێ، ئازا به و ئه‌قڵت به‌کار بهێنه. لێره‌دا کارکردن به ئه‌قڵ ئازایه‌تییه، هه‌ر بۆیه پێویسته هه‌موو کوردێک ئازا بێت و ئه‌قڵی له‌به‌رامبه‌ر دوژمندا به‌کار بهێنێت. کورد نابێت چاوی له‌وه‌ بێت که عێراق، ئێران، تورکیا و سووریا دیموکرات نین، به‌ڵکوو ده‌بێت چاوی له‌وه‌ بێت که خۆی دیموکرات بێت، که نه‌وه‌کانی ئێستا و ئاینده‌ی به باشی و جوانی په‌روه‌رده بکات، هه‌تا خاڵی بن له شێواندنی ستراکتووری کاراکتەر. دیموکراتبوونی کۆمه‌ڵگایه‌ک واتای ئه‌وه نییه، که هه‌موو شت په‌سه‌ند بکات، ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زیان نه‌خاته‌وه، به‌پێچه‌وانه‌وه، کۆمه‌ڵگای دیموکرات خاوه‌نی ئه‌قڵه و له ڕێگای ئه‌قڵه‌وه به‌رگری له خۆی و له ئاسایشی ژیانی هاووڵاتییانی ده‌کات، ئه‌گه‌ر هاتوو پێویست به‌وه‌ش بکات، که لەپێناو مافه ڕه‌واکانیدا بجه‌نگێت.


کێشه‌ی هه‌رێم، کێشه‌یه‌که، که له‌دوای ڕووخانی به‌عسه‌وه قسه‌یه‌کی زۆری له‌سه‌ر کرا و له‌سه‌ر ده‌ستی به‌شێک له بیرکه‌ره‌وه و نووسه‌رانی کورددا بووه ڕیالیتێتێک که ده‌سته‌واژه‌ی هه‌رێم ببێته مۆدێکی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی. هۆکاره‌که‌شی ئه‌وه‌یه، له ڕێگای یاساوه به‌شێکه له وڵاتی عێراق. به‌م شێوه‌یه هه‌رچییه‌ک له عێراقدا بگوزه‌رێت، پریشکی به‌ر کوردیش ده‌که‌وێت. تاکه سوودی په‌سه‌ندکردنی باشوور به هه‌رێم و به‌ستنه‌وه‌ی به عێراقه‌وه، بریتییه له چاوه‌ڕوانیی جیابوونه‌وه. په‌یوه‌ندیی باشووریش به‌ به‌غداده‌وه له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه ده‌بێت. به‌م شێوه‌یه له چاوه‌ڕوانیی ئه‌وه‌دا که ڕۆژێک له ڕۆژان ده‌سته‌ڵاتێک له به‌غدا بێته ئاراوه، که پێکهاته‌یه‌ک نه‌بن له خه‌ڵکانی کاراکتەر شێواو، ئه‌و ڕاستییه ببینن که عێراقێکی به‌زۆر دروستکراو هۆکاره له ناخۆشیی ژیانی هاووڵاتییان، لێ شانسێکی گه‌وره بۆ ژیان له به‌خته‌وه‌رییدا هه‌یه، ئه‌گه‌ر بێتو وه‌ک دراوسێ پێکه‌وه بژین، نه‌ک وه‌ک یه‌ک ده‌وڵه‌ت. عێراقی سه‌پێندراو وێڕای ئه‌وه‌ی که زۆرینه‌ی عه‌ره‌بن، لێ هێشتا ئه‌مانیش خاوه‌نی سروشت و کولتووری جیاوازن، که ناتوانن پێکه‌وه هه‌ڵبکه‌ن. به‌ده‌ر له هه‌بوونی شیعه و سوننه، که‌چی شیعه‌کانیش له‌ناو خۆیاندا خاوه‌نی سروشت و کولتووری جیاوازن، ته‌نانه‌ت خودی ئه‌وانیش پێکه‌وه ناگونجێن. هه‌ر بۆیه به‌شێکیان وه‌ک پاشکۆی ئێران بوونیان هه‌یه و به‌شێکیشیان خۆیان وه‌ک عێراقی ده‌بینن.


دواجار ئه‌وه‌ی کورد چاوه‌ڕوانی ده‌کات دیموکراتی نییه، به‌ڵکوو خه‌ڵکانی ته‌ندروستی عێراقییه، ئێرانییه، تورکییه و سوورییه، ئینجا عه‌ره‌ب بێت یان شیعه، هیچ له باسه‌که ناگۆڕێت، چونکه ته‌نیا خه‌ڵکانی ته‌ندروست و کاراکتەر نه‌شێواو توانای پراکتیزه‌کردنی ژیانیان له دیموکراتییدا هه‌یه. به گشتیی له کوردستانی گه‌وره‌دا، کورد هیچ جۆره ڕێگایه‌کی سیاسی نه‌ماوه له‌گه‌ڵ دوژمنه‌کانیدا تاقی نه‌کردبێته‌وه، له تورکیادا کورد خاوه‌نی گه‌وره‌ترین ئه‌زموونی سیاسیی دیموکراتییانه‌یه له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی سه‌رده‌ست و داگیرکاردا، که‌چی ڕۆژ له‌دوای ڕۆژ زیاتر ده‌چه‌وسێنرێنه‌وه و سه‌رکوت ده‌کرێن. زیندانه‌کانی تورکیا به ڕێژه‌ی گه‌وره به کورد پڕکراونه‌ته‌وه. تاکی ته‌ندروستی کاراکتەر ته‌ندروست، خاوه‌نی گفتوگۆیه‌کی ته‌ندروسته. تاکی ته‌ندروست ده‌یه‌وێت، به‌رامبه‌ره‌که‌شی وه‌ک خۆی ئاسووده و به‌خته‌وه‌ر بێت، هه‌ر بۆیه له گفتوگۆدا ئامۆژگاری ناکات، به‌ڵکوو چالاک گوێ ده‌گرێت. خاوه‌نی ئیمپاتییه و هه‌ست ده‌کات، که به‌رامبه‌ره‌که‌ی له چ ژیانێکدایه، قسه به به‌رامبه‌ره‌که‌ی نابڕێت، هه‌ست و داواکانی به‌رامبه‌ر ده‌ڵێته‌وه، هه‌تا به‌رامبه‌ر بزانێت و هه‌ست پێبکات، که گوێی لێ گیراوه. له گفتوگۆدا ته‌ماشای چاوه‌کانی به‌رامبه‌ر ده‌کات، وه‌ک به‌ڵگه‌یه‌ک بۆ گرنگییپێدان به گفتوگۆیان. تاکی ته‌ندروست هه‌ستی به‌رامبه‌ره‌که‌ی وه‌رده‌گرێت و کاری تێدا ده‌کات، پیشانی ده‌دات، که گوێگرێکی چالاکه.


منداڵانی عێراق، ئێران، تورکیا و سووریا له سه‌ره‌تاوه به‌رامبه‌ر به کورد فێری ڕق و کینه ده‌کرێن، پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه، ئاخۆ شانسی له‌دایکبوونی نه‌وه‌ی ته‌ندروست له‌م وڵاتانه‌دا چه‌نده، هه‌تا له ئاینده‌دا دیموکراتییه‌ت بوونی هه‌بێت؟